ئایا دامه‌زراندنی کوردستانی سه‌ربه‌خۆ ئیمکانی هه‌یه‌؟ لادیسلاو گارالی*
به‌شی جیهان- کوردستان سه‌لماندوویه‌تی که‌ ته‌نیا به‌شی سه‌قامگرتووی ناوچه‌که‌ و ته‌نیا هه‌رێمێکه‌ ده‌توانێت مانه‌وه‌ی که‌مینه‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست وه‌کوو تورکمانه‌کان، ئێزدیه‌کان، فه‌یلییه‌کان، شه‌به‌که‌کان و ئاشووریه‌ مه‌سیحییه‌کان ده‌سته‌به‌ر بکات.
هه‌واڵی گرینگ
۱۳۹۵/۱۰/۲۶
14 : 30
۱۳۹۵/۱۰/۲۵
13 : 50
۱۳۹۵/۱۰/۱۸
23 : 53
۱۳۹۵/۱۰/۹
13 : 23
۱۳۹۵/۱۰/۹
9 : 42
۱۳۹۵/۱۰/۷
13 : 35
۱۳۹۵/۱۰/۶
14 : 2
۱۳۹۵/۱۰/۵
12 : 37
۱۳۹۵/۹/۲۸
14 : 28
به‌ بۆنه‌ی 232هه‌مین ساڵوه‌گه‌ڕی له‌دایکبوونی شاری "هه‌ڵمه‌ت و قوربانی"؛
سلێمانی؛ ڕزگارکردنی شاری خولیاکانی شازاده‌یه‌کی کورد/ تانیا گودسوزیان
۱۳۹۵/۹/۱۶
15 : 14
۱۳۹۵/۹/۱۶
9 : 1
۱۳۹۵/۹/۶
22 : 57
۱۳۹۵/۹/۶
9 : 1
۱۳۹۵/۹/۳
13 : 48
۱۳۹۵/۸/۲۴
11 : 28
هه‌واڵه‌ زێتر بینراوه‌کان
هه‌واڵه‌ زێتر بینراوه‌کان
به‌شی تورکیا- ئامرازی سه‌ره‌کیی ده‌وڵه‌ت تۆمه‌تبارکردنی ڕۆژنامه‌وانان به‌ پشتیوانی له‌ ڕێکخراوی تیرۆریستیی فه‌تحوڵڵا گوله‌ن یان هەمان (FETO)یه‌. ده‌وڵه‌ت ئه‌و ڕۆژنامه‌وانانه‌ش که‌ ڕووداوه‌کانی ناوچه‌ کوردنشینه‌کانی باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌و وڵاته‌ ڕووماڵ ده‌که‌ن به‌ توندی سه‌رکوت ده‌کات.
به‌شی سووریا- سنووره‌کانی شاری ئه‌لباب له‌ باکووری سووریا، له‌ به‌نده‌ری لازقیه‌ که‌ له‌ کۆنتڕۆڵی هێزه‌کانی به‌شار ئه‌سه‌ددایه‌ ده‌ستپێده‌کات و تا شاڕێگه‌ی چوار سایدی حه‌ڵه‌ب- ڕه‌قه‌- حه‌سه‌که‌ ده‌ڕوات و تا مووسڵی عێراق ده‌کشێت.
به‌شی جیهان- ڕێبه‌ری پارتی یه‌کێتی دیموکراتیکی کوردستانی سووریا له‌سه‌ر دامه‌زراندنی سیسته‌می فیدڕاڵ دیموکراتیک له‌ سه‌رانسه‌ری سووریا و په‌یوه‌ست بوونی یه‌کینه‌کانی پاراستنی گه‌ل به‌ سیسته‌می به‌رگری فیدڕاڵی دیموکراتیکی سووریا جه‌خت ده‌کات. ناوبراو پێیوایه‌ خه‌ڵک و نوێنه‌رانی ڕاسته‌قینه‌ی ئه‌وان ده‌بێ پاش شه‌ڕ له‌باره‌ی چاره‌نووسی به‌شار ئه‌سه‌د سه‌رۆک کۆماری ئێستای سووریا بڕیار بده‌ن.
