مرتضی حاتمی در گفتگو با کردپرس:
فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه به فعالان صد سال اخیر این عرصه می پردازد
"بی شک علی اشرف درویشیان و منصور یاقوتی دو تن از نویسندگان و قله های ادبیات داستانی ایران و افتخار آفرین غرب کشور خصوصا ادبیات کردی هستند. این بزرگواران آینه هایی تمام نما و صادق از رنج و دردهای گسترده ی مردم کرد زبان، گرسنه گی ها، دلتنگی ها، نوستالوژی، جنگ و بمباران، مقاومت، تلاش و کوشش، فقر باعزت، نادانی، مقابله رعیت ها با ظلم و ستم اربابان، نادانی و خرافات، غم نان و مردم عامه و ده ها واژه ی ارزشمند اجتماعی اند".

کردپرس _ سرویس فرهنگ و هنر: مرتضی حاتمی از نویسندگان خوب کرمانشاهی و متولد شهر صحنه می باشد. از آثار او می توان به مجموعه داستان "سطرهایی که تبرئه نمی شوند" اشاره کرد. همچنین چند سالی است که ایشان کتابی با عنوان "فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه" را در دست چاپ دارند که گفتگوی زیر پیرامون همین کتاب با مرتضی حاتمی انجام شده است.

آقای حاتمی چندسالی می شود که کتاب فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه را در دست کار و تالیف دارید. سرنوشت این کتاب به کجا کشیده و ایده ی اولیه از کجا آمد و چه طور تصمیم گرفتید که این کار تحقیقاتی مهم و وقت گیر را در کارنامه ی ادبی تان ثبت کنید؟
در اول همه ی گفت وگوهایی که با من در خصوص کتاب فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه انجام شده، قول نویسنده و فیلسوف بزرگ قرن، «ژان پل سارتر» را تکرار کرده ام که :"هیچ اثری تمام شدنی نیست". کتاب فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه آغازی رسمی دارد، اما واقعا پایانی را برایش متصور نیستم. زیرا بی شک هر سال نویسندگانی تازه قلم با انتشار کتاب به مجموعه ی داستان نویسان استان اضافه می شوند. من مبنا را بر انتشار کتاب رمان تاریخی«شمس و طغرا» گذاشته ام. اما برای آن که تاریخ و شروع روشنی را گفته باشم فروردین سال 86 بود، که احساس کردم می بایست نسبت به ادبیات داستانی کرمانشاه خدمتی ارائه داد وثبت کرد. به همین خاطر تصمیم گرفتم که"فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه" را آغاز کنم. در ابتدا درباره ی تالیف کتاب فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه بررسی کردم که متوجه شدم کسی در این خصوص اقدامی، انجام نداده است. لذا تصمیمم جدی تر شد که بنا را بر تالیف این کتاب استوار کنم.

