شاعیر و وه‌رگێڕی بۆکانی: من کوڕی لیۆ تۆلستۆِم
تا قۆناغی چواری سه‌ره‌تایی ده‌رسی خوێندووه‌، به‌ڵام 31 کتێبی له‌چاپ دراوی هه‌یه‌، شێعر ده‌هۆنێته‌وه‌، وه‌رگێڕان ده‌کات و بۆ منداڵان کتێب ده‌نووسێت؛ "ئه‌مین گه‌ردیگلانی" ناوێکی ئاشنا له‌ بواری وێژه‌ی کوردییە که‌ له‌ یه‌کێک له‌ بازاڕه‌ کۆنه‌کانی بۆکان به‌ دوورینی جلی کوردی پیاوانه‌ بژێوی ژیان ده‌کات. ماوه‌یه‌ک له‌مه‌وپێش یه‌کێک له‌ هه‌واڵده‌رییه‌کانی ناوخۆی ئێران نووسی که‌ ئه‌و "جل دوورێکه‌‌ که‌ کتێب پێشکه‌شی داواکاران ده‌کات"، ناساندنی ڕواڵه‌تی ڕاسته‌قینه‌ی گه‌ردیگلانی وه‌کوو شاعێر، وه‌رگێڕ و نووسه‌رێکی تێکۆشه‌ری بۆکانی، بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ هه‌واڵنێری کوردپرێس گفتوگۆی له‌گه‌ڵ بکات.
* تکایە خۆتان بە خوێنه‌رانی ئێمه‌ بناسێنن؟
ـ ناوم ئه‌مین گه‌ردیگلانییە. ساڵی 1349 له‌ گوندی گه‌ردیگلان له‌ دایکبووم و هه‌ر له‌و گونده‌دا تا قۆناغی چواری سه‌ره‌تایی ده‌رسم خوێندووه‌. ساڵی 62 هاتینه‌ شاری بۆکان و پاشان به‌هۆی کار له‌ کووره‌ی دروست کردنی خشت و هه‌روه‌ها جلدوورین نه‌متوانی درێژه‌ به‌ خوێندن بده‌م، به‌ڵام به‌ خوێندنی کتێبگەلی دیکه‌ توانیم لای خۆم درێژە بە خوێندن و نووسین بدەم. ساڵی 67 له‌گه‌ڵ گۆڤاری سروه‌ ئاشنا بووم و به‌ خوێندنی ده‌قه‌کانی گۆڤاری سروه‌، هه‌ستێکم له‌ خۆمدا بەدی کرد، که‌ ده‌متوانی به‌ شێوه‌ی شێعر بیهۆنمه‌وه‌ و بەوجۆرە ئاوێتەی ئەدەب بووم.
* دەکرێ سه‌باره‌ت به‌ چۆنیه‌تی ئاشنابوون له‌گه‌ڵ گۆڤاری سروه‌ و دۆزینه‌وه‌ی هه‌ستی هۆنینه‌وه‌ی شێعر، بۆ ئێمه‌ باس ده‌که‌ن؟
ـ هه‌روا کەوتم ساڵی 67 له‌گه‌ڵ گۆڤاری سروه‌دا ئاشنابووم. پەیجووری ده‌ق و شێعره‌کانی ئەو گۆڤارە بووم، یەک لەو بابەتانە وتارێک سه‌باره‌ت به‌ سەروا و نووسینی سەروای "میم" بوو، کاتێ خوێندمه‌وه‌، هه‌ستم به‌وه‌ کرد که‌ منیش شتێکم بۆ وتن پێیه‌. چه‌ند پارچه‌ شێعرێکم نووسی و بۆیانم نارد. پاش ماوه‌یه‌ک نامه‌یه‌ک گه‌یشته‌ ده‌ستم که‌ تێدا نووسرابوو، به‌وه‌شه‌وه‌ که‌ تازه‌ ده‌ستان کردووه‌ به‌ هۆنینه‌وه‌ی شێعر و کێشی شێعری دژوارتان بۆ شێعره‌که‌تان هه‌ڵبژاردووه‌، تا ڕاده‌یه‌ک له‌ کاره‌که‌تاندا سه‌رکه‌وتوو بوون و هه‌ر ئه‌م کاره‌ منی هان دا به‌ درێژه‌دان بە هۆنینه‌وه‌ی شێعر و ده‌ستم کرد به‌ کڕینی دیوانی کوردی و فارسی و به‌رده‌وام شێعری دیکه‌ی شاعێره‌کانم ده‌خوێنده‌وه‌ بۆ ئەوەی بتوانم له‌م بواره‌دا شاره‌زا بم.
* لە چ چوارچێوه‌یەکی شێعریدا ئیش دەکەن؟ بۆچی ئه‌م چوارچێوه‌ شێعرییه‌تان هه‌ڵبژاردووه‌؟
ـ من له‌ هه‌موو بواره‌کاندا ده‌ستم کردووه‌ به‌ هۆنینه‌وه‌ شێعر و جیاوازییه‌کی بۆ من نییه‌. له‌و کاته‌ی هه‌ستێکی شاعێرانه‌ ده‌گاته‌ مێشکم و هه‌ستێک له‌ مندا بۆ هۆنینه‌وه‌ی شێعر دروست ده‌بێت، چیوارچێوه‌یه‌کی بۆ هه‌ڵنابژێرم، چونکه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ پزووسکه‌یه‌ک ڕێگا به‌ من نیشان ده‌دات.