به‌شی جیهان- به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ دژ به‌ داعش له‌ مووسڵ تیشکی له‌سه‌ر کێشه‌ و گرفتی زۆری هه‌رێمی کوردستان لابردووه‌، کێشه‌ و گرفتێک که‌ سه‌قامی پاش شه‌ڕ ده‌خاته‌ ژێر کاریگه‌ریی خۆیه‌وه‌. ته‌نیا له‌ چه‌ند مانگی ڕابردوودا هه‌واڵنێرێکی کورد تیرۆر کراوه‌، خوێندکارێکی زانستگا بۆته‌ قوربانیی کوشتوبڕی نامووسی، نوێنه‌رێکی ژنی په‌رله‌مان هه‌ڕه‌شه‌ی مه‌رگی لێکراوه‌، له‌ نووسینگه‌ی پارتێکی ئێرانی ته‌قینه‌وه‌ کراوه‌ که‌ 7 کوژراوی لێکه‌وتۆته‌وه‌ و چه‌ندین هێرشی تیرۆریستیش له‌ سلێمانی پووچه‌ڵ کراوه‌ته‌وه‌. ئه‌مانه‌ و خۆپیشاندانی ڕۆژ نه‌ ڕۆژی فه‌رمانبه‌رانی ده‌وڵه‌ت له‌پێناو مووچه‌ی نه‌دراویان، په‌رله‌مانی هه‌ڵپه‌سێردراو، به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی په‌نابه‌ر و ئاواره‌ی ناوخۆ، ئاماده‌بوونی زیاتری پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) و هێرشه‌ ئاسمانییه‌کانی تورکیا بۆ بنکه‌کانی په‌که‌که‌ له‌ باکووری عێراق‌ نه‌ک هه‌ر زۆربه‌ی ده‌سکه‌وته‌کانی هه‌رێمی کوردستان له‌ ساڵی 2011ی به‌ره‌و شکست بردووه‌ به‌ڵکوو بوونه‌ته‌ هۆکاری ئه‌وه‌ی هه‌رێمی کوردستان به‌رامبه‌ر داڕووخانی ماڵی و شه‌ڕی ناوخۆیی لاواز ببێته‌وه‌.
بەشی فەرهەنگ و هونەر- دیاره‌ له‌م وتاره‌دا نه‌چووینه‌ته‌ سه‌ر بابه‌تی مه‌دلوولی ڕها، ئه‌وه‌یکه‌ "ڕۆڵان بارت" باسی لێوه‌ده‌کا، چوونکه‌ به‌ پێی بۆچوونی بارت، له‌ ده‌قی کراوه‌دا، ده‌ق کاکشانێکه‌ له‌ داله‌کان و مه‌دلوول ئافراوی زه‌ینی خوێنه‌ره‌ و لێره‌ به‌سه‌ر جۆرێک له‌ ته‌ئویل و ته‌فسیردا ده‌که‌وین که‌ پۆلیفۆنیک و فره‌ده‌نگن و له‌ هه‌ر جار خوێندنه‌وه‌ی ده‌قدا مه‌دلوولی نوێ و مانای نوێ سه‌ر هه‌ڵداداته‌وه‌ و له‌ ڕاستیدا هیچ جۆره‌ "قطعیت" ێک له‌ بواری ماناییدا نابینرێ و خوێنه‌ر له‌ پڕۆسه‌ی به‌رهه‌م هێنانی مانادا به‌ ته‌واویی به‌شدار و کارایه‌‌ و ئه‌وه‌ی له‌ مانا گشتییه‌که‌یدا به‌ "مه‌رگی نووسه‌ر" ناسراوه‌،
به‌شی جیهان- کوردستان سه‌لماندوویه‌تی که‌ ته‌نیا به‌شی سه‌قامگرتووی ناوچه‌که‌ و ته‌نیا هه‌رێمێکه‌ ده‌توانێت مانه‌وه‌ی که‌مینه‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست وه‌کوو تورکمانه‌کان، ئێزدیه‌کان، فه‌یلییه‌کان، شه‌به‌که‌کان و ئاشووریه‌ مه‌سیحییه‌کان ده‌سته‌به‌ر بکات.
به‌شی جیهان- له‌ حاڵێکدا دیکه‌ی گرووپه‌کانی به‌شدار له‌ شه‌ڕی سووریا خه‌ریکن یه‌کتر قڕ ده‌که‌ن، کورده‌کان بوونه‌ته‌ کۆڵه‌که‌ی سه‌ره‌کیی چاره‌سه‌ری بۆ خوێنڕشتنه‌کانی سووریا.