از همان روز (دوم فروردین ماه) مقدمات اجرایی را آماده کردم و شب و  روز شروع به جمع آوری منابع و فیش برداری مشغول شدم. از اوایل همان سال و در آن ایام با اطلاع رسانی در سطح استان در نشریات محلی استان کرمانشاه و ایجاد پای گاهی مجازی و هم چنین انجمن های ادبی شعر و داستان استان خبر وقوع این اتفاق را اعلام کردم و انصافا دوستان عزیزم (دیده و نادیده اما مهربان)در داخل و خارج از استان به خوبی فراخوان را مورد لطف قرار و در نشریات کاغذی و الکترونیکی و پای گاه های مجازی بازتاب دادند. دوست خوبم شاعر و نویسنده ی کرمانشاهی مقیم سوئد«کوروش همه خانی» هم، نشانی و معرفی تعدادی از نویسندگان کرمانشاهی مقیم خارج را هم به من داد. کار فیش برداری ادامه پیدا کرد تا قبل از آن که به تهران(به جهت ماموریت کاری)منتقل شوم و تا پایان آبان ماه 88که آن جا بودم، دستم هم در کاسه ی کتاب بود. مهرماه 89 طی دیدار با آقای علی اشرف درویشیان، دست نویس کار را به ایشان دادم برای مطالعه و نوشتن مقدمه. با توجه به شرایط جسمی استاد، طی پی گیری های که به عمل آورده ام با دریافت توضیحات و راهنمایی های ارزنده ی ایشان مشغول بررسی و اجرای  برخی از راهنمایی های استاد هستم.
این کتاب دقیقا ادبیات داستانی کرمانشاه را از چه نقطه ای تا چه نقطه ای مورد بررسی قرار می دهد و به چه مسایل و موضوعاتی در این باره می پردازد؟ چه ملاک هایی برای داستان نویسان در نظر داشته اید؟
اساس کار، همان زمان انتشار رمان تاریخی شمس و طغراست یعنی حدود 100 سال پیش. این رمان، اولین رمان تاریخی ادبیات داستانی ایران توسط میرزا محمدرضا خسروی کرمانشاهی از نوادگان فتحعلی شاه قاجار در سالهای پرتنش نهضت مشروطه نوشته شده، جلد اول کتاب«شمس و طغرا» نام دارد در240 صفحه. جلد دوم اگر چه دنباله ی جلد اول است اما عنوانی مجزا دارد و «ماری ونیزی» نام دارد و تعداد صفحاتش127 صفحه می باشد و در نهایت جلد سوم که «طغرل و همای» نام دارد، داستان عشق ورزی های فرزندان شمس و طغراست که در 199 صفحه منتشر گردیده است. نویسنده، اصالتاکرمانشاهی و جدی مادری استاد «رشید یاسمی» از اولین اساتید نواندیش دانش گاه تهران بوده است. بدنیست که اشاره کنم چاپ داستانی از نویسنده ی کنگاوری، علی شیرازپور (شین– پرتو) از دوستان نزدیک صادق هدایت در سال 1310با عنوان«شب» به همراه آثاری از داستان نویسان نسل اول هم چون: «بزرگ علوی» در مجموعه ی (انیران) و نیز برخی دیگر چهره های نویسنده و پژوهشگر کرمانشاهی و تعدادی اولین های دیگر که برای اطاله ی کلام از نام آنها در این جا صرف نظر می کنم، اما در مقدمه ی کتاب "فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه" به طور کامل به آن ها پرداخته ام؛ سابقه ی ادبیات داستانی کرمانشاه را به نسل اول این ادبیات به عقب می برد،تا اکنون ادبیات داستانی کرمانشاه مورد بررسی و کنکاش و قرار داده ام.
براساس تعریفی که در ماهیت کتاب وجود است. ملاک؛ تولد نویسندگانی است که در جغرافیای استان کرمانشاه اتفاق افتاده است. چه بسا در این بخش نویسندگانی بزرگ و توانمند و صاحب آثار غنی هم در کرمانشاه رشد و نمو یافته و الفبای نوشتن را از نویسندگان کرمانشاهی یاد گرفته اند، اما چون در جایی غیر از استان متولد شده اند، بر این اساس نمی توان نام آنان رادر حوزه ی اقلیم کرمانشاه جای داد. البته در این کتاب نویسنده های وجود دارند که نوشتن و انتشار آثار را به عنوان کاری تخصصی و حرفه ای دنبال نکرده اند و بر اساس برخی مسایل و مباحث (علاقه های زودگذر و تصورات آنی و سطحی و ...) کتابی را منتشر کرده اند، هرچند در ادبیات داستانی کرمانشاه جای می گیرند، اما در ادبیات جدی و تخصصی جای گاهی ندارند و با همان یک یا نهایتاً دو عنوان کتاب به فراموشی رفته اند، زیرا نه کتاب قابلیت ادبی غنی داشته و نه پدیدآورنده در ادامه ی کار آثار دیگری را چاپ و منتشر شده است. به همین خاطر نمی توان آنها را به عنوان نویسنده هایی حرفه ای پذیرفت. اما در طرف دیگر نویسنده هایی قوی دست هم وجود دارند که با وجود انتشار داستان های کوتاه و بلند در نشریات و مجلات تخصصی، کار داستان نویسی به طور حرفه ای را دنبال می کنند، اما فعلاً کتابی مستقل از خود منتشر نکرده اند و لذا بر همین اساس باز نمی توان نام آنها را نیز در کتاب فرهنگ داستان نویسان آورد، اما در جلدی از کتاب با عنوان "داستان های اشتراکی نویسندگان کرمانشاهی" انشاء الله آورده خواهند شد.
آیا در این کتاب ادبیات داستانی نویسنده گان به نقد کشیده شده یا صرفاً کار فقط تحقیقاتی است؟
