ئاسایی کردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی ئه‌نقه‌ره‌ و به‌غدا؛ ده‌ستپێکی سه‌رده‌مێکی نوێ؟/ ئاتاناسیۆس مانیس
به‌شی وتار/ جیهان- سه‌رکرده‌کانی عێراق و تورکیا پێوه‌ندی ڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ یه‌کتریان ده‌ستپێکردووه‌ته‌وه‌ و هه‌ر به‌و بۆنه‌شه‌وه‌ ده‌رفه‌تێک بۆ گفتوگۆ ڕه‌خساوه‌. به‌م حاڵه‌شه‌وه‌ پرسێک که‌ زۆر جێگای پرسیاره‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌م پێوه‌ندییه‌ تا چ ڕاده‌یه‌ک ده‌توانێت ببێته‌ پڕۆسه‌یه‌کی ئاسایی کردنه‌وه‌ و هه‌روه‌هاش قووڵ کردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌و لایه‌نانه‌. کێشه‌ی سه‌ره‌کی له‌ سیاسه‌تی ئێستاکه‌دا له‌و ڕاستیدایه‌ که‌ سیناریۆیه‌کی بردنه‌وه‌- بردنه‌وه‌ له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندی پێشخه‌ری هه‌نگاوه‌کانی ئه‌و دوو وڵاته‌ بێت. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌م ئاڵوگۆڕانه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌ دوو لایه‌نه‌کانه‌ که‌ له‌ ئێستادا کاریگه‌رییه‌کی پۆزه‌تیڤیان هه‌یه‌ وه‌کوو دامه‌زراندنی پێوه‌ندی چاک له‌ نێوان ڕووسیا و تورکیا پاشان هه‌وڵی هه‌مه‌لایه‌نه‌ له‌ نێوان ڕووسیا، تورکیا و ئێران بۆ ڕێکخستنی سه‌قامگیری له‌ ناوچه‌که‌.
هه‌واڵی گرینگ
۱۳۹۵/۱۱/۱۶
12 : 12
۱۳۹۵/۱۱/۱۳
13 : 4
۱۳۹۵/۱۱/۱۲
14 : 20
۱۳۹۵/۱۱/۱۱
10 : 59
۱۳۹۵/۱۱/۹
13 : 22
۱۳۹۵/۱۰/۲۸
15 : 2
۱۳۹۵/۱۰/۲۶
14 : 30
۱۳۹۵/۱۰/۲۵
13 : 50
۱۳۹۵/۱۰/۱۸
23 : 53
۱۳۹۵/۱۰/۹
13 : 23
۱۳۹۵/۱۰/۹
9 : 42
۱۳۹۵/۱۰/۷
13 : 35
۱۳۹۵/۱۰/۶
14 : 2
۱۳۹۵/۱۰/۵
12 : 37
۱۳۹۵/۹/۲۸
14 : 28
هه‌واڵه‌ زێتر بینراوه‌کان
هه‌واڵه‌ زێتر بینراوه‌کان
به‌شی وتار/ جیهان- سه‌رکرده‌کانی عێراق و تورکیا پێوه‌ندی ڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ یه‌کتریان ده‌ستپێکردووه‌ته‌وه‌ و هه‌ر به‌و بۆنه‌شه‌وه‌ ده‌رفه‌تێک بۆ گفتوگۆ ڕه‌خساوه‌. به‌م حاڵه‌شه‌وه‌ پرسێک که‌ زۆر جێگای پرسیاره‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌م پێوه‌ندییه‌ تا چ ڕاده‌یه‌ک ده‌توانێت ببێته‌ پڕۆسه‌یه‌کی ئاسایی کردنه‌وه‌ و هه‌روه‌هاش قووڵ کردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌و لایه‌نانه‌. کێشه‌ی سه‌ره‌کی له‌ سیاسه‌تی ئێستاکه‌دا له‌و ڕاستیدایه‌ که‌ سیناریۆیه‌کی بردنه‌وه‌- بردنه‌وه‌ له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندی پێشخه‌ری هه‌نگاوه‌کانی ئه‌و دوو وڵاته‌ بێت. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌م ئاڵوگۆڕانه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌ دوو لایه‌نه‌کانه‌ که‌ له‌ ئێستادا کاریگه‌رییه‌کی پۆزه‌تیڤیان هه‌یه‌ وه‌کوو دامه‌زراندنی پێوه‌ندی چاک له‌ نێوان ڕووسیا و تورکیا پاشان هه‌وڵی هه‌مه‌لایه‌نه‌ له‌ نێوان ڕووسیا، تورکیا و ئێران بۆ ڕێکخستنی سه‌قامگیری له‌ ناوچه‌که‌.