به‌شی جیهان- جێبه‌جێ کردنی گه‌ڵاڵه‌ی پشتیوانی لێکراوی ئه‌مه‌ریکا و ئه‌ورووپا ناسراو به‌ "گه‌ڵاڵه‌ی مارشال"- له‌گه‌ڵ زۆر پێداویستی دیکه‌- بۆ ده‌ربازبوونی کوردستان ئێجگار پێویسته‌.
به‌شی جیهان- کۆمپانیای نه‌وتی "ئه‌کسۆن مۆبیل"ی ئه‌مه‌ریکا سێ ناوچه‌ له‌ شه‌ش ناوچه‌که‌ی دۆزینه‌وه‌ی نه‌وت له‌ هه‌رێمی کوردستانی به‌جێهێشتووه‌. ئه‌و کۆمپانیا نه‌وتییه‌ گه‌وره‌ی ئه‌مه‌ریکا له‌ ناوچه‌کانی بتواته‌، عه‌ربه‌ت و قه‌ره‌ هه‌نجیری پارێزگای سلێمانی چووه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ و کۆمه‌ڵێک پرسیاری سه‌باره‌ت به‌م هه‌نگاوه‌ هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌.
بەشی جیهان- حکوومەتی هەرێمی کوردستان و ویلایەتەیەکگرتووەکان بەم تازەییانە جەختیان کردووە دژ بە مانەوەی پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) لە ناوچەی شەنگالن.
به‌شی سووریا- تورکیا ده‌یه‌وێت ئه‌و گرووپانه‌ی له‌ کۆنتڕۆڵی به‌ره‌ی نوسره‌ بوون و کێشه‌ی بوو له‌گه‌ڵیان و بۆ ئه‌دله‌ب نێردرابوون له‌ سنووری خێتای تێپه‌ڕێنێت و له‌ ڕێگای کیلیسه‌وه‌ بۆ به‌ره‌ی باکوور، واتا بۆ هێڵی ئه‌عزاز- باب بگوێزێته‌وه‌. ئامانجیشی ئه‌وه‌یه‌ هێزه‌ خۆجێییه‌کان ئۆپه‌راسیۆنی قه‌ڵغانی فورات پڕهێز بکه‌نه‌وه‌.
به‌شی وتار/ سووریا- ئه‌گه‌ر تورکیا ئه‌و 2 هه‌زار کیلۆمه‌تره‌ له‌ خاکی سووریا که‌ ئێستا له‌ کۆنتڕۆڵی دایه‌ چۆڵ بکات کێها جێگای بگرێته‌وه‌؟! ڕووسیا و ئه‌سه‌د خۆ دیاره‌ هه‌ن، به‌ڵام ئه‌وانیتر کێن؟ پرسیاره‌ سه‌ره‌کییه‌که‌ ئه‌مه‌یه‌.
به‌شی جیهان- له‌ هه‌مان کاتدا که‌ ڕووسیا و تورکیا به‌دوای بووژاندنه‌وه‌ی دیپلۆماسی بوون بۆ چاره‌سه‌ری کێشه‌کانی سووریا، به‌پرسه‌ کورده‌کان ئه‌ڵێن کورده‌کانی سووریا و هاوپه‌یمانه‌کانیان چاوه‌ڕوان ده‌که‌ن گه‌ڵاڵه‌یه‌ک بۆ سیسته‌می حکوومه‌تی فیدڕاڵ له‌ باکووری سووریا دابڕێژرێت و ئه‌و بابه‌ته‌ پیشان ده‌دات که‌ دیسانه‌وه‌ له‌سه‌ر خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری جه‌خت ده‌که‌نه‌وه‌.