سئوال خوبی است. در مراحلی از انجام کار با مشورت از نویسندگان و دوستان عزیزم هم چون:«منصور یاقوتی، فریبرز ابراهیمپور(ف.الف .نگاه) و اسماعیل زرعی»تصمیم گرفتم که بیشترین فضای متن را بر زندگی نامه، فعالیت های فرهنگی، ادبی و اجتماعی نویسنده ها و تاثیراتی که بر ادبیات داستانی ایران گذاشته اند، متمرکز کنم. هرچند همین کار نیز توان بیشتر و منابع غنی و تحلیلی هایی دقیق و مستند و علمی می خواهد، اما این کار می تواند به محققان علاقه مندان به ادبیات داستانی استان کرمانشاه (که بسیاری از دانش جویان مقاطع مختلف تحصیلی در این خصوص با من هم اندیشی ها و داشته اند و هدف را بر ادبیات داستانی کرمانشاه در پایان نامه هاشان قرار داده اند.) لذا در مرحله ی اول این کتاب فعلا بنا را اینگونه استوار کرده ام. در خصوص نقد و بررسی آثار ادبیات داستانی کرمانشاه، نکته ی مهمی که هست، تنوع آثار نویسنده ها میزان ارزش گذاری برای آثار و انتخاب اثری یا آثاری برای نقد؛ خود مستلزم زمان زیاد و تبعات خوشایندیا ناخوشایندی از جانب صاحبان آثار و تغییر و تشتت در اندیشه ها وبه وجود آوردن یک سری اختلافات اما و اگرهای فراوان دیگر است، از سویی دیگر چون کتاب؛ "فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه" است و ماهیت کار نیز پردازش به نویسندگان و آثار و ... آنهاست لذا واقعیت امر این کتاب همان مباحث غیر از نقد و بررسی آثار نویسنده های ارجمند کرمانشاهی است.
اما بی شک در سال های آینده این امر مهم، محقق خواهد شد. حال توسط چه کسی یا چه کسانی و در چه تاریخی؟ خدا می داند.
استقبال نویسنده هایی مثل درویشیان و یاقوتی که مطمئنم نامشان در این کتاب آورده شده است از ایده ی این کار چه گونه بود؟
بی شک علی اشرف درویشیان و منصور یاقوتی دو تن از نویسندگان و قله های ادبیات داستانی ایران و افتخار آفرین غرب کشور خصوصا ادبیات کردی هستند. این بزرگواران آینه هایی تمام نما و صادق از رنج و دردهای گسترده ی مردم کرد زبان، گرسنه گی ها، دلتنگی ها، نوستالوژی، جنگ و بمباران، مقاومت، تلاش و کوشش، فقر باعزت، نادانی، مقابله رعیت ها با ظلم و ستم اربابان، نادانی و خرافات، غم نان و مردم عامه و ده ها واژه ی ارزشمند اجتماعی اند. نام این عزیزان، تا همیشه های آفتاب و قلم در ذهن و اندیشه های داستان نویسان معاصر و ادبیات داستانی ایران جاودانه خواهد ماند.
من بخشی از کودکی هایم را با "گل طلاو کِلاش قرمز"، "همراه آهنگ های بابام"، "کتاب کودکان و نوجوانان" و "ابر سیاه هزار چشم" و ... این اواخر مجموعه داستان های ترجمه شده ی درویشیان و نیز "پاجوش"، "بابچه های ده خودمان"، "دهقانان"، "بچه های کرمانشان" و این اواخر "فردوسی، اسطوره و رئالیسم" و "افسانه های کردی" و تعداد کتاب دیگر که هنوز به دستم نرسیده، زندگی کرده ام.
این بزرگ واران، از ایده و اندیشه ی این کار، بسیار استقبال کردند و نظرات و راهنمایی هایی مهم و موثر به من ارائه دادند، که سپاسگذار مهرشان هستم. امیدوارم که آقای یاقوتی و درویشیان سال های سال، سلامت و تندرست باشند و حضور ارزنده شان بر ادبیات داستانی ایران و کرمانشاه مستمر و ماندگار باشد.
نباید نقش و اثرات این نویسنده گان بزرگ در پرورش نویسنده ها و راه اندازی محافل ادبی و فعالیت های اثرگذار اجتماعی در سطح منطقه و ملی را نادیده گرفت. ادبیات داستانی کرمانشاه در این صدسال داستان نویسی؛ مدیون تلاش ها و مجاهدت های درویشیان ها و یاقوتی ها و سایر نویسنده های نسل اول و دوم و نسل های بعدی ادبیات داستان ملی ایران بوده است.
در نوشتن کتاب فرهنگ داستان نویسان، چه حسی داشتید؟
نوستالوژی...
راستش این سال ها با «سال های ابری» درویشیان نفس کشیده ام. با داستان «داستان به روایت مقتول» ابراهیمپور و دیگر داستان ها از (مجموعه ی منتشر نشده ی مخاطب من مصطفی) زار زار گریه کرده ام. «سفر در غبار» «زرعی» مرا در هاله ای مبهم فرو برده و این که در تالیف این کتاب، خوشبختانه تمام آثار نویسندگان کرمانشاهی را خوانده ام و بر نوستالوژی ام بیش از پیش اضافه شده و البته می دانم که می بایست این کار بزرگ را به بهترین صورت ممکن به انجام برسانم.
نمی دانم چرا حس نوستالوژی همیشه در نوشتن این اثر با من همراه بوده است. نمی دانم شاید این که هم زمان که این کار شروع شد من هم درگیر مسافرت و بستن بار و بندیل و چمدان و انتقال از صحنه به تهران و بعدا از تهران به ایلام و بعداز ایلام به کجا؟ نمی دانم چه اتفاقی خواهد افتاد؛ بوده ام. نمی دانم. واقعا نمی دانم. و یا دردها و غصه ها و امیدهای کوچک و بزرگ تاریخی  که در لابه لای داستان ها و اندیشه های مردم کرد وجود داشته؟ و ... اما دیدن چهره ی پر امید و قله ی دست نیافتنی و استوار آقای درویشیان و نگاهش و بغض کال گلویم، شنیدن صدای ابراهیمپور عزیز از گوشی تلفن آقای زرعی،با یادآوری خاطرات دوران نوجوانی از مسکن و کتاب فروشی اش و یاقوتی مهربان و همسر مهمان نوازش و خواندن ای میل های انرژی بخش همه خانی و همه و همه یک جورایی در من حسی عجیب مبهم به وجود آورده، که واقعا نمی دانم  و باز نمی دانم. از چیست و از کجاست ... .

