سناریۆی تورکیا پاش حه‌ڵه‌ب/ فه‌هیم تاشته‌کین
به‌شی سووریا- تورکیا ده‌یه‌وێت ئه‌و گرووپانه‌ی له‌ کۆنتڕۆڵی به‌ره‌ی نوسره‌ بوون و کێشه‌ی بوو له‌گه‌ڵیان و بۆ ئه‌دله‌ب نێردرابوون له‌ سنووری خێتای تێپه‌ڕێنێت و له‌ ڕێگای کیلیسه‌وه‌ بۆ به‌ره‌ی باکوور، واتا بۆ هێڵی ئه‌عزاز- باب بگوێزێته‌وه‌. ئامانجیشی ئه‌وه‌یه‌ هێزه‌ خۆجێییه‌کان ئۆپه‌راسیۆنی قه‌ڵغانی فورات پڕهێز بکه‌نه‌وه‌.
ئه‌گه‌رچی له‌ ده‌ستدانی حه‌ڵه‌ب له‌لایه‌ن به‌رهه‌ڵستکارانه‌وه‌ که‌ شه‌ش ساڵه‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن بیکه‌نه‌ بنکه‌ و ناوه‌ندێک بۆ شۆڕشی سووریا تا ڕاده‌یه‌کی زۆر گۆڕانکاری به‌ سه‌ر هاوکێشه‌کاندا ده‌هێنێت، به‌ڵام هێشتا په‌رده‌ی ئه‌م شانۆ خوێنینه‌ دانه‌دراوه‌. چاوه‌ڕوانی بۆ ده‌ستبه‌کاربوونی سه‌رۆک کۆماری نوێی ئه‌مه‌ریکا و ئۆپه‌راسیۆنی به‌رنامه‌ڕێژی کراوی حه‌ڵه‌ب، ده‌رفه‌تی بۆ ئێران و ڕووسیا خولقاند تاوه‌کوو تورکیا بکه‌نه‌ هاوڕێی خۆیان و ته‌واوی بکه‌ن. به‌رهه‌ڵستکاران و بنه‌ماڵه‌کانیان که‌ له‌ حه‌ڵه‌ب ده‌رکران بۆ ئه‌دله‌ب نێردران.
جێگای سه‌رنجه‌ که‌ تورکیا که‌ به‌ڵێنی به‌ ڕووسیا داوه‌ که‌ به‌ره‌ی نوسره‌ له‌ حه‌ڵه‌ب بکشێته‌وه‌ و بۆ به‌جێهێنانی ئه‌و به‌ڵێنه‌ش بۆته‌ نێوانگێڕ، له‌مه‌ودوا چ ستراتێژییه‌کی ده‌بێت. ده‌توانین باس له‌ ستراتێژییه‌ چوار پاڵووه‌کان بکه‌ین.
تورکیا ده‌یه‌وێت ئه‌و گرووپانه‌ی له‌ کۆنتڕۆڵی به‌ره‌ی نوسره‌ بوون و کێشه‌ی بوو له‌گه‌ڵیان و بۆ ئه‌دله‌ب نێردرابوون له‌ سنووری خێتای ڕه‌ت بکات و له‌ ڕێگای کیلیسه‌وه‌ بۆ به‌ره‌ی باکوور، واتا بۆ هێڵی ئه‌عزاز- باب بگۆزێته‌وه‌. ئامانجیشی ئه‌وه‌یه‌ هێزه‌ خۆجێیه‌کان ئۆپه‌راسیۆنی قه‌ڵغانی فورات پڕهێز بکه‌نه‌وه‌.
وته‌کانی یه‌کێک له‌ کاربه‌ده‌ستانی باڵای له‌شکه‌ری سوڵتان موراد له‌گه‌ڵ ڕۆیتێرز سه‌باره‌ت به‌ کشانه‌وه‌ له‌ حه‌ڵه‌ب و په‌یوه‌ست بوون به‌ قه‌ڵغانی فورات جێگای سه‌رنجه‌.
ئه‌لجه‌زیره‌ی تورکیش له‌ زاری به‌رهه‌ڵستکاره‌کانه‌وه‌ نووسیویه‌تی: هه‌ندێک له‌ یه‌که‌کانی سوڵتان موراد، سوڵتان محه‌مه‌دی فاتح و نووره‌ددین زه‌نگی له‌ ڕێگای تورکیاوه‌ بۆ جرابلۆس و ڕاعی که‌ تورکیا له‌ داعش پاکی کردوونه‌ته‌وه‌ ده‌ڕۆن و په‌یوه‌ستی گه‌مارۆی باب ده‌بن.