* له‌ هۆنینه‌وه‌ی شێعر و دونیای شاعێری پەیجووری چ شتێکیت؟
ـ له‌ ڕاستیدا من به‌ دوای ورده‌کارییه‌کان و هونه‌ر له‌ شێعردام، به‌ڕای من شێعر نابێت به‌ جۆرێک بێت که‌ خوێنه‌ر بە یه‌کجارخوێندنەوە له‌ ماناکەی تێبگات و بینێته‌لاوه‌، شێعر ده‌بێ ڕه‌مه‌ز و ڕازی خۆی بێت و به‌ جۆرێک بێت که‌ خوێنه‌ر بخاته‌ نۆقمی بیر و خیاڵ کات، پاشان له‌ قووڵایی ماناکانی ئاشکراکات. به‌ڵام من پێم باشتره‌ که‌ له‌ خوێندنی شێعر بیری لێبکه‌مه‌وه‌ و حه‌ز له‌ شێعرێک ده‌که‌م که‌ ماناییه‌کی قووڵی بێت و هه‌ر بۆیه‌ لایه‌نگری "سائب ته‌بریزی"م چونکه‌ شێعره‌کانی ئه‌و شاعێره‌ به‌ڕاستی دژواره‌ و هاوکات حەز بە شێعره‌کانی "بیدل دێهله‌وی"ش دەکەم.
* هۆکاری پابه‌ندنه‌بوونت به‌ چوارچێوه‌یه‌کی تایبه‌تی شێعر و هۆکاری وه‌رچه‌رخانتان له‌ شێعری کلاسیک بۆ شێعری نوێ و دووباره‌ بۆ بواری کلاسیک که‌ له‌ شێعره‌کانی ئێوه‌دا به‌دی‌ده‌کرێت، بۆچی دەگەڕێتەوە‌؟
ـ به‌ڵێ. من له‌ شێعره‌کانمدا به‌ چوارچێوه‌یه‌کی تایبه‌ت پابه‌ند نیم، ئه‌و هه‌سته‌ له‌ سه‌ره‌تای ده‌ستپێکردنی هۆنینه‌وه‌ی شێعر به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ک بێت، من ئه‌وه‌ له‌ به‌رچاو ده‌گرم.
زۆر جار باوه‌ڕم به‌ بوونی په‌یام له‌ شێعردا هه‌یه‌ که‌ سه‌ر به‌ شوێن و کاتێک که‌ شاعێری تێدایه‌ و باس له‌ کێشه‌ و ده‌رد و ڕه‌نجه‌کانی سه‌رده‌می خۆیه‌، له‌ حاڵێکدا که‌ زۆربه‌ی فورمالیسته‌کان له‌سه‌ر ئه‌م باوه‌ڕه‌ن که‌ ده‌بێ فورمی شێعره‌کانیان له‌ چوارچێوه‌ی شێعری نوێ بێت، به‌ڵام فورم له‌ لای من گرینگی نییه‌، هه‌ر بۆیه‌ من له‌ چوارچێوه‌ی غه‌زه‌ڵدا شێوازێکی نوێم به‌ کار بردووه‌ و شاعێرانی دیکه‌ش درێژه‌یان به‌ ڕێگای من داوه‌، خۆشحاڵم له‌وه‌ی که‌ توانیومه‌ سنووره‌کان تێکبشکێنم و ئه‌ڵبه‌ت شێوه‌کانی نوێش له‌ به‌رهه‌می شاعێرانی ئه‌مڕۆ ده‌بینرێت که‌ ده‌توانم لێره‌دا ناوێک له‌ "جه‌لال نه‌جاری" ببه‌م.
* شێعره‌کانی ئێوه‌ نزیکی زۆری به‌ شێعره‌کانی "نالی"یەوە هه‌یه‌، ئایا ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ کارتێکردنی شێعره‌کانی نالی لە سەر ئێوە؟
ـ وابیر ناکه‌م که‌ شێعره‌کانی من له‌ شێعره‌کانی نالی نزیک بێت. ئه‌گه‌رچی هه‌موو شێعره‌کانی نالی له‌گه‌ڵ شێعره‌کانی مندا به‌راوه‌رد ناکرێت و من هێشتا نه‌متوانیوه‌ بگه‌مه‌ ئاستی ئه‌وان و ئه‌وه‌ پێویستی به‌ ماوه‌ی زۆرتره‌.
