01:03 AM Tehran
شنبه 1 اردیبهشت 1397
 خبر فوری:   کلید تدبیر به جای باز کردن درها همه روزنه ها را هم بست/ وعده های روحانی به مردم کردستان اجرایی نشد
انتشار:  پنج‌شنبه 23 فروردین  ::  15:37
جنبش گولن: از دوست تا دشمن شماره یک (بخش اول) / مایا آراکون*

سرویس ترکیه- جنبش گولن در سال های دهۀ 1970، بر مبنای ترکیب اسلام سنتی در زندگی روزمره با حیات جمعی، شکل گرفت. گولن مفاهیم مطرح شده در رسالۀ نور اثر اصلی سعید نورسی را مبنای آموزه های دینی خود قرار داد، به ویژه برای ایجاد یک هویت گروهی. رسالۀ نور در این راه ابزاری بود که گولن و پیروانش را از جوانب منفی تجدد حفظ کرده و میان مسلمانان امروزی و سنت اسلامی ارتباط ایجاد می کرد.

امروز واژۀ «جماعت» در زبان ترکی مترادف جنبش گولن شده است. اگرچه جماعت گولن یک فرایند چند دهه ای بود، اما ظهور سیاسی و اجتماعی آن در اواخر دهۀ 1990 اتفاق افتاد، وقتی فتح الله گولن، بنیان گذار جنبش گولن، در تصاویری با تانسو چیلر نخست وزیر وقت ترکیه دیده شد.

گولن زادۀ سال 1941 در ارزروم واقع در جنوب شرقی ترکیه است و در محیطی محافظه کار رشد کرده است. سال های کودکیش در درس های آینده اش در خصوص اسلام اهمیت اساسی داشتند. ارزروم از اصلاحات تجدد طلبانۀ رادیکال دهۀ 1930 ایمن مانده بود و فرهنگ اسلامی سنتی نقش مهمی در زندگی روزمرۀ مردم داشت.

اندیشمندی به نام شریف ماردین برای توضیح این که سنت های اسلامی چگونه زندگی روزمره را شکل می دهند، اصطلاح «اسلام روزانه» را ابداع کرد. جماعت گولن ریشه در جنبش نور دارد، چرا که گولن به شدت تحت تأثیر آموزه های متفکر اسلامی برجسته سعید نورسی (1874-1960) بود.

جنبش گولن در سال های دهۀ 1970، بر مبنای ترکیب اسلام سنتی در زندگی روزمره با حیات جمعی، شکل گرفت. این اصول در رسالۀ نور اثر اصلی نورسی مطرح شده اند.

گولن مفاهیم مطرح شده توسط نورسی را مبنای آموزه های دینی خود قرار داد، به ویژه برای ایجاد یک هویت گروهی. رسالۀ نور در این راه ابزاری بود که گولن و پیروانش را از جوانب منفی تجدد حفظ می کرد و میان مسلمانان امروزی و سنت اسلامی ارتباط ایجاد می کرد. هنگامی که گولن جماعت را بنیان می نهاد برای هر یک از شاگردانش وقت صرف می کرد، با آنها به اردوگاه ها می رفت، تلاش کرد یک پایگاه فکری تأسیس کند و کاری را که می خواست انجام دهد از قبل اعلام کرد.

جماعت در دهۀ 2000 خود را «جنبش خدمت» نام نهاد. بارش مستجابلی اوغلو از اعضای سابق جماعت می گوید جنبش دارای ساخت سلسله مراتبی بود:

«جنبش یک ساختار سلسله مراتبی دارد، مانند هر شرکت بزرگ دیگری. جزئیات این ساختار مشخص نیستند و با تحول جنبش تغییر می کردند، اما «امام»هایی بودند که مسئول گروه هایی از امام های دیگر بودند که آنها نیز هر یک مسئول یک کشور بود.

امام هایی که مسئولیت شهرهای ترکیه را به عهده داشتند، به امام مسئول ترکیه گزارش می دادند. هر شهر بر اساس بزرگی آن به مناطقی تقسیم می شد و هر منطقه نیز محله هایی داشت و هر یک از آنها را یک شخص اداره می کرد. مادون امام های محلات، امام هایی نیز مسئول خانه ها و اقامتگاه های هر محله بودند.