له‌ ئێستادا یه‌که‌کانی سوڵتان موراد و ڕێکخراوی ئه‌حراری شام و وه‌کوو ئه‌وان، له‌ ئۆپه‌راسیۆنی قه‌ڵغانی فورات به‌شداری ده‌که‌ن. ئه‌وه‌ش هه‌یه‌ که‌ هه‌موو ئه‌و ڕێکخراوانه‌ی حه‌ڵه‌بیان چۆڵ کردووه‌ نایانهه‌وێ ببنه‌ سه‌ربازی سوپای ده‌وڵه‌تی تورکیا. که‌سانێک هه‌ن که‌ وای بۆ ده‌چن ده‌فرایه‌تیی به‌رهه‌ڵستکاران به‌ هاتنی قه‌ڵغانی فورات لاواز ده‌بێت و تورکیا به‌ به‌رپرسی له‌ده‌ستدانی حه‌ڵه‌ب ده‌زانن. ئه‌و ئه‌گه‌ره‌شی هه‌یه‌ هێزه‌ نێردراوه‌کان بۆ ئه‌دله‌ب له‌گه‌ڵ به‌ره‌ی نوسره‌ تووشی کێشه‌ بێن و له‌م حاڵه‌ته‌شدا چه‌که‌کانیان داده‌نێن و واز له‌ داواکارییه‌کانیان دێنن و یان به‌و ڕێگایه‌دا ده‌ڕۆن که‌ تورکیا پێشنیاری پێکردوون.
قه‌ڵغانی فورات به‌ ئامانجی دوورکردنه‌وه‌ی داعش له‌ سنووره‌کان ده‌ستیپێکرد و ئامانجه‌ سه‌ره‌کییه‌که‌شی نه‌گۆڕاوه‌؛ تێکشێواندنی به‌رنامه‌ی ئۆپه‌راسیۆنی کورده‌کان. هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاشه‌وه‌ دیار بوو کورده‌کان ده‌یانهه‌وێت داڵانێک هاوته‌ریبی سنووره‌کانی تورکیا نێوان کانتۆنه‌کانی کۆبانی و عه‌فرین له‌ ڕێگای جرابلۆس- ئه‌عزازه‌وه‌ باز بکه‌ن. کاتێک ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ به‌هۆی ده‌سپێکی قه‌ڵغانی فوراته‌وه‌ پووچه‌ڵ کرایه‌وه‌، کورده‌کان ئه‌مجار ویستیان له‌ ڕێگای باب له‌ 40 تا 50 کیلۆمه‌تری سنووره‌کانه‌وه‌ و له‌ ڕێگای ئاوانتاژی نیشتنگه‌ کوردییه‌کانی ناوچه‌که‌وه‌ کۆریدۆرێک نێوان مه‌نبه‌ج و عه‌فرین باز بکه‌ن. تورکیا هه‌ر به‌ ئۆپه‌راسیۆنی قه‌ڵغانی فورات که‌ تا که‌ناره‌کانی باب پێش چووبوو ڕێگه‌ی له‌م کاره‌ش گرت. هه‌وڵی ئه‌مه‌ریکا بۆ له‌کارته‌ کردنی سوپای دیموکراتیکی سووریا له‌ ڕێبه‌رایه‌تی کورده‌کان له‌ ڕۆژئاوای فورات، کاری بۆ تورکیا ئاسان کرده‌وه‌.
ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌نقه‌ره‌ ده‌یه‌وێ هێز و ده‌فرایه‌تیی شه‌ڕڤانانی قه‌ڵغانی فورات پته‌و بکاته‌وه‌ و هیواداریشه‌ ئه‌مه‌ریکا واز له‌ پشتیوانیی کورده‌کان بێنێت، ته‌واو ئاشکرایه‌. زیاده‌ له‌وه‌ش ئه‌نقه‌ره‌ به‌ پشت به‌ستن له‌و ده‌رفه‌ته‌ی که‌ هاوکاری له‌گه‌ڵ ڕووسیا بۆی ڕه‌خساندووه‌ و بۆ کۆتایی هێنان به‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌که‌ی کورده‌کان له‌ باکووری سووریا، ئاواته‌خوازه‌ شه‌ڕێکی ته‌واو عه‌یار دژ به‌ کانتۆنه‌کانی باکووری سووریا بخاته‌ڕێ.