به‌ڕای من هونه‌رمه‌ند به‌رده‌وام له‌ حاڵی تاقیکردنه‌وه‌ و ئه‌زموونه‌ و ئه‌گه‌ر هونه‌رمه‌ندێک ئیدعا بکات که‌ 25 تا 30 ساڵه‌ که‌ ئه‌زموونی وه‌رگرتووه‌ و به‌ ته‌واوه‌تی سه‌رکه‌وتوو بووه‌، لە هه‌ڵه‌دایه‌ و به‌ ڕای من به‌م ئید‌عاوه‌ کاتی مه‌رگی هونه‌ری و چالاکییه‌که‌ی گه‌یشتووه‌، چونکه‌ به‌م بیره‌وه‌ ڕاده‌وه‌ستێت و هیچکات سه‌رکه‌وتن نابێت.
* کام یه‌ک له‌ شێعر و شاعێرانی پێشووتان به‌لاوه‌ په‌سه‌نده‌؟
ـ له‌ نێوان شاعێرانی سه‌رده‌مانی پێشوودا حه‌ز به‌ شێعره‌کانی نالی، له‌ نێوان شاعێرانی فارسی زمانشیدا حه‌ز به‌ شێعره‌کانی "سائب ته‌بریزی" و له‌ نێوان شاعێرانی سه‌رده‌میشدا حه‌ز به‌ شێعره‌کانی "مامۆستا هێمن" ده‌که‌م و لایه‌نگری شێعره‌کانی ئه‌وم.
* شێعری کام یه‌ک له‌ شاعێرانی لاوی سه‌رده‌م په‌سند ده‌که‌یت؟
ـ له‌ نێوان شاعێرانی لاوی سه‌رده‌م که‌ له‌ کاری خۆیاندا سه‌رکه‌وتوو بوون ده‌توانم ئاماژه‌ به‌ لوقمان پیربادینی، هه‌ژار گوڵباخی، م. ئاران، ئازاد سه‌یید ئیبراهیمی، حسێن مام ڕۆسته‌می، هادی حه‌بیبی و سه‌لاح حسێنی بکه‌م که‌ به‌ ڕاستی به‌ خوێندنی شێعره‌کانیان دەگەشێمەوە.
* له‌ ئێستادا بارودۆخی شێعر له‌ شاری بۆکان چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟
ـ تا ڕاده‌یه‌ک له‌ حاڵی ڕسکان دایه‌. هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ که‌ چه‌ند شاعێری لاوی سه‌رده‌م که‌ ناوم لێبردووه‌، به‌ڕاستی به‌ڵێندارانه‌ و سه‌ربه‌خۆیانه‌ له‌ حاڵی چالاکیدان و من دۆستایه‌تێکی زۆرم لە گەڵ‌ به‌رهه‌مه‌کانیاندا هه‌یه‌ و دڵنیام ئه‌م که‌سانه‌ شاعێرانی به‌ڵێنداری داهاتووی ئێمه‌ن.
* بارودۆخی ئه‌نجومه‌نه‌ ئه‌ده‌بییه‌کان له‌ شاری بۆکان چۆنه‌ و بۆچی چیتر ئه‌نجومه‌نه‌کان وه‌کوو ڕابردوو به‌ره‌وپێشچوونیان نییه‌؟
ـ هۆکاری ئه‌وه‌ی که‌ ئەنجومەنەکان لەمڕۆدا بێبەرین لە که‌شی خۆماڵیی ڕابردوو، ئه‌وه‌یە که‌ بەرەی ئێستا و ئه‌و لاوانه‌ که‌ له‌مدواییانه‌دا هاتوونه‌ته‌ ئه‌م بواره‌ هیچ به‌ڵێنێکیان به‌ زمان نییه‌، هیچ دۆستایه‌تی و به‌ڵێنێکیان به‌ بنه‌ماڵه‌ی خۆیان نییه‌ تا بگات به‌ مامۆستاکانیان، له‌ ڕابردوودا که‌ ئێمه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نه‌کاندا به‌شدار بووین و له‌ خزمه‌تی مامۆستا ئاسۆدا ده‌بووین، به‌ شه‌رمه‌وه‌ بیروڕای خۆمان ده‌رده‌بڕی.
له‌ ڕابردوودا که‌ مامۆستا ئاسۆ سه‌رپه‌ڕه‌شتی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی بوو له‌ ساڵدا چه‌ندین کۆڕ و شه‌وی شێعر به‌ڕێوه‌ده‌چوو، به‌ڵام له‌ ئێستادا ئه‌م کارانه‌ بۆیان مومکین نییه‌، چۆن یه‌کتر له‌ به‌رچاو ناگرن و به‌م کاره‌ دڵی به‌ساڵاچووان لە خۆیان دەیەشێنن، له‌ حاڵێکدا که‌ ده‌بێ ئه‌وان له‌ ئه‌زموونی گه‌وره‌ و به‌ساڵاچووان به‌هره‌مه‌ند بن.