 این کتاب شامل چه بخش هایی و چه تعداد نویسنده در آن آمده است؟
در جلد اول فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه 84 داستان نویس جمع شده است. که بی شک در جلدهای بعدی بر این تعداد اضافه خواهد شد. این جلد به بازنویسی مجدد نیاز دارد. جلدهای بعدی این اثر هم در سال های آینده بی شک متولد خواهد شد، حتا اگر من نباشم.

آثار دیگری که در همین زمینه در حال تدوین و گردآوری است:
• ادبیات داستانی کودک و نوجوان در استان کرمانشاه
• داستان نویسان کرمانشاهی مقیم خارج
• داستان های اشتراکی نویسندگان کرمانشاهی
•  زنان داستان نویس کرمانشاه
که در حال کار و جمع آوری و طبقه بندی مستندات برای هر کدام می باشم.
ادبیات داستانی کرمانشاه را در چه سطحی از ادبیات کشور و منطقه ی کردستان خاورمیانه می بینید؟
حس می کنم بخشی از این سوال را در لابه لای سطرهای پیش داده ام. اما می توان تاکید داشت که در ادبیات داستانی ایران، نقش کرمانشاه موازی این جریان ملی بوده است. اگر در ادامه به طور کامل همراهی نکرده، تحولات وتغییراتی فرهنگی واجتماعی و سایر مسایل بوده، اما حضور داستان نویسی کرمانشاه در ادبیات ملی داستانی، حضوری غیرقابل انکار است. در سطح کردستان ها همین با توجه به انتشار برخی داستان های کوتاه (چیروک) در ابتدای قرن بیستم(1913)(؟)اگر اشتباه نکنم، توسط نویسندگان کردزبان و انتشار نسبی و مقطعی آن ها در سطح مناطق کردستان؛ نشان از قدمت نزدیک به صدساله ی داستان کوتاه در مناطق کردزبان را دارد و این حس خوشایندی است که ادبیات داستانی کردی با ادبیات داستانی فارسی تفاوت های تاریخی و زمانی زیادی با هم ندارند. تعدادی از نویسنده های کرمانشاهی که آثارشان به زبان های کردی معیار و غیرمعیار ترجمه و منتشر شده بسیار است. تعاملاتی که نویسندگان کرد در زمینه ی آثار داستانی با یک دیگر از نظر دریافت وترجمه های متقابل از نویسندگان کرد خصوصا در کردستان عراق صورت گرفته وخوش بختانه آثاری غنی و استوار و امروزی از نویسندگان توانای این مناطق شاهد بوده ایم. آثاری از آقایان درویشیان، یاقوتی و افغانی و سایر نویسنده ها در کردستان عراق ترجمه و منتشر شده و از نویسندگان کردستان عراق، هم چون: بختیار علی، شیرزاد حسن  و...هم ترجمه های صورت گرفته و منتشر شده است.
نکته ی مهم این که تناسب های فرهنگی واقلیمی و اجتماعی و اشتراکات قومی میان مردم کرد که در آثار ادبیات داستانی این مناطق بازتاب داده شده و قوم کرد با داستان های کلاسیک و شخصیت های ادبیات شفاهی سده های، پیش هم ذات پنداری عجیبی داشته است.
و حرف پایانی این مصاحبه؟
در پایان لازم اخلاقی وانسانی است که از همراهی همه ی دوستان عزیزم، نویسندگان واهالی قلم و همه ی بزرگ وارانی که برای کتاب فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه، نفسی گرم کشیده اند و مرا در ادامه ی و انجام این کار گسترده کمک کار و یاور بوده اند، تشکر کنم. 
ضمنا اگر دوستان و نویسنده هایی قصد هم کاری و ارسال زندگی نامه و رزومه ی کاری خود در زمینه ی داستان دارند، آثارشان را به پست الکترونیکی:
morteza.hatami87@gmail.com ارسال نمایند، بی شک حرمت معنوی تلاش دوستان را پاس داشته خواهد شد. به زودی سایت فرهنگ داستان نویسان کرمانشاه نیز طراحی و بروز خواهد شد.