بەشی عێراق و هەرێمی کوردستان- لەم نووسراوەیەدا ئاماژە دەکرێتە سەر هەندێک ڕوانگەی ناوەندە فیکری و شرۆڤەکارییەکان سەبارەت بە عێراقی ٢٠١٧ و پاشان ئەو شرۆڤەکاری و پێشبینییانە هەڵدەسەنگێندرێن.
به‌شی وتار- کۆمه‌ڵگای ئێرانی سه‌باره‌ت به‌ ڕووداوی دڵته‌زێنی مه‌رگی کۆڵبه‌ره‌کان کاردانه‌وه‌ی هه‌بوو به‌ڵام ڕووبه‌ڕوو بوونەوەی به‌رپرسه‌کان له‌گه‌ڵ ئه‌م ڕووداوه‌ تاڵه‌ یه‌کجار هه‌ستۆکی- سیاسی بوو.
بەشی جیهان- دۆناڵد ترەمپ سەرۆک‌کۆماری ئەمەریکا لە یەکەم سەفەری بۆ پێنتاگۆن یەک مانگ مۆڵەتی دایە ژێنراڵەکانی کە ڕێگایەکی نوێ بۆ شکستی داعش لە سووریا بدۆزنەوە. یەکێک لە گرینگترین پرسەکانی ئەم کارە ئەەوەیە کەی و چۆن ڕەقە لە داعش بسێنرێتەوە. هەروەها لەو پرسانەش کە دەوڵەتی ئۆباما هەر چارەسەرێکی بۆ نەدۆزییەوە ئەوەیە کە کێ دەسپێکی هێرش بۆسەر ڕەقە وەئەستۆوە بگرێت. کوردەکانی سووریا کە لەگەڵ هێزە تایبەتەکانی ئەمەریکا هاوکارییان کردووە بەڵام پێویستیان بە چەک و جیهازاتی قورس هەیە (کە دەبێتە هۆکاری تووڕە بوونی تورکیا کە ئەندامی ناتۆ و هاوپەیمانی ئەمەریکایە) یان هێزێکی تێکەڵاو لە شەڕڤانانی سووریا (کە خڕ کردنەوەیان پێی دەچێت و کەواتە کاتی هێرشەکە وەدواوە دەخات). تۆنی بلینکێن جێگری وەزیری پێشووی دەرەوەی ئەمەریکا لەم ئاخرانەدا هەندێک هۆکاری ئاراستە کردووە بۆ ئەوەی هێرش بۆ ڕەقە لەگەڵ کوردەکان دەست پێبکات. بەڵام لە بەرژەوەندی دەوڵەتی ترەمپە کە بۆ باشتر تێگەیشتن لە دۆخی ئێستای سەربازی و سیاسیی سووریا و لێکدانەوەی پاشهاتی داپەڕە جۆراوجۆرەکانی بەردەم، ماوەیەکی کورت هیچ کارێک ئەنجام نەدات.
بەشی جیهان- ئەگەر ٥ ساڵ پێش ئێستا داوایان لە من بکردایە دیاری بکەم ئاخۆ پەکەکە چ جۆرێکی چەک بەکار دەهێنێت، ڕامدەگەیاند کڵاشینکۆفی AK-47 وەکوو چەکێکی تاکەکەسی، ئاگرباری BKC (Bixi)، چەکی نیشانشکێنی SVD Dragunov، چەند چەکی A4/2 چێکراوی ئەمەریکا و چەکی دژە تانکی سنووردار بە ڕۆکێت‌هاوێژی RPG-7 بەکار دەهێنن. لەو کاتەدا پەکەکە هیچ مووشەکێکی دژە تانکی نەبوو تەنیا بە شێوەیەکی زۆر کەم و سنووردار دەستی دەگەیشتە MANPADS و مووشەکی زەوی بە ئاسمان کە لە کاتی هاویشتندا دەخرایە سەر شانی هاوێژەرەکەی. هێزەکانی پەکەکە لە ڕادیۆی بازرگانیی YAESU بۆ پێوەندیی نێوان خۆیان کەڵک وەردەگرن و جیهازاتی دیتن لە شەویشیان لەدەستدا نەبوو و جل و جیهازاتی خۆیان بە شێوەی خۆجێیی دابین دەکرد. بە کورتی، پەکەکە بۆ شەڕێکی درێژخایەن بەڵام بە توندییەکی کەمەوە ئەوەش لە ناوچە گوندییەکان ئامادە کرابوو.