* به‌ڕای ئێوه‌ ئه‌نجومه‌نی شێعر بۆ ئه‌و که‌سانه‌ که‌ تازه‌ دەستیان داوەتە چالاکی خۆیان ئەدەبی،‌ شوێنێکی گونجاوە‌؟
ـ ئه‌و ڕاوبۆچوونانه‌ که‌ له‌م ئه‌نجومه‌نانه‌دا ئه‌نجام ده‌گرێت ده‌بێته‌ هۆی پێشکه‌وتن. له‌ سه‌ره‌تای ده‌ستبه‌کاربوونی من که‌ ساڵی 67 بووه‌ تا ساڵی 73 هیچ ئه‌نجومه‌نێکمان له‌ بۆکان نه‌بوو، ساڵی 73 که‌ ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی بۆکان ده‌ستبه‌کار بوو، به‌هره‌ی زۆرم لێبردووه‌.
ئه‌گه‌ر ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی بۆکان له‌و ساڵانه‌دا نه‌بووایا، به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئێمه‌ نە دەبووینه‌ نووسه‌رێکی گه‌وره‌ و به‌ناوبانگ که‌ ڕاوبۆچوونمان ببێت و یان له‌ ڕوانگه‌ی گه‌وره‌ و به‌ساڵاچووان که‌ڵک وه‌ربگرین، بوونی ئه‌م ئه‌نجومه‌نانه‌ بۆ ناسینه‌وه‌ی یه‌کتر و به‌هره‌مه‌ندبوون له‌ ڕاوبۆچوونه‌کانی یه‌کتر زۆر گونجاوه‌.
* به‌ڕای ئێوه‌ هه‌وڵی شاعێرانی لاو زیاتر بۆ مانه‌وه‌یه‌ یان ئه‌زموون کردنی که‌شێکی نوێ؟
ـ به‌ڕای من شاعێرانی لاو له‌ سه‌ره‌تادا له‌ حاڵی ئه‌زموون وه‌رگرتنن و من له‌سه‌ر ئه‌م باوه‌ڕه‌م کە ده‌توانن هەوڵی زۆر بدەن و زیاتر پێشکەون، به‌و مه‌رجه‌ی له‌ خۆبایی نه‌بن.
به‌داخه‌وه‌ لاوی ئه‌مڕۆ زوو تووڕه‌ ده‌بن و وابیر ده‌که‌ن که‌ ئه‌گه‌ر یه‌ک مانگ یان یه‌ک ساڵ له‌ باری ئه‌ده‌بییه‌وه‌ چالاکی بکه‌ن چیتر هیچ کێشه‌کیان نییه‌ و هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ که‌ پێشتر باسم لێکرد، ئه‌ده‌بیات ده‌بێ بەردوام پشکێکی گەورەی دونیای ئەو بێت و ئەو هه‌میشه‌ له‌ حاڵی ئه‌زموون وه‌رگرتن بێت، ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆش وه‌کوو دوێنێ بیر بکه‌یته‌وه‌ شتێکی ئاشکرایه‌ که‌ هیچ به‌ره‌وپێشچوونێکی نه‌بووه‌.
هه‌رچه‌ند ئه‌گه‌ریش ببێته‌ شاعێرێکی گه‌وره‌ و به‌ناوبانگ، هیچ کات ناتوانێت شاعێرێک وه‌کوو حه‌ریق یان وه‌فایی و شاعێرانی کۆنی دیکه‌ ڕه‌تبکاته‌وه‌.
* ئایا فەزای شیاو بۆ چالاکی ئه‌ده‌بی و شاعێرانی لاو له‌ شاری بۆکان لە ئارادایە؟
ـ که‌ش بۆ چالاکی کردن زۆر گونجاوه‌، له‌ ئێستادا ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیمان هه‌یه‌ که‌ چه‌ند مانگێکه‌ چالاکی خۆیان ده‌ستپێکردووه‌ و به‌ شێوازی جیاواز و بێ لایه‌نه‌ هەوڵ دەدا و چالاکی ده‌که‌ن، که‌ ئه‌م بابه‌ته‌ لە خۆیدا بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ له‌ کاره‌کانی خۆیاندا سه‌رکه‌وتن بن.
* ئێوه‌ له‌ دونیای شێعره‌وه‌ چوونه‌ته‌ دونیای وه‌رگێڕان و چه‌ندین به‌رهه‌متان له‌ فارسییه‌وه‌ بۆ سه‌ر زمانی کوردی وه‌رگێڕاوه‌ته‌وه‌. هۆکاری به‌شداری ئێوه‌ له‌م بواره‌دا چییه‌؟
ـ من تا ڕاده‌یه‌ک حه‌زم له‌ خوێندنه‌ که‌ له‌ دونیای خوێندندا نۆقم ده‌بم، زۆر جاریش که‌ بابه‌تێک بۆ وتنی شێعرم نییه‌ و چۆنکه‌ هه‌میشه‌ حه‌زم له‌وه‌یه‌ له‌ کار و تێکۆشاندا بم و هه‌میشه‌ له‌سه‌ر ئه‌م باوه‌ڕه‌م که‌ ئه‌گه‌ر ڕۆژێکیش له‌ ته‌مه‌نم مابێت ده‌بێ هه‌رچی له‌ توانامدایه‌ به‌کاری بهێنم و له‌وه‌ تێگه‌یشتووم که‌ ته‌نیا هۆنینه‌وه‌ی شێعر من تێر ناکات، هه‌ر بۆیه‌ بڕیارم دا که‌ له‌ بوارێکی دیکه‌وه‌ خزمه‌ت به‌ زمانی کوردی بکه‌م و ده‌ستم دایه‌ وه‌رگێڕانی کتێب.