همه به صورت هفتگی با مافوق خود دیدار می کردند و دربارۀ تحولات و تغییرات پیروانشان، اشتراک مجله ها و روزنامه هایشان، کمک های مالی جمع آوری شده، پروژه های از قبل تعیین شده مانند جمع آوری پوست حیوانات در روزهای عید قربان، یا دربارۀ یک مؤسسه یا مدرسه گزارش می دادند و رایزنی می کردند.

در این دیدارها دستورات و توصیه ها به صورتی سلسله مراتبی و به واسطۀ انتقال از بالاترین امام ها به پایین ترین امام ها، به همۀ جماعت می رسید. از همین جا بود که نگرش های مشترک دربارۀ سیاست و مسائل کشور به سطوح پایین تر رسوخ می کرد و به شاگردان در خانه ها و خوابگاه ها می رسید. آنها در همۀ مدارس نیز سازمان دهی شده بودند.»

اصطلاح هایی که توسط اعضای جماعت به کار می رفتند روزنه هایی به ساختار این جنبش می گشایند:

  • Risale-i Nur (رسالۀ نور): این اصطلاح به کتاب های سعید نورسی، بنیان گذار جنبش نور، اشاره دارد. این کتاب ها حتی بیش از کتاب های گولن اهمیت دارند، به ویژه به این خاطر که گولن ایده های خود را از نورسی گرفته است. پیروان جماعت معتقدند این کتاب ها همۀ حقایق قرآن را روشن ساخته اند. علاوه بر این، آنها ین کتاب ها را بیش از قرآن می خوانند، زیرا معتقدند خواندن خود قرآن با خطر تفسیر نادرست آن همراه است. معتقدان راستین جماعت گولن فکر می کنند خداوند به سعید نورسی امر کرده است رسالۀ نور را به نگارش در آورد.
  • Bediüzzaman (بدیع الزمان): لقبی است که پیروان جماعت برای ارجاع به سعید نورسی از آن استفاده می کنند. از این لقب معنای «اعجوبۀ زمان» استنباط می شود.
  • Şakird (شاگرد): این اصطلاحی است که اعضای جماعت گولن برای نامیدن خود از آن استفاده می کنند و مراد از آن مرید، پیرو و دانش آموز است. شاگردان زن و مرد بسیار دور از هم زندگی می کنند.
  • Hizmet (خدمت): این نامی است که به تلاش برای اسلامی کردن جامعه و مردم و حتی خود جماعت داده اند. آن دسته از اعضای جماعت که خدمت را درک کرده باشند، زندگی خود را مطابق قوانین دینی به سر خواهند برد.
  • Ağabey (آقا بِی: برادر بزرگ): شاگردان جوان تر از این نام برای ارجاع به مریدان مسن تر جماعت به کار می برند.
  • Sohbet (صحبت): این اصطلاح به جلساتی اشاره دارد که پیروان جماعت در آنها بخش هایی از کتاب های فتح الله گولن یا سعید نورسی را خوانده و دربارۀ آنها بحث می کنند. در این جلسات آقا بی ها دربارۀ چگونگی به کار بستن اصول مطرح در کتب مذکور در زندگی روزمره بحث می کنند و به سؤالاتی که ممکن است شاگردان دربارۀ مذهب بپرسند، پاسخ می دهند.
  • Istişare (استشاره: مشورت): به جلساتی گفته می شود که امام های خانه ها یا خوابگاه ها دربارۀ مسائل مهم مربوط به سازمان برگزار می کنند. این جلسات معمولاً روزانه یا هفتگی برگزار می شوند و به موضوعاتی مانند مسابقات تلاوت قرآن یا وظایف عبادی می پردازند. این امام ها همچنین با امام های بالاتر از خود رایزنی کرده و دربارۀ مسائل مهم تر با آنها گفتگو می کنند. هر کس به صورت پلکانی با مافوق خود دیدار می کند، به نحوی که مسائل مطرح شده در پایین ترین سطح به سطوح بالاتر منتقل شود تا در نهایت با گولن مورد شور قرار گیرد.
  • Imam (امام کشور / ناحیه / شهرستان / خانه): به شخصی گفته می شود که مسئولیت مریدان یک محل خاص را به عهده دارد. وی نیز خود یک مرید است اما مسن تر و با تجربه تر. این امام ها بر اساس خدمتی که کرده اند و توانایی آنها در انجام اوامر آقا بی های مافوقشان انتخاب می شوند. آنها با ارتقایی که می یابند نقش های مهم تری بر عهده می گیرند.
  • Esnaf (اصناف): کسبه ای که می توانند به صورت مالی از جنبش حمایت کنند، اصناف خوانده می شوند. برخی از آنها در فعالیت های تجاری کوچک فعالیت می کنند، اما برخی دیگر صاحبان شرکت های بزرگ هستند. آنها همچنین منابع مالی پروژه های بزرگ را که توسط روزنامه ها، تلویزیون ها و نهادهای مالی انجام می شوند، تأمین می کنند.
  • Dost (دوست): این اصطلاح راجع به کسانی است که از پیروان جنبش گولن نیستند یا از اصول تعیین شده توسط جماعت متابعت نمی کنند، اما به جنبش علاقه دارند. آنها با نظرات مشابه خود از جماعت حمایت می کنند، مثلاً با این نظر که مدارس خارج از ترکیه برای کشور سودمندند. بیشتر این افراد را خداناباوران و کشیشان مسیحی تشکیل می دهند. اغلب این افراد از امور داخلی جماعت گولن اطلاعی ندارند.
  • Nurcu (نورجو: نوری): پیروان سعید نورسی و رسالۀ نور هستند. بدون تردید جماعت گولن بزرگترین بخش نورجویان است.
  • Müspet (مثبت): به کسانی گفته می شود که برای جماعت پتانسیل درآمد ایجاد می کنند و دارای درجات مختلفی هستند.
  • Ehl-i Dünya (اهل دنیا): به کسانی گفته می شود که در زندگی خود دین را در کانون قرار نداده اند.
  • Himmet (همت): کمک های مالی که به جماعت می شود.
  • Işık Evler (خانه های نور): نام مستعار خانه های جمعی است.
  • (مراقب): به پیروانی گفته می شود که زندگی خود را وقف تعقیب مردمی (به ویژه کودکانی) کرده است که می توانند دبا جماعت همکاری کنند. این مراقبان در جلسات مشاورۀ هفتگی به امام خود گزارش می دهند که آیا مردم تحت مسئولیتشان نماز خوانده اند، به کدام جلسۀ بحث رفته اند، چه کتاب هایی به آنها داده شده و در طی یک هفته چه کارهایی کرده اند.