به‌شی وتار/ جیهان- نزیک به‌ یه‌ک سه‌ده‌ی ڕابردوو ڕه‌جه‌ب ته‌ییب ئه‌ردۆغان سه‌رۆک کۆماری تورکیا به‌هێزترین که‌سایه‌تیی ئه‌م وڵاته‌ بووه‌ و ته‌نیا ڕکابه‌ری ناوبراو ئاتاتورک، بنیاتدانه‌ری سێکۆلاری کۆماری تورکیایه‌. ئه‌ردۆغان یه‌که‌مین جار له‌ ساڵی 2003دا وه‌کوو سه‌رۆک وه‌زیران ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته‌وه‌ گرت. ناوبراو له‌ ساڵی 2014دا به‌ سه‌رکه‌وتن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان بووه‌ سه‌رۆک کۆماری تورکیا. ئه‌ردۆغان که‌ له‌ ئێستادا نزیک به‌ 14 ساڵه‌ تورکیای له‌ ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیدا هه‌یه‌، ده‌یه‌وێت چاکسازی له‌ یاسای بنه‌ڕه‌تیی تورکیادا ئه‌نجام بدات بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت هه‌م سه‌رۆکی ده‌وڵه‌ت، هه‌م سه‌رۆکی حکوومه‌ت و هه‌م سه‌رۆکی پارتی ده‌سه‌ڵاتداری داد و گه‌شه‌ (ئه‌که‌په‌) بێت و له‌م ڕێگایه‌دا هه‌مان ڕێژه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات وه‌ده‌ست بێنێت که‌ زه‌مانێک ئاتاتورک وه‌ده‌ستی هێنابوو.
به‌شی ڕاپۆرت/ تورکیا- پاش ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی گوشاره‌ سیاسییه‌کان له‌سه‌ر کورده‌کانی تورکیا پاش کووده‌تای بێ ئاکامی 15ی جووڵای له‌م وڵاته‌ و ده‌ستگیرکردنی سیاسه‌توانان و شاره‌وانه‌کانی کوردی ڕۆژهه‌ڵات و باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی تورکیا ئه‌م دۆسیه‌ش که‌وتووه‌ته‌ ژێر کاریگه‌ریی ئه‌م ڕه‌وتانه‌ و هیواکان بۆ ئاشکرابوونی ڕاستی زیاتر له‌ پێش که‌مڕه‌نگ تر بووه‌ته‌وه‌.
۱۳۹۵/۱۰/۲۶
14 : 30
۱۳۹۵/۱۰/۲۵
13 : 50
۱۳۹۵/۱۰/۲۵
14 : 22
۱۳۹۵/۱۰/۲۲
12 : 21
۱۳۹۵/۱۰/۱۸
14 : 4
۱۳۹۵/۱۰/۱۸
23 : 53
۱۳۹۵/۱۰/۱۵
12 : 34
۱۳۹۵/۱۰/۱۳
10 : 42
۱۳۹۵/۱۰/۱۲
11 : 41
۱۳۹۵/۱۰/۱۲
12 : 0
۱۳۹۵/۱۰/۹
13 : 23
۱۳۹۵/۱۰/۹
9 : 42
۱۳۹۵/۱۰/۹
11 : 57
۱۳۹۵/۱۰/۹
2 : 6
۱۳۹۵/۱۰/۹
10 : 18
هه‌واڵه‌ هه‌ڵبژارده‌کانی ماڵپه‌ر
به‌شی وتار، تورکیا- گوایه‌ زه‌وین ئه‌و حزبه‌ی هه‌ڵلووشیوه‌ که‌ ده‌نگی چه‌ندین میلیۆن کورد و دیموکراتی وه‌ده‌ست هێناوه‌. میدیایه‌کی فه‌رمی که‌ تاکوو دوێنێ ئه‌ردۆغانی به‌ دوژمن ناو ده‌برد، به‌ ئامانجی هێرشه‌کانی خۆیان دایانده‌نا، له‌ هیچ یه‌ک له‌ هه‌واڵه‌کان، گفتوگۆ و به‌رنامه‌کانی خۆیان، وته‌بێژی HDP به‌شداری ناده‌ن.
بەشی ئێران/ کوردستان- فەردین کەمانگەر ڕۆژنامەوانی کوردستانی لە یادداشتێکدا کە بۆ کوردپرێسی ناردووە، کاریگەرییەکانی کردنەوەی هەمیشەیی ڕێڕەوە سنوورییەکانی لەسەر گەشە و ئاسایشی بەردەوام، لێکداوەتەوە.
به‌شی جیهان، هه‌واڵده‌ریی کوردپرێس- سایکس- پیکۆ بۆ هه‌ندێ که‌س له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤین نیعمه‌تێکی گه‌وره‌ بوو.