له‌ وه‌رگێڕانیشدا کاتێک که‌ چیرۆک یان ڕۆمانێک ده‌خوێنمه‌وه‌، چه‌ند جار ده‌یخوێنمه‌وه‌ و ئه‌گه‌ر به‌و ده‌رئه‌نجامه‌ بگه‌م که‌ ئه‌م ڕۆمان یان چیرۆکه‌ کاریگه‌ری ده‌خاته‌سه‌ر ده‌روونی مرۆڤ و هه‌ست به‌وه‌ بکه‌م که‌ ده‌بوو ئەو دەقە‌ من بمنووسیبا و له‌گه‌ڵی تێکه‌ڵ بم، ئه‌و کاته‌یه‌ که‌ دەست دەدەمە وەرگێرانی ئەو دەقە. یەکەم کارم لەو بوارەدا کۆمه‌ڵه‌ چیرۆکی "دیسان لەو شەقامانەوە (دوباره‌ از همان خیابان‌ها)" له‌ نووسینی خوالێخۆشبوو "بیژه‌ن نه‌جدی" نووسه‌ری مازه‌نده‌رانی بوو کە له‌ لایه‌ن دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس له‌ هه‌ولێر له‌ چاپ درا و له‌ لایه‌ن هۆگرانی ئه‌م هونه‌ره‌وه‌ پێشوازی گه‌رم و گۆڕێکی لێکرا، هه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ منی هاندا بۆ وه‌رگێڕانی زیاتر و پاشان ڕۆمانی "جێگای بەتاڵی سلووچ (جای خالی سلوچ)" له‌ نووسینی "مه‌حموود ده‌وڵه‌ت ئابادی"م له‌ فارسییه‌وه‌ وه‌رگێڕایه‌‌ سه‌ر زمانی کوردی و ئه‌م به‌رهه‌مه‌ش له‌ لایه‌ن خوێنه‌ران و هه‌روه‌ها بڵاڤگه‌ی "مۆکریان" له‌ هه‌ولێر پێشوازی لێکرا و ئه‌مه‌ش هه‌مدیسان منی هان دا بۆ ده‌ستپێکردنی وه‌رگێڕانی به‌رهه‌مێکی دیکه‌. ئه‌ڵبه‌ت کاری وه‌رگێڕان نه‌بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ من لە هۆنینه‌وه‌ی شێعر دابڕێم. پاش وه‌رگێڕانی ئه‌م ڕۆمانانه‌، کاری وه‌رگێڕانی ڕۆمانی "برایانی کارمازۆف" له‌ نووسینی داستایۆفسکی، نووسه‌ری ڕووسیم ده‌ستپێکرد.
پاشان ده‌ستم کرده‌ خوێندنی به‌رهه‌مه‌کانی تولستۆی و به‌ خوێندنی به‌رهه‌مه‌کانی له‌م ڕاستییه‌ تێگه‌یشتم که‌ تولستۆی زیاتر له‌ هه‌ر نووسه‌رێکی دیکه‌ به‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ده‌روونی من نزیکه‌ و بڕیارم دا هه‌موو به‌رهه‌مه‌کانی تولستۆی، نووسه‌ری کتێبی "شه‌ڕ و ئاشتی" له‌ فارسییه‌وه‌ وه‌ربگێڕمه‌وه‌ سه‌ر زمانی کوردی و 14به‌رهه‌می ئه‌م نووسه‌ره‌م له‌ چاپ داوه‌، من خۆم به‌ کۆڕی تولستۆی ده‌زانم و هه‌موو به‌رهه‌مه‌کانی ئه‌و نووسه‌ره‌ به‌ناوبانگه‌م وه‌رگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی کوردی و له‌ ئێستاشدا دوو ڕۆمانی دیکەی ئه‌م نووسه‌ره‌م وه‌رگێڕاوه‌ته‌وه‌ و ئاماده‌ی چاپه‌.
هه‌روه‌ها من له‌ بواری چیرۆکیشدا کارم کردووە و کۆمه‌ڵه‌ چیرۆکێک له‌ ژێر ناوی "نارنجی فڕین"م نووسیوه‌ و له‌ ساڵی 2012 له‌ لایه‌ن بڵاڤگه‌ی هه‌نار له‌ شاری سلێمانی له‌ چاپ درا و له‌ ئێستاشدا له‌ لایه‌ن بڵاڤگه‌ی نارین ئاماده‌ی چاپی دووهه‌مه‌.