به‌شی وتار/ تورکیا- پێشنیاری خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری بۆ کورده‌کان له‌ سووریایه‌کی یه‌کگرتوو له‌لایه‌ن ڕووسیاوه‌ بۆته‌هۆی نیگه‌رانی ئه‌نقه‌ره‌ له‌وه‌ی که‌ هه‌رێمێکی کوردی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ر به‌ درێژایی سنووری تورکیا دابمه‌زرێت که‌ له‌ کۆنتڕۆڵی گرووپی سه‌ر به‌ پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) بێت.
به‌شی وتار/ جیهان- کورده‌کانی سووریا بێده‌نگن به‌ڵام داکۆکی زۆر ده‌که‌ن بۆ دۆخێکی هێمن به‌ ئابوور و پێکهاته‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی فه‌رهه‌نگی گونجاوه‌ و به‌ڵام ئه‌گه‌ر بێت دیمه‌شق ئه‌م سیسته‌مه‌ قبووڵ نه‌کات و بیه‌وێت شه‌ڕ له‌گه‌ڵ کورده‌کان بکات چی ڕوو ده‌دات؟
به‌شی وتار- حسێن مه‌عرووف‌پوور رۆژنامه‌وان و کارناسی باڵای زانسته‌ سیاسییه‌کان له‌ یادداشتێکدا ده‌ڵێت: ئێستاکه‌ ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت شرۆڤه‌یه‌کی دروست له‌ سه‌ر تره‌مپ و دیکه‌ی سیاسه‌توانه‌کان بکه‌ین ده‌بێت به‌دوای ئه‌و که‌سایه‌تییانه‌وه‌ بین که‌ پێیان ده‌ڵێن "له‌ سێبه‌ره‌کان" و بیر و ئه‌ندێشه‌ی ‏"له‌ سێبه‌ره‌کان"ی هه‌ر سیاسه‌توانێک بنه‌مای شرۆڤه‌ی بیر و ئه‌ندێشه‌ی ئه‌و سیاسه‌توانه‌یه‌.
بەشی کوردستان- یووسف نادری پسپۆڕی بێوەیی لە وەزارەتی کار لەم یادداشتەدا نەبوونی خاڵە بێوەییەکان لە شوێنە بازرگانییەکانی کوردستانی شی‌کردۆتەوە.
به‌شی وتار/ جیهان- دۆناڵد جی تره‌مپ سه‌رۆک کۆماری ئه‌مه‌ریکا ڕایگه‌یاند: ناوبراو "بێگومان ناوچه‌یه‌کی ئه‌من و پارێزراو له‌ سووریادا دروست ده‌کات." دروستکردنی ناوچه‌یه‌کی ئه‌من بڕیارێکی گرینگه‌ و به‌ وردبینییه‌وه‌ ده‌بێ سوود و مه‌ترسییه‌کانی ئه‌و بابه‌ته‌ له‌به‌رچاو بگیردرێت.
بەشی وتار/ جیهان- وابەستەیی سیاسیی هێزی سەربازیی و ئاسایشی کوردستان کاریگەریی جۆراوجۆر و توندی لەسەر ئاسایشی تاکەکان و سەقامگرتوویی هەرێمی کوردستانی عێراق هەیە.
