12:31 PM Tehran
چهارشنبه 28 شهریور 1397
 خبر فوری:   رسول نادری هنرمند مهابادی درگذشت
سرویس ترکیه
آخرین خبرهای ترکیه
انتشار:  چهارشنبه 23 خرداد  ::  15:31
آیا جامعۀ ترکیه می تواند بر دسته گرایی چیره شود؟/ جنی وایت*

سرویس ترکیه – در سال 2013 در جریان اعتراضات پارک گزی طیف گسترده ای از جوانان، از سکولار تا متدین، به شیوه ای مسالمت آمیز در مقابل حکومت دست به اعتراض زدند. آنها نسل قرن بیست و یکمی هایی بودند که در مقابل خودکامگان قرن بیستم ایستادند. جوانان می توانند به یک نیروی وحدت بخش دیگر تبدیل شوند. و اینک احزاب سنتی اختلافات خود را کنار گذاشته اند تا به تبعیت از راهی که جوانان ترکیه پیشتر طی کرده بودند، در مقابل یک دشمن مشترک متحد شوند.

ترکیه در روز 24 ژوئن برای انتخاب یک رئیس جمهور با قدرت اجرایی بیشتر که دموکراسی پارلمانی کنونی را با یک خودکامه جایگزین خواهد کرد، پای صندوق های رفت خواهد رفت. رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه این جایگاه را با تکیه بر وفاداری حدود 50 درصد از رأی دهندگان که در چند انتخابات پیشین به وی رأی داده اند، برای خودش طراحی کرده است.

اپوزیسیون ترکیه که معمولاً متفرق است، اینک برای جلوگیری از کسب این قدرت بی حساب توسط اردوغان، حول یک استراتژی واحد متحد شده است. حزب حاکم عدالت و توسعه (AKP) از رسانه های عمدتاً سر سپرده و همراه شده برای حمله به دشمنان جدید استفاده می کند و به واسطۀ آنها از مسئولیت ناکارآمدی های خود شانه خالی می کند.

اتحاد سیاسی و اجتماعی در چنین ملت متفرقی چه شانسی می تواند داشته باشد؟ از زمان کودتای نافرجام جولای 2016 تا کنون حکومت ترکیه بیش از 100 هزار تن را دستگیر، بازداشت یا از کار اخراج کرده است. و گناه همۀ آنها معمولاً اتهام تعریف نشده و مبهم «تروریسم» است که می تواند بر مبنای بی اساس ترین و سست ترین مدارک، یا گزارش ناشناس یک همسایه، همکار یا حتی عضو خانواده متوجه هر فردی شود.

AKP و بسیاری دیگر در ترکیه عامل کودتا را جنبش اسلامی سری و گستردۀ خدمت می دانند که از پیروان فتح الله گولن تشکیل شده اند که یک امپراتوری آموزشی، رسانه ای و تجاری را اداره می کرد. فارغ التحصیلان مدارس این جنبش مناصب نهادهای حکومتی را به دست گرفتند و سال های متمادی با AKP همکاری کردند.

پس از آن که در سال 2013 دادستان هایی که گفته می شد از اعضای شبکۀ گولن هستند، به حلقۀ افراد نزدیک به اردوغان اتهام فساد زدند، جنبش خدمت و AKP راه خود را از هم جدا کردند. اردوغان این جنبش را به تشکیل یک دولت موازی در ترکیه متهم کرد که حکومت وی را تهدید می کند.وی در ماه می 2016 این گروه را رسماً یک سازمان تروریستی خواند: سازان تروریستی فتح الله گولن یا فتو (FETO).

اصطلاح «فتوئیست» در رسانه ها، دادگاه ها و گفتمان عمومی به یک اتهام فراگیر بدل شد که گاه بدون دلیل به خدا ناباوران، چپ گرایان و دیگر مخالفان نیز نسبت داده می شد. هر کسی می تواند به خیانت متهم شود.

ریشۀ این مشکلات در پروژۀ ملت سازی ترکیه نهفته است. ترکیه از زمان تأسیس آن در سال 1923 نتوانسته است یک هویت ملی وحدت آفرین ایجاد کند که نمایندۀ همۀ شهروندان این کشور باشد. این کشور به طور میانگین هر 10 سال یک بار یک کودتا یا بحران شدید سیاسی را تجربه کرده است و در عین حال شاهد دوره های طولانی حاکمیت وضعیت فوق العاده و اضطراری بوده است. وضعیت فوق العاده ای که پس از کودتای 2016 اعلام شد هنوز به قوت خود باقی است.