هاوکات له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌، باس له‌ مامه‌ڵه‌یه‌کی کاریکاتۆریزه‌کراویش ده‌کرێ به‌م واتایه‌ که‌ "حه‌ڵه‌ب بده‌ و باب بگره‌". ئه‌م سێناریۆیه‌ ئه‌گه‌ر هیچ بنه‌مایه‌کیشی نه‌بێت، ڕه‌نگه‌ داواکارییه‌کی یه‌کلایه‌نه‌ بێت که‌ ئاواته‌کانی ئه‌نقه‌ره‌ به‌دی دێنێت. حکوومه‌تی تورکیا 5 ساڵه‌ هه‌وڵ ده‌دات وه‌دیهێنانی ناوچه‌یه‌کی حایل یان ناوچه‌ی ئه‌من به‌ ئه‌مه‌ریکا بقه‌بووڵێنێت، ئه‌م جاره‌ش هه‌وڵ ده‌دات ئه‌م بابه‌ته‌ بکاته‌ به‌شێک له‌ مامه‌ڵه‌کانی له‌گه‌ڵ ڕووسیا.
وته‌کانی دوناڵد تره‌مپ له‌ پانزه‌ی هه‌ر ئه‌م مانگه‌دا که‌ وتبووی "له‌ سووریادا ناوچه‌یه‌کی ئه‌من درووست ده‌که‌ین" ئه‌نقه‌ره‌ی بوێرتر کرد. میدیاکانی نزیک به‌ حکوومه‌ت ئه‌و قسه‌یان به‌ "ڕازی بوونی تره‌مپ" شرۆڤه‌ کرد.
سه‌رۆک کۆمار، ڕه‌جه‌ب ته‌ییب ئه‌ردۆغان، دواهه‌مین جار پێشنیاری وه‌دیهێنانی ناوچه‌ی ئه‌من و گواستنه‌وه‌ی په‌نابه‌رانی سووری بۆ ئه‌و ناوچه‌یه‌ی له‌ دانیشتنی سه‌رکرده‌کانی گرووپی 20 له‌ چین ڕێکه‌وتی 4 و 5ی سێپتێمبێر ئاراسته‌ کرد.
پاش شکست هێنانی حه‌ڵه‌ب، هێڵی به‌ره‌ی شه‌ڕ به‌ ناچار به‌ره‌و سنووره‌کانی تورکیا ده‌ڕوات. ئه‌نقه‌ره‌ش ته‌نیا ڕێگه‌چاره‌ بۆ ڕێگری له‌ چوونی شه‌ڕڤانان و بنه‌ماڵه‌کانیان بۆ ناو تورکیا له‌ ناوچه‌ی ئه‌مندا ده‌بینێت. ئه‌م بابه‌ته‌ ده‌ور و که‌ناری به‌رامبه‌ر به‌ کیلیس به‌ درێژایی 90 کیلۆمه‌تر و قووڵایی 40 کیلۆمه‌تریش له‌ خۆوه‌ ده‌گرێت.
مانگی سووری تورکیا خۆی ئاماده‌ کردووه‌ بۆ چێکردنی شارێکی خێوه‌تی به‌ ده‌فرایه‌تیی 10 هه‌زار که‌س له‌ ئه‌دله‌ب. که‌ره‌م کینیک، به‌ڕێوه‌به‌ری مانگی سووری وتوویه‌تی: چالاکی بۆ دروست کردنی ئه‌م شاره‌ له‌ ئه‌دله‌ب که‌ 6 تا 7 کیلۆمه‌تر له‌ولای سنووره‌کانمانه‌وه‌ ده‌ستی پێکردووه‌ و له‌ ماوه‌یه‌کی کورتدا ته‌واو ده‌کرێت. ژێرخان بۆ به‌رپاکردنی خێوه‌ت بۆ 10 هه‌زار که‌س ئاماده‌ ده‌کرێت. به‌ڵام وای بۆ ده‌چم پێویستمان به‌و هه‌مووه‌ نه‌بێت. جیا له‌ مانگی سوور ڕێکخراوی تریش خه‌ریکی به‌رپاکردنی خێوه‌تن.