بخشی از بزرگترین سرمایه گذاری های جماعت گولن در حوزۀ آموزش صورت گرفته است. این مدارس که مدارس گولن خوانده می شوند و در سراسر جهان یافت می شوند، خصوصی بوده و همۀ سطوح آموزشی را، اعم از پیش دبستانی، ابتدایی و متوسطه، در بر می گیرند.

مدارس گولن در 140 کشور وجود دارند و تعداد آنها بیش از 11 هزار تخمین زده می شود. اگر چه این مدارس از نظر نام گذاری و وضعیت قانونی از هم مستقل هستند، اما روشن است که همۀ آنها از جنبش گولن سرچشمه می گیرند. این مدارس کلاس ها را به زبان کشوری که در آن هستند، به معمول ترین زبان خارجی در آن کشورها (عمدتاً انگلیسی، روسی، فارسی و فرانسه) و به صورت اختیاری به زبان ترکی برگزار می کنند.

معلمان این مدارس فرهنگ ترکی (رقص های محلی ترکی، شعر ترکی، ترانه های ترکی، نمایش و غیره) را نیز آموزش می دهند. المپیک بین المللی ترکیه، که زمانی از سوی حزب حاکم ترکیه مورد حمایت قرار گرفت، یکی از مهم ترین فعالیت هایی بود که در این مدارس سازمان یافت. در سال 2012 دهمین رقابت سالانۀ این المپیک در استادیوم ترک تلکام در استانبول برگزار شد و 100 هزار تماشاچی به خود جلب کرد. سخنرانی اختتامیۀ این رقابت ها توسط رجب طیب اردوغان نخست وزیر وقت ترکیه ایراد شد.

ادامه دارد...

 

* مایا آراکون دانشیار علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه سلیمان شاه استانبول است. پژوهش های وی عمدتاً در زمینۀ تروریسم و خشونت، مسألۀ کردها در ترکیه و حل منازعه است.

 

منبع: پایگاه خبری احوال

ترجمه: خبرگزاری کردپرس – سرویس ترکیه

کليه حقوق اين پایگاه اطلاع‌رسانی متعلق به «خبرگزاری کردپرس» بوده و هرگونه استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

©2017 kurdpress. All rights reserved.
Designed & Powered By Atlas Samaneh - طراحی و توسعه توسط اطلس سامانه