ترکیه به دفعات در راستای خطوط مذهبی، ایدئولوژیک و قومی دچار انشعاب و افتراق شده و در میان همین ساختارهای مذهبی، ایدئولوژیک و قومی نیز تقسیم بندی های بیشتری به خود دیده است. روابط میان گروه های مختلف اغلب به واسطۀ احساس نفرت عمیق و سیاه نمایی تعیین می شود.

در سال 1970 وقتی من در آنکارا دانشجو بودم، خشونت خیابانی میان چپ گراها و راست گراها جان بیش از پنج هزار تن را گرفت. ترکیه دیگر آن جامعۀ منزوی و بستۀ دهۀ 1970 نیست، اما به شدت قطب بندی شده باقی مانده است.

چرا این همه دسته گرایی با تخاصم در ترکیه وجود دارد؟ نهادهای عمومی ترکیه در درجۀ اول از منافع حکومت حفاظت می کنند، نه از منافع شهروندان. از همین رو مردم در صدد طلب حمایت و تدارک نیازهای هر روزۀ خود از طریق خانواده ها، اجتماعات، انجمن ها، گروه های اخوت دینی، احزاب سیاسی و گروه های دیگری بر می آیند که آنها را به خود جذب می کنند. این گروه ها نیز یک هویت اجتماعی برای خود تعریف می کنند که مبنای آن اغلب رقابت با گروه های دیگر است. همین امر زمینۀ بی ثباتی را فراهم می کند که به دسته گرایی می انجامد.

حیات سیاسی ترکیه به شکنندگی تمایل دارد، زیرا چسبی که باید طرف های مختلف را در کنار هم نگاه دارد وفاداری به حزب، حکومت یا کشور، یا ایدئولوژی مشترک نیست. در مقابل، پیروان هر گروه به واسطۀ سرسپردگی خود به یک رهبر واحد به گروه مقیدند. عدم توافق نظر با رهبر یک خیانت شخصی است که ایجاب می کند شخص خائن گروه را ترک کند و شبکۀ خود را نیز با خود ببرد، که اغلب حول یک رهبر جدید متشکل شده و به این ترتیب فرایند دسته بندی به گروه های دو به دو متخاصم ادامه می یابد.

در سال 2001 پیروان نجم الدین اربکان کهنه سیاستمدار ترکیه دچار انشعاب شده و حزب جدیدی به رهبری اردوغان، که به عنوان شهردار استانبول اسم و رسمی پیدا کرده بود، تشکیل دادند. اخیراً نیز مرال آکشنر سیاستمدار کاریزماتیک حزب راست افراطی حرکت ملی (MHP) با شبکۀ خود از این حزب جدا شد.

MHP در انتخابات پیش رو با AKP وارد ائتلاف شده است. خانم آکشنر حزب جدیدی به نام «حزب خوب» تأسیس کرد و در انتخابات ریاست جمهوری با اردوغان رقابت می کند.

انتخابات پیش روی ترکیه نبردی است میان اردوغان و یک اپوزیسیون متشکل از احزاب سکولار، اسلام گرا، ملی گرا و کردی در اتحادی غافلگیر کننده، که علی رغم دشمنی های گذشتۀ خود برای مبارزه ای مشترک هم قسم شده اند. هر یک از احزاب اپوزیسیون یک نامزد برای دور نخست انتخابات در روز 24 ژوئن به میدان فرستاده است. اگر هیچ یک از نامزدها حائز اکثریت آرا نشود، دو نامزد برتر روز 8 جولای روبروی هم خواهند ایستاد.

احزاب اپوزیسیون متعهد شده اند در صورتی که اردوغان در دور نخست برنده نشود، هواداران خود را به حمایت از نامزدی که در مقابل اردوغان قرار خواهد گرفت، هدایت کنند. رأی دهندگان در کنار انتخاب نوع جدیدی از رئیس جمهور، اعضای پارلمان ترکیه را نیز انتخاب خواهند کرد. اپوزیسیون قصد دارد آرای خود را برای جلوگیری از دست یابی اردوغان به منصب ریاست جمهوری اجرایی و مقتدر تجمیع کند.