دانیشتن له‌سه‌ر میزی مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ دیمه‌شق سه‌باره‌ت به‌ ئه‌دله‌ب و ده‌وروبه‌ری ئازادکراوی ئه‌عزاز- باب ڕه‌هه‌ندێکی دیکه‌ی بابه‌ته‌که‌یه‌. ناوچه‌ حایله‌که‌ی ئێستا ڕۆڵی کارتێکی براوه‌ ده‌گێڕێت بۆ تورکیا بۆ ڕێگری له‌ به‌ ته‌واوه‌تی ته‌فروتوونابوونی گرووپه‌ چه‌کداره‌کان و هاندانیان به‌ره‌و مێزی دانووستان له‌ داهاتوودا. ڕووسیاش له‌مباره‌وه‌ هاوکات له‌گه‌ڵ کوڕ کردنه‌وه‌ی ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازی ده‌یه‌وێ میکانیزمی دانووستانی سیاسی وه‌کوو بژارێک بێنێته‌ گۆڕه‌پانه‌وه‌. سه‌رۆکی ڕووسیا، ڤیلادیمیر پووتین هاوکات له‌گه‌ڵ ڕه‌وتی چاودۆزیی سیاسی له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی که‌نداو له‌ دانووستانه‌کانی ژێنێڤ، ده‌یه‌وێت له‌گه‌ڵ تورکیا و گرووپه‌ چه‌کداره‌کانی قه‌زاقستانیش دانووستان بکات. پووتین له‌ سه‌روبه‌ندی ئه‌م دانووستانه‌ وتی: هه‌نگاوی دوایی ئه‌م ڕێککه‌وتن له‌سه‌ر ڕاگه‌یاندنی ئاگربه‌سێکی هه‌موو لایه‌نه‌ له‌ تێکڕای سووریایه‌. به‌ نێوانگێڕی تورکیا له‌گه‌ڵ هه‌موو گرووپه‌ به‌رهه‌ڵسته‌کان گفتوگۆ ده‌که‌ین.
له‌ حاڵێکدا نوور سوڵتان نه‌زه‌ر بایۆف، سه‌رۆک کۆماری قه‌زاقستان بۆ میوانداریی ئه‌و دانیشتنه‌ ئاماده‌بوونی خۆی ده‌ربڕیوه‌، ئیبراهیم کالین وته‌بێژی ئه‌ردۆغانیش کاره‌که‌ی پووتینی به‌ ئه‌رێنی هه‌ڵسه‌نگاند. گه‌ڕانه‌وه‌ ده‌سپێشخه‌ریی ئاشتی له‌ ڕۆژئاواوه‌ بۆ ئاسیا دۆخێکی نوێیه‌. دیاره‌ ده‌رئه‌نجامی ئه‌م داپه‌ڕه‌ به‌ هه‌ڵوێستی پشتیوانانی گرووپه‌ چه‌کداره‌کانه‌وه‌ به‌سراوه‌ته‌وه‌. ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ش هه‌یه‌ ئه‌م کاره‌ ئه‌مه‌ریکا و هه‌ڤاڵه‌ ناوچه‌ییه‌کانی بۆ تۆڵه‌کردنه‌وه‌ هان بدات.
 
 
 

کۆدی بابه‌ت: 66849  |  به‌روار: ۱۳۹۵/۱۰/۹  |  کاتژمێر: 13 : 23

FaceBook   Twitter   Delicious   Digg   Buzz   Google Bookmarks   ˜áæÈ  
ناردنی بۆچوون
ناو و شۆره‌ت:
ئیمه‌یل:
بۆچوون:
بۆچوونی نێردراو‬
دوایین هه‌واڵه‌کان
گرفتی سنوورنشینانی ئازەربایجانی ڕۆژئاوا تاوتووێ کرا
بازاڕ بوورسی ئەستەنبۆڵ کەوتۆتە ژێر کاریگەریی ڕیفراندۆمی هەرێم
بیست و نۆهەمین فستیڤاڵی شانۆگەری پارێزگای کرماشان کۆتایی پێهات/ سەرکەوتووان بۆ فستیڤاڵی فەجر ناسێندران
١٠٠٠ ملیارد تمەن قەرزی کارڕەخسێنی تەرخانی پارێزگای کوردستان دەکرێت
سنە نازناوی دووهەمی پێشبڕکێیەکانی هەندباڵی تازەلاوانی ناوچەی ٤ی ئێرانی مسۆگەر کرد/ ڕاکەری بانەیی لە پلەی دووهەمی ڕاکردنی ئۆمێدی وڵات وەستا
گوژمەی کەرتی گەشتیاری کرماشان لە سەدا 80 بەرز کرایەوە
فرۆکەکانی سوپای تورکیا باکووری عێراقیان بۆردومان کرد
کۆڕبەندی نێونەتەوەیی "زەکریای ڕازی" له کرماشان بەڕێوه دەچێت
ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێم پڕاتیگی پڕۆژەی ئیسرائیلە
قەدەغەی هاتوچۆ لە ٤٦ گوند و گەڕەکی پارێزگای ئامەد ڕاگەیێندرا
تورکیا، سووریا و ئێران لە دژی جودایی خوازان هاوپەیمانییەک پێک بێنن
دەرهێنەرێکی سنەیی خەڵاتی باشترین دەرهێنەری مسۆگەر کرد
بەشداری پرۆسەی ڕیفراندۆم نابین
پووتین بۆ دیدار لە گەڵ ئەردۆغان سەردانی تورکیا دەکات
فوئاد مەعسووم و یان کۆبیچ جەختیان کردەوە لە چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغدا
ئیمکانات