انتشار:  چهارشنبه 24 مهر 1398  ::  12:05   

درِ سیاست بر پاشنۀ اخلاق نمی چرخد / بیستون عباسی

سرویس سوریه - کردها قربانی باور خود به اخلاقی بودن سیاست هستند. شاید اگر چنین باوری نبود، با رقبای آمریکا نیز وارد مذاکره می شدند. در سوریۀ فعلی که یک دوجین بازیگر داخلی، منطقه ای و بین المللی در آن فعالند، اعتماد و تکیه تنها به آمریکا و وعده هایش نتیجه ای بهتر از آنچه می گذرد به بار نمی آورد.

پس از خروج ارتش سوریه از مناطق کردنشین شمال این کشور، در پی افزایش درگیری های داخلی میان ارتش و شورشیان و قدرت گرفتن گروه دولت اسلامی عراق و شام (داعش)، کردها به سرعت وارد عمل شدند، خود را سازماندهی کردند و به مبارزه با داعش پرداختند. ائتلاف بین المللی ضد داعش به رهبری ایالات متحده از گروه کرد یگان های مدافع خلق (YPG) ، که بعداً در ارتش دموکراتیک سوریه ادغام شد، حمایت کرد و این دو مبارزه علیه داعش را پیش بردند. ایالات متحده که دیگر نمی خواست همچون افغانستان و عراق با نیروی زمینی وارد میدان سوریه شود، نیروهای کرد و عرب ارتش دموکراتیک سوریه را آموزش داد و تجهیز کرد و به نبرد با داعش فرستاد (یادآوری می شود که استفاده از واژۀ کردها، یا نیروهای کرد در ارجاع به این گروه از سر تسامح است و البته ناشی از این که حرکت ابتدا توسط نیروهای کرد آغاز شد). در نهایت، پس از جان باختن حدود 11 هزار مبارز کرد و عرب، داعش تقریباً نابود شد و همۀ مناطق تحت اشغال خود را از دست داد. رشادت مبارزان کرد و عرب در نبرد با داعش از سوی جامعۀ جهانی مورد ستایش قرار گرفت و ائتلاف جهانی، و بیشتر از همه ایالات متحده، کردها را به کرات «متحد مورد اعتماد» خود خواندند.

کردها به موازات پیشبرد نبرد با داعش یک ساختار شبه دولتی خودگردان برای ادارۀ سرزمین تحت کنترل خود تأسیس کردند که اینک به مدیریت خودگردان شمال و شرق سوریه موسوم است. این شبه دولت برای کردها که در سوریه اقلیتی تقریباً فراموش شده بودند و از ابتدایی ترین خقوق هر اقلیتی محروم بودند، دستاورد بزرگی بود. اما این دستاورد شکننده و در معرض خطر بود. آنها از یک سو از دولت مرکزی سوریه که رفته رفته بر اوضاع مسلط می شد و قدرت خود را باز می یافت هراسناک بودند، و از سوی دیگر، از جانب ترکیه که از تأسیس یک موجودیت کردی همچون اقلیم کردستان عراق در شمال سوریه و در امتداد مرزهای خود با این کشور بیمناک بود، تهدید می شدند. در چنین شرایطی بود که کردها به حمایت قدرتی که آنها را متحد قابل اعتماد می نامید، امید بستند.

ترکیه کردها را تهدید کرد که با اقدام نظامی آنها را از مرزهای خود می راند و از ایجاد یک ساختار کردی در شمال سوریه جلوگری می کند. اما آمریکا با چنین اقدامی مخالف بود و از آن ممانعت می کرد. ترکیه بارها معامله با آمریکا بر سر کردها را امتحان کرد، اما هر بار به در بسته خورد. اما، چنان که مصطلح است، هر کسی قیمتی دارد؛ یعنی آمریکا سرانجام با ترکیه وارد معامله شد، البته هنوز کاملاً مشخص نیست به چه قیمتی. از آنجا که حضور نظامیان آمریکایی در شمال سوریه یکی از موانع اصلی حملۀ نظامی ترکیه به کردها بود، اعلام خروج نیروها از دو پایگاه نظامی به دستور دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده، موجی از واکنش ها و انتقادها در پی داشت. با آغاز حملۀ نظامی ترکیه به شمال سوریه، حملات و انتقادات به اقدام ترامپ نیز افزایش یافت.

رسانه ها در یک هفتۀ اخیر مملو از واژه های «اعتماد» و «خیانت» بودند. بسیاری، حتی مقامات فعلی و سابق آمریکایی، ترامپ را به خیانت به کردها متهم کردند. کردهای سوریه نیز بارها از خیانت ترامپ گلایه کردند. اما این ها واژه ها و اظهار نظرهایی اخلاقی است و، اگر چه نظریه های مختلفی دربارۀ رابطۀ اخلاق و سیاست وجود دارد، عملاً درِ سیاست بر پاشنۀ اخلاق نمی چرخد. کسانی که انتظار دارند کنش ها در دنیای سیاست تماماً بر پایۀ اخلاق باشد، از برخی رخدادهای سیاسی متعجب و گاه خشمگین می شوند. بخشی از سیل حملات به ترامپ به همین دلیل بود.