* وه‌کوو کەسێک که‌ توانیویه‌ چه‌ندین به‌رهه‌می باش و شاز وەرگێڕێت، بیروڕاتان سه‌بارت به‌و کەسانەی کە کاری وەرگێڕان دەکەن و‌ شارەزایی ته‌واویان به‌سه‌ر بەستێنی زمانه‌کاندا نییه‌، چییه‌؟ چالاکی ئه‌م که‌سانه‌ له‌ بواری وه‌رگێڕان چ پاشهاتێکی به‌دواوه‌ ده‌بێت؟
ـ به‌ ڕای من وه‌رگێڕانی ناد‌روست و هه‌ڵه‌ زه‌ره‌ری زیاتر له‌ سووده‌که‌یه‌. له‌م بواره‌دا ده‌توانم ئاماژه‌ بکه‌م به‌ وه‌رگێڕانی نووسه‌رانی هه‌رێمی کوردستان که‌ به‌ ڕای ئه‌وان ئه‌گه‌ر چه‌ند حه‌وته‌یه‌ک له‌ تاران بن ئیتر زمانی فارسی به‌ ته‌واوه‌تی ده‌زانن و بە پشت گەستن بە فه‌رهه‌نگۆکێکی فارسی به‌ کوردی وه‌رگێڕانی کتێب لە زمانی فارسییەوە ده‌ستپێده‌که‌ن. له‌ حاڵێکدا نازانن مانای وشه‌ له‌ ڕه‌سته‌دا جیاوازه‌. ئه‌م هه‌ڵه‌یه‌م له‌ زۆربه‌ی وه‌رگێڕانه‌کاندا چاوپێکه‌وتووه‌‌، بۆ وێنه‌ ڕه‌سته‌ی "دماغت چاقه‌"یان وه‌رگێڕاوه‌ته‌وه‌ به‌ "لووتت قه‌ڵه‌وه‌" یان "بالاخانه‌اش را اجاره‌ داده‌ است"یان وه‌رگێڕاوه‌ته‌وه‌ به‌ "نوهۆمی سه‌رەوەی به‌کرێ داوه‌" که‌ ماناکه‌ی به‌ ته‌واوه‌تی گۆڕیوه‌ و ده‌بینین که‌ ئه‌م وه‌رگێڕانانه‌ زه‌ره‌رییان زیاتره‌ له‌ سووده‌که‌یان.
هیودارم ئه‌و که‌سانه‌ که‌ کاری وه‌رگێڕان ده‌که‌ن ئاگاداریی ته‌واویان به‌سه‌ر هەر دوو زمانه‌کدا ببێت.
* ئایا ڕوانگه‌ی ئابووری به‌ وه‌رگێڕان به‌ زمانی کوردی له‌ کوالیتی دەق و ناوەڕۆکی بەرهەمەکان که‌م ناکاته‌وه‌؟
ـ نه‌ته‌نیا کوالیتی دەق دادەبەزێنێت، به‌ڵکوو ده‌بێته‌ هۆی بێ‌بایه‌خ بوونی وه‌رگێران. من کتێبی "پەسڵان"ی تولستۆیم له‌ فارسییه‌وه‌ وه‌رگێڕایه سه‌ر زمانی کوردی ‌و به‌ مه‌به‌ستی چاپ کردنی ئه‌م ڕۆمانه‌ چوومه‌ ناوه‌ندێکی چاپ و بڵاوکردنه‌وه‌ی کەسێنی له‌ هه‌ولێر، وتیان کتێبه‌که‌ چاپ ده‌که‌ین، به‌ڵام ئایا ده‌توانی ڕۆمانی "قاری ده‌ریا" له‌ نووسینی "یاشار که‌ماڵ"مان بۆ وه‌ربگێڕیته‌وه‌ سه‌ر زمانی کوردی، وتیان بۆ ئه‌نجامی ئەو کارە چەندە پارە وەردەگری؟ وتم: مه‌به‌ستان چییه‌؟ وه‌ڵامیان داوه‌: مه‌به‌ستمان پاره‌که‌یه‌! منیش وه‌ڵامم دایه‌وه‌ من به‌س بۆ وه‌رگرتنی پاره‌ ئه‌م کاره‌ ئه‌نجام ناده‌م و سه‌باره‌ت به‌ ماوه‌ی ته‌واوکردنی وه‌رگێڕانه‌که‌ پرسیان و منیش وتم: ڕه‌نگه‌ تا 2 ساڵ، ئه‌وان به‌ سه‌رسووڕمانه‌وه‌ وتیان: چۆن واده‌بێت ئێمه‌ کتێبێکی 1500 لاپه‌ڕه‌یمان له‌ ماوه‌ی یه‌ک مانگدا وه‌رگێڕاوه‌ته‌وه‌ سه‌ر زمانی کوردی، منیش وتم ئاوا گونجاتر و دروستترە!
* ئێوه‌ له‌ بواری شێعر و چیرۆکی منداڵانیشدا چه‌ندین به‌رهه‌متان ئاراستە کردووە، چۆنە لەو ڕووتان لەو بوارە ناوە؟
ـ من زۆر منداڵم خۆش ده‌وێ تا ڕاده‌یه‌ک که‌ حه‌ز ده‌که‌م هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵیان یاری بکه‌م. حه‌ز ده‌که‌م له‌گه‌ڵ ده‌روونی منداڵاندا هاوڕێ بم، هه‌ر بۆیه‌ هه‌ستم به‌وه‌ کرد له‌ دونیای منداڵاندا چالاکی بکه‌م و کۆمه‌ڵه‌ شێعرێک به‌ ناوی "خۆر و لاولاو"م بۆ منداڵان نووسی که‌ تا ئێستا گه‌یشتۆته‌ چاپی چواره‌م.