ذهنیت اپوزیسیون به طرزی غیر معمول متمرکز شده است و نشانه های دموکراسی در ترکیه فراوان است. بسیاری انتظار دارند اردوغان برندۀ انتخابات ریاست جمهوری شود اما اپوزیسیون در پارلمان اکثریت را به دست آورد. اما یک اپوزیسیون متحد شده در چنین شرایط تجربه نشده ای چقدر دوام می آورد؟

رسانه های ترکیه بیشتر کمپین اردوغان و حزب وی را پوشش می دهند. اپوزیسیون نیز با کاربرد خلاقانه از اینترنت و رسانه های اجتماعی به این شرایط پاسخ می دهد. حزب خوب از امکانات گوگل ادوردز برای ارسال پیام های سیاسی در پاسخ به جستجوهای گوگل استفاده می کند. اگر واژۀ «آزادی» را در گوگل جستجو کنید یک آگهی مشاهده می کنید که نوشته است: «نتیجه ای برای جستجوی شما یافت نشد؛ روز 25 ژوئن مجدداً تلاش کنید.»

محرم اینجه نامزد حزب جمهوری خواه خلق (CHP)، بزرگترین حزب اپوزیسیون ترکیه، جانی تازه به هواداران این حزب بخشیده است. آقای اینجه، معلم سابق فیزیک و نمایندۀ پارلمان ترکیه، با قدرت بیان، شوخ طبعی و کاریزمای خود مردم را به وجد آورده است.

صلاح الدین دمیرتاش از حزب دموکراتیک خلق ها (HDP) به عنوان نامزد انتخابات ریاست جمهوری کمپین خود را از زندان هدایت می کند. وی به اتهام مبهم «حمایت از تروریسم» بیش از یک سال و نیم در زندان است. وی نخستین تجمع انتخاباتی خود را از طریق تلفن برگزار کرد و به سؤال هایی که در توئیتر از وی پرسیده می شود، با یادداشت های دست نویس پاسخ می دهد. حزب سعادت نیز، که یک حزب کوچک اسلام گرا است، به اپوزیسیون متحد پیوسته است.

نیمی از جمعیت ترکیه زیر 30 سال دارد و سن رأی دادن 18 سال است. در سال 2013 در جریان اعتراضات پارک گزی طیف گسترده ای از جوانان، از سکولار تا متدین، به شیوه ای مسالمت آمیز در مقابل حکومت دست به اعتراض زدند. آنها نسل قرن بیست و یکمی هایی بودند که در مقابل خودکامگان قرن بیستم ایستادند. جوانان می توانند به یک نیروی وحدت بخش دیگر تبدیل شوند.

فصل انتخابات ترکیه شاهد آن است که احزاب سیاسی این کشور و هواداران آنها از یک مرز عبور کرده اند. احزاب سنتی اختلافات خود را کنار گذاشته اند تا به تبعیت از راهی که جوانان ترکیه پیشتر طی کرده بودند، در مقابل یک دشمن مشترک متحد شوند. اینک سؤال این است که آیا این اتحاد پس از انتخابات نیز به حیات خود ادامه خواهد داد یا این که شرایط جدید سیاسی که قدرت یک رهبر واحد را به طرز چشمگیری افزایش خواهد داد، به سادگی تمام دشمنی جدید تعریف خواهد کرد؟

 

* جنی وایت انسان شناس اجتماعی و استاد مؤسسۀ مطالعات ترکیه در دانشگاه استکهلم است. مطالعات وی بر ترکیه متمرکز است و در آخرین اثر خود، «ناسیونالیسم اسلامی و ترک های جدید»، تحلیل چند بعدی قابل تأملی در خصوص مسائل سیاسی و اجتماعی ترکیه به دست داده است.

 

منبع: نیویورک تایمز

ترجمه: خبرگزاری کردپرس – سرویس ترکیه

کليه حقوق اين پایگاه اطلاع‌رسانی متعلق به «خبرگزاری کردپرس» بوده و هرگونه استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

©2017 kurdpress. All rights reserved.
Designed & Powered By Atlas Samaneh - طراحی و توسعه توسط اطلس سامانه