به‌شی فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر- کورده‌واری ئه‌م مه‌ڵبه‌نده‌ له‌ مێژینه‌ی کوردان هه‌ر وه‌رز و مانگ وساڵێکی به‌یت و باو ‏و گه‌مه‌ و یاریی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌ که‌ له‌ نێوان ئه‌و وه‌رزانه‌دا زستان به‌ هۆی ‏ده‌سه‌ڵاتی توندوتۆڵیه‌وه‌ له‌ هه‌موان ده‌وڵه‌مه‌ندتر و پڕقسه ‌و باس‌تره‌ .‏
به‌شی ڕاپۆرت/کوردستان- بازاڕ له‌ سه‌قزدا ڕۆڵێکی میحوه‌ری هه‌یه‌ و له‌ چه‌ند بازاڕی بچووکی دیکه‌ پێکهێندراوه‌ که‌ به‌ بازاڕه‌کانی بان، خوار، گاراژ، بازاڕی پێشووی جووڵه‌که‌کان، قازاخانه‌ و ... دابه‌شکراون.
به‌شی وتار/جیهان- پارتی دادوگه‌شه‌ به ڕێبه‌رایه‌تی ڕه‌جه‌ب ته‌ییب ئه‌ردۆغان سه‌رۆک کۆماری تورکیا هه‌وڵ بۆ دانانی یاساگه‌لێک ده‌کات که‌ کۆنتڕۆڵ و چاودێری که‌می به‌ سه‌ر کاره‌کانی ناوبراودا ده‌بێت. ئه‌ردۆغان له‌ داهاتووییه‌کی نزیکدا ده‌سه‌ڵاتێکی وا به‌رفراوانی ده‌بێت که‌ کۆشکی سپی و که‌رملی به‌خێڵی پێببه‌ن.
یادداشتی جێگری پێشووی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریکا:
به‌شی جیهان- تره‌مپ، سه‌رۆک کۆماری ئه‌مه‌ریکا کاتێک (ڕه‌نگه‌ هه‌ر له‌م حه‌فتەیە‌دا) ئیداره‌ی یه‌که‌م کۆبوونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نهته‌وه‌یی وه‌ئه‌ستۆ بگرێت، به‌ ئه‌گه‌رێکی زۆره‌وه‌ له‌گه‌ڵ بڕیارێک ڕووبه‌ڕوو ده‌بێته‌وه‌ که‌ چه‌نده‌ گرینگە و پێویستی به‌ خێراکاری هه‌یه‌، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ش دژواره‌؛ ئایا کورده‌کانی سووریا که‌ خه‌ریکن خۆیان ئاماده‌ ده‌که‌ن بۆ ڕزگارکردنی ڕه‌قه‌ وه‌کوو بنکه‌ی سه‌ره‌کیی داعش له‌ سووریا، پڕچه‌ک بکات یان نا؟
۱۳۹۵/۱۱/۲۶
9 : 29
۱۳۹۵/۱۱/۲۵
14 : 59
۱۳۹۵/۱۱/۲۵
11 : 55
۱۳۹۵/۱۱/۲۴
11 : 9
۱۳۹۵/۱۱/۲۳
12 : 44
۱۳۹۵/۱۱/۲۳
10 : 54
۱۳۹۵/۱۱/۲۱
13 : 36
۱۳۹۵/۱۱/۲۱
10 : 30
۱۳۹۵/۱۱/۲۱
10 : 11
۱۳۹۵/۱۱/۱۹
10 : 43
۱۳۹۵/۱۱/۱۸
13 : 38
۱۳۹۵/۱۱/۱۷
11 : 8
۱۳۹۵/۱۱/۱۶
12 : 12
۱۳۹۵/۱۱/۱۶
11 : 4
۱۳۹۵/۱۱/۱۴
14 : 6
هه‌واڵه‌ هه‌ڵبژارده‌کانی ماڵپه‌ر
بەشی کوردستان- یووسف نادری پسپۆڕی بێوەیی لە وەزارەتی کار لەم یادداشتەدا نەبوونی خاڵە بێوەییەکان لە شوێنە بازرگانییەکانی کوردستانی شی‌کردۆتەوە.
به‌شی یادداشت/ کوردستان- ئه‌فشین عه‌زیزی ئه‌ندامی شۆرای شاری سه‌قز به‌ ناردنی یادداشتێک بۆ کوردپرێس پێویستییه‌کان و ڕه‌وته‌ ئیجابییه‌کانی بودجه‌نووسیی شاری سه‌قزی لێکداوه‌ته‌وه‌.