* هۆکاری کەمتەرخەمی زمانی کوردی بە نیسبەت ئه‌ده‌بی منداڵان و‌ که‌موکۆڕییه‌کانی ئەم بواری  لە چیدا دەبینن؟
ـ هۆکاری ئه‌وه‌ی که‌ له‌ بواری منداڵانه‌وه‌ که‌موکۆڕییمان هه‌یه‌، ئه‌وه‌یه‌ که‌ شێوازی ڕاهێنان و په‌روه‌رده‌یی له‌ خوێندنگه‌کان به‌ زمانی دایکی نییه‌. له‌ سه‌ره‌تای منداڵییه‌وه‌ منداڵان له‌ ته‌له‌فزیۆندا کارتۆن ده‌بینن که‌ به‌ زمانی دایکی خۆیان نییه‌ و ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ له‌ زمانی دایکی خۆی داببڕێن و ئه‌مه‌ ستەمێکی گه‌وره‌یه‌ لە هەمبەر منداڵانی ئێمه‌ و کاتێک که‌ نووسه‌رێک هەڵدەستی بۆ بڵاوکردنەوەی کتێبێک به‌ زمانی دایکی ئەو منداڵانە پێشوازی لێناکرێت، چونکه‌ منداڵانی ئێمه‌ به‌ زمانی کوردی په‌ره‌وه‌رده‌ نه‌کراون و ناتوانن به‌ زمانی کوردی بخوێنن و بنووسن.
به‌داخه‌وه‌ زۆربه‌ی دایک و باوکانی ئێمه‌ دڵسۆزانه‌ بۆ منداڵانیان تێناکۆشن و هەوڵ نادەن، منداڵێک که‌ له‌ سه‌ره‌تای منداڵییه‌وه‌ بە زمانی دایکی خۆی ئاشنا بێت، فێربوونی زمانه‌کانی دیکه‌ی بەلاوە ئاسانتر ده‌بێت، به‌ڵام منداڵێک که‌ ته‌نیا یه‌ک زمان ده‌زانێت هیچ کات ناتوانێت زمانێکی دیکه‌ فێر بێت.
* ئێوه‌ له‌ فەرهەنگۆکی "ڕێژگە" چه‌ندین وشه‌ که‌ وادیاره‌ له‌ کتێبی "هه‌نبانه‌ بۆرینه‌"ی مامۆستا هه‌ژاردا نییه‌، بڵاکردۆته‌وه‌. ئایا به‌ڕای ئێوه‌ ئه‌م کاره‌ له‌ بایه‌خی هه‌نبانه‌بۆرینه‌ که‌م ناکاته‌وه‌؟
ـ نا. به‌ ڕای من ئه‌و کاره‌ بایه‌خی هه‌نبانه‌بۆرینه‌ زیاتر ده‌کات و من کاتێک که‌ هه‌نبانه‌بۆرینه‌م خوێندنه‌وه‌ له‌وه‌ تێگه‌یشتم که‌ هه‌ندێ له‌ وشه‌کانی تێدا نییه‌، ئه‌ڵبه‌ت هیچ شکێکی تێدا نییه که‌ مامۆستا هه‌ژار زه‌حمه‌ت و تێکۆشانێکی زۆری له‌مباره‌وه‌ بووه‌ و کارێک که‌ ئه‌و مامۆستا پایه‌به‌رزه‌ ئه‌نجامی داوه‌ وه‌کوو کاری گرووپێکی پسپۆڕی 200 که‌سییه‌، به‌ڵام مامۆستا هه‌ژار ئه‌م کاره‌ی به‌ ته‌نیایی ئه‌نجام داوه‌ و منیش ئه‌وه‌م به‌ پێویست زانی که‌ ئه‌و وشانه‌ که‌ له‌ هه‌نبانه‌بۆرینه‌دا نییه‌ کۆ بکه‌مه‌وه‌. تا ئه‌وه‌ی که‌ گۆڤاری سروه‌ به‌شێک له‌ گۆڤاره‌که‌ی ته‌رخان دایه‌ قابووسنامه‌ و ڕایگه‌یاند که‌ هه‌ر که‌سێک ئه‌و وشانه‌ که‌ له‌ هه‌نبانه‌بۆرینه‌دا نییه‌ بۆ ئێمه‌ی بنێرێت بۆ ئەوەی له‌ به‌شی قابووسنامه‌ چاپی ‌که‌ین. من ئه‌وه‌م به‌ ده‌رفه‌ت زانی و ئه‌و وشانه‌م که‌ کۆکردبووه‌ بۆیانم بەڕێ کرد. پاش ماوه‌یه‌ک که‌ ژماره‌ی ئه‌و وشانه‌ زیادی کرد هه‌ستم به‌وه‌ کرد که‌ ده‌بێ ئه‌و وشانە لە قەوارەی فه‌رهه‌نگۆکێکی جیاواز و به‌ ناوی "ڕێژگه‌" بڵاو که‌مه‌وه‌.