به‌شی جیهان- چاکسازییه‌کانی حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆک وه‌زیرانی عێراق هه‌ستی یه‌کده‌نگییه‌کی له‌ نێوان کورده‌کان دروست کردووه‌ که‌ له ماوه‌ی‌ چه‌ندین ساڵی ڕابردوو نموونه‌ی ئه‌و شتانه‌ له‌ئاردا نه‌بووه‌.
به‌شی هه‌ڵبژاردن- هه‌ڵبژاردن و به‌شداری خه‌ڵک له‌م کاره‌ گرینگه‌ له‌ کۆماری ئیسلامی ئێران گرینگایه‌تییه‌کی تایبه‌تی هه‌یه‌ که‌ هه‌موو داموده‌زگا حکوومی و ناحکوومییه‌کان بۆ به‌ڕێوه‌چوونی شکۆمەندانەتری هه‌ڵبژاردنه‌کان هه‌وڵ ده‌ده‌ن.
حاوانەوە جوانترین خووخدە و تایبەتمەندیی مرۆییە، و لە راستیدا بابەتی ئاوڕدانەوە لە زمانی گەلان و چۆنیەتیی لێکدانەوەیان تەنیا تایبەتی وڵاتی ئێمە نییە، بەڵکوو ئامادەبوونی ئیتنیکەکانی دیکەی وەک فارس، ئازەری، کورد، لۆر، عەرەب، بەلووچ، تورکەمان و گەلانی دیکە لە پەنای یەک، نیشاندەری فرەچەشنیی فەرهەنگی و ئیتنیکیی وڵاتی ئێرانە و هەر بەم هۆیەیە کە وەک کۆمەڵگایەکی فرە ئیتنیکی ناوی لێ دەبرێت.
بزووتنەوە کوردییەکانی دژی پەکەکە لە ساڵی 2005 لە ژێر چەتری "بزووتنەوەی یەکگرتووی نەتەوەیی کورد" (TEVKURD) پێکەوە ئیئتیلافێکیان ساز دا و بۆ ماوەی 7 ساڵ تا ساڵی 2012 خزمەتێکی زۆریان ئاراستەی کۆمەڵگای کوردەکانی تورکیا کرد، بەڵام بە چەندین هۆکار ئەم بزووتنەوەش نەیتوانی بەردەوام بێت و لە بەر یەک هەڵوەشاوە.
گرینگترین مه‌سه‌له‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی 1ی نۆڤێمبێری په‌رله‌مانی تورکیا ئاسایشی هه‌ڵبژاردنه‌کانه‌. نابێت به‌ بیانووی پاراستنی ئاسایشی هه‌ڵبژاردنه‌کان سندۆقه‌کانی ده‌نگدان له‌ جێ خۆی دانه‌نرێت، ئه‌م کاره‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی یاسای هه‌ڵبژاردن و یاسای بنه‌ڕه‌تییه‌.
فەرهەنگ بابەتێکی فێرکارانە و ڕاهێنەرانەیە، فەرهەنگ بەرهەمی ئەزموونی مرۆڤایەتییە، کەواتە ئەمە حەقیقەتێکی حاشا هەڵنەگرە کە کۆی کۆمەڵگای مرۆڤایەتی خاوەن فەرهەنگ بوون و هەن و چەمکگەلێکی وەک نەتەوە و گەلی بێ‌فەرهەنگ و بێ‌شارستانییەت بە پێچەوانەی ئەو شتەیە کە دەوترێت، هیچ بایەخ و پێگەیەکی زانستی نییە و تەنیا دەتوانین وەک هەڵەی باو ئاوڕیان لێ بدەینەوە.
"تاکه‌ بینای مێژوویی گرینگی ئیلام؛ مه‌رقه‌دی ئه‌لمێهدی باا... خه‌لیفه‌ی ئیسلامیی سه‌رده‌می عه‌باسی بووه‌ که‌ بۆ ڕاوکردنی دێته‌ ئیلام که‌ ئه‌و کاته‌ وه‌کوو شارێکی چکۆله‌ و هاوینه‌ هه‌وار‌ بۆ به‌غدادییه‌کان ‌هاتۆته‌ ئه‌ژمار و له‌ ئیلام ده‌مرێت و ده‌خرێته‌ ژێر خاکه‌وه‌. ئه‌و باوکی هارون ئه‌لڕه‌شید خه‌لیفه‌ی به‌هێزی عه‌باسی بووه‌."
ئیمکانات