ترامپ با اقدام خود کردهای متحد آمریکا و ائتلاف بین المللی ضد داعش را در معرض حملات دومین ارتش قدرتمند ناتو قرار داد، حریم هوایی شمال سوریه را برای پرواز جنگنده های ترکیه ممنوع کرد و اقدام شورای امنیت برای محکومیت اقدام نظامی ترکیه را وتو کرد. وی اذعان کرد که با رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه توافق کرده نیروهایش را از منطقۀ عملیات ترکیه خارج کند تا ارتش ترکیه حمله را آغاز کند، اما از اردوغان قول گرفته بیش از 30 کیلومتر پیشروی نکند. این برای افرادی که خارج از گود سیاست نشسته اند مصداق خیانت است. اما این که کردها به رئیس جمهور ایالات متحده، که در پیمان شکنی سابقه هم دارد، اعتماد کردند که از خاک آنها و دستاوردهای آنها در سال های اخیر در برابر یکی از اعضای قدرتمند ناتو دفاع می کند، هم در گود سیاست و هم در خارج از آن مصداق ساده لوحی است. اگر کردها چنین رویدادی را پیش بینی نکرده اند و از قبل برای مواجهه با آن تدبیری نیاندیشیده اند، اهمال کرده اند و تقصیر آن بر گردن کسی نیست.

ظاهراً کردها قربانی باور خود به اخلاقی بودن سیاست هستند. شاید اگر چنین باوری نبود، کردها با رقبای آمریکا نیز وارد مذاکره می شدند. در سوریۀ فعلی که یک دوجین بازیگر داخلی، منطقه ای و بین المللی در آن فعالند، اعتماد و تکیه تنها به آمریکا و وعده هایش نتیجه ای بهتر از آنچه می گذرد (جنگ و قربانی شدن غیرنظامیان) به بار نمی آورد. وقتی سیاست اخلاقی نباشد، گزینه برای بازی بیشتر است؛ حتی می توان گفت توافق با داعش نیز از گزینه ها است، چنان که ترکیه، که اینک مدعی مبارزه با تروریسم است، زمانی نه چندان دور داعش را در همسایگی خود پذیرفته بود و علاوه بر همۀ پیوندها، از آن حمایت هم می کرد (از جمله در سهولت تردد ستیزه جویان غربی داعش و ارسال تسلیحات برای این گروه که چند کامیون از آنها کشف و جنجال آفرین شد).

اما مهم ترین گزینه ای که کردها به آن اهمیتی ندادند مذاکره و توافق با دولت مرکزی سوریه بود. کردها در تمام دوران بحران سوریه اعلام کرده اند پروژۀ آنها در شمال و شرق سوریه جدایی طلبانه نیست و از تمامیت و وحدت ارضی این کشور دفاع می کنند. علی رغم ادعاهای بسیاری که کردها را به جدایی طلبی متهم می کند، در عمل هیچ اقدامی از سوی آنان مشاهده نشده است که ظن تلاش برای استقلال و تجزیۀ سوریه را تقویت کند. خواستۀ آنها تنها به رسمیت شناخته شدن مدیریت خودگردان در شمال و شرق سوریه و تأسیس نظام غیر متمرکز در سراسر این کشور است. به این ترتیب، قابل پیش بینی بود که کردها بالاخره روزی باید برای گفتگو در این باره با دمشق به مذاکره بنشینند و به توافق برسند. اینک پس از حملۀ ترکیه به شمال سوریه نیز، گفته می شود توافق شتاب زده ای برای مقابله با ترکیه و متحدان سوریش میان مدیریت خودگردان و دولت مرکزی صورت گرفته است. اما در سیاست پیروزی با تصمیم های درست و بهنگام است، پس برای کردها بهتر بود که پیشتر و زمانی که چنین در موضع ضعف نبودند با دمشق و حامیانش به توافق می رسیدند.

 

بیشتر بخوانید:

نقش اروپا در چراغ سبز آمریکا برای حملۀ ترکیه به کردهای سوریه

مظلوم کوبانی در مصاحبه با NBC: برای مبارزه با ترکیه به همکاری با دمشق فکر می کنیم

مظلوم کوبانی: غافلگیر شدیم / جنگ با ترکیه حتمی است

آمریکا حریم هوایی شمال سوریه را به روی ترکیه بسته است

«خیانت» آمریکا به کردهای سوریه؛ برخی بازتاب ها و واکنش ها

تکرار سناریوی عفرین در شرق فرات

چراغ سبز کاخ سفید به عملیات ترکیه در شرق فرات؟

برچسب‌ها:
#سوریه
#ترکیه
#کردها
#آمریکا