* بۆچی ناوی "ڕێژگه‌"تان لەم فه‌رهه‌نگۆکه‌ ناوە‌؟
ـ "ڕێژگه‌" ڕووبارێکی بچووکه‌ که‌ ده‌ڕژێته‌ ده‌ریایه‌کی گه‌وره‌ واتا فه‌رهه‌نگی من ڕووبارێکه‌ که‌ ده‌چێته‌ ده‌ریای گه‌وره‌ی هه‌نبانه‌بۆرینه‌، هیوادارم که‌ که‌سانی دڵسۆز له‌  شار و گونده‌کانی دیکه‌ و ده‌ورووبه‌ر هه‌وڵ بده‌ن بۆ کۆکردنەوەی ئه‌و وشانه‌ که‌ له‌ هه‌نبانه‌بۆرینه‌دا نییه، بەڵکوو لە ئەنجامدا بە هاوکاریی یەکتر ببینە خاوەن فه‌رهه‌نگێکی ده‌وڵه‌مه‌ندی کوردی.
* وەک دواوتە، "ئه‌مین گه‌ردیگلانی" چ ڕه‌خنه‌یه‌کی له‌ خۆی هه‌یه‌؟
ـ ته‌نیا ڕه‌خنه‌ی من له‌ خۆم درێژه‌نه‌دانی خوێندنه‌ که‌ ئه‌ڵبه‌ت له‌م بابه‌ته‌وه‌ خۆم به‌ تاوانبار نازانم، سیسته‌می بنه‌ماڵه‌ی من به‌ شێوه‌یه‌ک بوو که‌ درێژه‌دان به‌ خوێندن مومکین نه‌بوو، له‌ باری ئه‌ده‌بییه‌وه‌ تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ که‌ چاوه‌ڕوانم ده‌کرد سه‌رکه‌وتوو بووم و ئه‌وه‌ی وا له‌ توانامدا بووه‌ ئه‌نجامم داوه‌ و له‌ کاری خۆم ڕازیم و وابیر ده‌که‌م که‌ کارێکی گه‌وره‌م ئه‌نجام داوه‌ و تا ئێستا 31 به‌رهه‌مم له‌ چاپ دراوه‌. ڕه‌نگه‌ که‌سانێکمان هەبن کە خاوەن بڕوانامەی دوکتۆرای ئه‌ده‌ب بن، بەڵام دڵنیام هیچکام ئەوەندەی من هەوڵیان نەداوە.
 
دیمانە: گه‌لاوێژ فه‌یزی
وه‌رگێڕان له‌ فارسییه‌وه‌: شیلان محه‌مه‌دی

کۆدی بابه‌ت: 50501  |  به‌روار: ۱۳۹۴/۱۰/۱  |  کاتژمێر: 16 : 28

FaceBook   Twitter   Delicious   Digg   Buzz   Google Bookmarks   ˜áæÈ  
ناردنی بۆچوون
ناو و شۆره‌ت:
ئیمه‌یل:
بۆچوون:
بۆچوونی نێردراو‬
هه‌واڵی پێوه ندیدار
دوایین هه‌واڵه‌کان
پەیوەندیی ئەمریکا و کوردانی سووریا پاش داعش درێژەی دەبێت
تورکیا خراپترین سەردەمی پێشێل کردنی مافەکانی مرۆڤ به سەر دەبات
کورد بەشێکە له ڕۆح و گیانی وڵات
ئەمریکا و ڕوسیا سەبارەت به بەردەوامیی هاوکارییەکانیان له بواری سووریادا ڕێککەوتن
ئێزدییەکان دژی بەڕێوەچوونی ڕێفڕاندۆمی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستانن له ناوچه ئێزدی‌نشینەکانی نەینەوا
ئەمریکا تەنانەت دوای ئازادکردنەوەی ڕەقەش چەک بۆ یەپەگە دەنێرێت
جێگرکردنی چوار بنکەی فەرماندەیی لە لایەن داعشەوە لە حەویجە
پێکهێنانی وڵاتێک لە سنوورە پێشووەکانی هەرێمی کوردستان لە بەرژەوەندی عێراقە
گۆڕان بەمەرجەوە گشت‌پرسیی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان قبووڵ دەکات
پێویستە بڕیاری بەڕێوەبردنی گشت‌پرسی لە لایەن پەرلەمانەوە بدرێت نەک حیزبێکی سیاسییەوە
پێویستە دۆخی نائاسایی درێژەی هەبێت
سەرۆک‌کۆمار و نوێنەرە کوردەکان لە بەغدا دەگەڕێنەوە کوردستان
40 یانەی قورئانی لە دیواندەرە چالاکی دەکەن
داوا دەکرێت سوپای عێراق بنێردرێتە کەرکووک
جێگری پێشووی ئەردۆغان بە "خۆفرۆش" ناوی لێ‌برا
ئیمکانات