به‌شی وتار، تورکیا- گوایه‌ زه‌وین ئه‌و حزبه‌ی هه‌ڵلووشیوه‌ که‌ ده‌نگی چه‌ندین میلیۆن کورد و دیموکراتی وه‌ده‌ست هێناوه‌. میدیایه‌کی فه‌رمی که‌ تاکوو دوێنێ ئه‌ردۆغانی به‌ دوژمن ناو ده‌برد، به‌ ئامانجی هێرشه‌کانی خۆیان دایانده‌نا، له‌ هیچ یه‌ک له‌ هه‌واڵه‌کان، گفتوگۆ و به‌رنامه‌کانی خۆیان، وته‌بێژی HDP به‌شداری ناده‌ن.
بەشی ئێران/ کوردستان- فەردین کەمانگەر ڕۆژنامەوانی کوردستانی لە یادداشتێکدا کە بۆ کوردپرێسی ناردووە، کاریگەرییەکانی کردنەوەی هەمیشەیی ڕێڕەوە سنوورییەکانی لەسەر گەشە و ئاسایشی بەردەوام، لێکداوەتەوە.
به‌شی جیهان، هه‌واڵده‌ریی کوردپرێس- سایکس- پیکۆ بۆ هه‌ندێ که‌س له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤین نیعمه‌تێکی گه‌وره‌ بوو.
به‌شی جیهان- چاکسازییه‌کانی حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆک وه‌زیرانی عێراق هه‌ستی یه‌کده‌نگییه‌کی له‌ نێوان کورده‌کان دروست کردووه‌ که‌ له ماوه‌ی‌ چه‌ندین ساڵی ڕابردوو نموونه‌ی ئه‌و شتانه‌ له‌ئاردا نه‌بووه‌.
به‌شی هه‌ڵبژاردن- هه‌ڵبژاردن و به‌شداری خه‌ڵک له‌م کاره‌ گرینگه‌ له‌ کۆماری ئیسلامی ئێران گرینگایه‌تییه‌کی تایبه‌تی هه‌یه‌ که‌ هه‌موو داموده‌زگا حکوومی و ناحکوومییه‌کان بۆ به‌ڕێوه‌چوونی شکۆمەندانەتری هه‌ڵبژاردنه‌کان هه‌وڵ ده‌ده‌ن.
حاوانەوە جوانترین خووخدە و تایبەتمەندیی مرۆییە، و لە راستیدا بابەتی ئاوڕدانەوە لە زمانی گەلان و چۆنیەتیی لێکدانەوەیان تەنیا تایبەتی وڵاتی ئێمە نییە، بەڵکوو ئامادەبوونی ئیتنیکەکانی دیکەی وەک فارس، ئازەری، کورد، لۆر، عەرەب، بەلووچ، تورکەمان و گەلانی دیکە لە پەنای یەک، نیشاندەری فرەچەشنیی فەرهەنگی و ئیتنیکیی وڵاتی ئێرانە و هەر بەم هۆیەیە کە وەک کۆمەڵگایەکی فرە ئیتنیکی ناوی لێ دەبرێت.
بزووتنەوە کوردییەکانی دژی پەکەکە لە ساڵی 2005 لە ژێر چەتری "بزووتنەوەی یەکگرتووی نەتەوەیی کورد" (TEVKURD) پێکەوە ئیئتیلافێکیان ساز دا و بۆ ماوەی 7 ساڵ تا ساڵی 2012 خزمەتێکی زۆریان ئاراستەی کۆمەڵگای کوردەکانی تورکیا کرد، بەڵام بە چەندین هۆکار ئەم بزووتنەوەش نەیتوانی بەردەوام بێت و لە بەر یەک هەڵوەشاوە.
گرینگترین مه‌سه‌له‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی 1ی نۆڤێمبێری په‌رله‌مانی تورکیا ئاسایشی هه‌ڵبژاردنه‌کانه‌. نابێت به‌ بیانووی پاراستنی ئاسایشی هه‌ڵبژاردنه‌کان سندۆقه‌کانی ده‌نگدان له‌ جێ خۆی دانه‌نرێت، ئه‌م کاره‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی یاسای هه‌ڵبژاردن و یاسای بنه‌ڕه‌تییه‌.
ئیمکانات