گفتگو: امیر سنجابی

 

کد مطلب: 28721  |  تاريخ: ۱۳۹۱/۴/۱۹  |  ساعت: ۲۱ : ۱۱

FaceBook   Twitter   Delicious   Digg   Buzz   Google Bookmarks   ˜áæÈ  
ارسال نظر
نام و نام خانوادگی:
پست الکترونیک:
نظر:
نظرات ارسال شده
اخبار مرتبط
مراسم بزرگداشت منصور یاقوتی برگزار می‌شود
افسانه‌هایی از ده‌نشینان کُرد/سید مهران موسوی احمدی
مرتضی حاتمی و انتشار چند اثر جدید
ادبیات فولکلور آئینه تمام نمای هویت و چیستی یک ملت است
«مادیان چهل کُره» منصور یاقوتی روانه بازار شد
خبرگزاری کردپرس باعث ایجاد وحدت بین کردها شده است
منصور یاقوتی و انتشار افسانه های غرب ایران
نگاهی به برخی آثار علی اشرف درویشیان
سالی پرکار برای نویسندگان کرمانشاهی
آثارم حاصل سال ها سختیست که از سر گذرانده ام
جشنواره "گولان" فرصتی برای رشد نوقلمان و ارزیابی آثار برتر ادبیات داستانی ملل است
یک رونمایی باشکوه از آثار جدید منصور یاقوتی
منصور یاقوتی و رونمایی از آثار جدید
نمایشگاه علوم قرآنی در کرمانشاه دایر میشود
راهیابی 5 اثر از هنرمندان کرمانشاهی به جشنواره سراسری تئاتر ماه
بازدید وزیر راه و شهرسازی از بزرگراه کربلا
اختصاص 200 میلیارد تومان برای ساماندهی آبشوران کرمانشاه
حکایت کتاب هایی که دیگر خریدار ندارند
در حوزه داستان نویسی کردی ضعیف هستیم
منصور یاقوتی و انتشار دوباره آثار خاطره انگیز دهه پنجاه
آخرین اخبار
‌آخرین قیمت طلا و ارز در بازارهای اقلیم کردستان عراق، چهارشنبه 03/02/1393
لیست تسلیحات ارسالی آمریکا به عراق اعلام شد
آنکارا و خطای قدیمی در مواجهه با کُردهای سوریه/ حسن جمال
توجه به مرزهای استان کرمانشاه با اقلیم کردستان عراق
بیجار-اختتامیه مسابقات علمی در دانشگاه پیام نور
تاکنون از هیچگونه همکاری با خانه موسیقی دریغ نکرده‌ایم
عزم جدی شهردار و شورای شهر ایلام برای اجرای پروژه‌های کلان در ایلام
استان کرمانشاه نیازمند هفت سایت پسماند زباله است
کبک‌هایی که بر فراز آسمان سوختن قفس‌هایشان را جشن گرفتند
دیدار صمیمانه استاندار کرمانشاه با استاد معینی کرمانشاهی
تعلیق گفتگوهای اربیل و بغداد تا پایان انتخابات پارلمانی عراق
عملیات زیرسازی خط آهن مهاباد تا ارومیه 80 درصد پیشرفت اجرایی دارد
واکنش اتحادیه میهنی به رد اصلاح قانون اساسی اقلیم از سوی بارزانی
نمی‌توان رئیس جمهور عراق را به طور مستقیم انتخاب کرد
اربیل با صدور نفت از طریق شرکت سومو مخالف است
امکانات