انتشار:  یک‌شنبه 1 مهر  ::  00:36

سرنوشت نامعلوم رهبر زندانی پ.ک.ک

سرویس جهان- همزمان که زورآزمایی میان نیروهای دولتی سوریه و نیروهای تحت حمایت ترکیه در ادلب نمایان می شود و از آنجایی که مذاکرات ترکی-کردی معلق شده، به نظر نمی رسد روند صلح پس از گذشت 20 سال از زندانی شدن عبدالله اوجالان رهبر پ.ک.ک باز دیگر از سر گرفته شود، انتظار می رود ترکیه با آشوب بیشتری روبه رو شود.

 

به گزارش کردپرس، همزمان که زورآزمایی میان نیروهای دولتی سوریه و نیروهای تحت حمایت ترکیه در ادلب نمایان می شود و از آنجایی که مذاکرات ترکی-کردی معلق شده، به نظر نمی رسد روند صلح پس از گذشت 20 سال از زندانی شدن عبدالله اوجالان رهبر پ.ک.ک باز دیگر از سر گرفته شود، انتظار می رود ترکیه با آشوب بیشتری روبه رو شود.

وقتی نیروهای سوریه ای به رهبری کردها اکتبر گذشته پس از بازپس گرفتن رقه از داعش اعلام پیروزی کردند، جمعی از زنان پیکارجو، همراه با شادی و هلهله و جیغ و فریاد، بنر بزرگی را برافراشتند. این بنر با پس زمینه زرد قناری به تصویر عبدالله اوجالان رهبر حزب غیرقانونی اعلام شده پ.ک.ک مزین شده بود. سرنوشت او باعث نگرانی گسترده کردها شده است. این اقدام در آنکارا غوغا به پا کرده و جشن سقوط پایتخت خلافت خودخوانده داعش را به کام ها تلخ کرد.

رجب طیب اردوغان، رییس جمهور ترکیه با غرولند گفت: « آمریکا چگونه می خواهد این واقعه را توضیح دهد». آیا آمریکا همچنان می خواست وانمود کند که نیروهای کرد سوریه هیچ ارتباطی با پ.ک.ک ندارند؟ پ.ک.ک گروهی شورشی که بر تشکیل نیروهای کرد سوریه موسوم به YPG نظارت کرده است، هزاران سرباز ترکیه را کشته و هزاران غیرنظامی را هدف قرار داده و از سوی وزارت خارجه آمریکا به عنوان یک سازمان تروریستی نام برده شده است.

پنتاگون سراسیمه YPG را مورد مواخذه قرار داد اما اعضای این گروه از اقدام خود ابراز پشیمانی و ندامت نکردند. یکی از اعضای YPG در بیانیه ای ویدیوئی این طور گفت: « نوشته ها و فلسفه و نفوذ عبدالله اوجالان و نیز ایدئولوژی صلح و دموکراسی که در ترغیب سربازان بسیار بسیار موثر بود، آزادسازی (رقه) را ممکن ساخت.»

ممکن است تا این اواخر، اردوغان و حزب محافظه کارش به نام عدالت و توسعه یا با این امر موافق بوده باشند. آنکارا با هدایت هاکان فیدان، رییس مرموز سرویس اطلاعات ترکیه درگیر گفتگو با عبدالله اوجالان یا آپو بود که معادلی در زبان کردی برای عمو می باشد و میلیون ها کرد او را با همین عنوان آپو می شناسند. تلاش دو و نیم ساله برای پایان دادن به سه دهه خونریزی میان دو طرف، در سال 2015 و به دلیل خوانش های سیاسی اردوغان مانند ترس ترکیه از توسعه اقمار پ.ک.ک در سوریه و بی اعتمادی عمیق دو طرف به یکدیگر رها شد. مقامات ترکیه از آن زمان دسترسی به جزیره امرالی، محل زندانی شدن عبدالله اوجالان دورتر از سواحل استانبول را محدود کرده اند. عبدالله اوجالان از زمان دستگیریش در نایروبی در 15 فوریه 1999 در این جزیره زندانی است.

اخرین باری که از وضعیت اوجالان خبری درز کرده 11 سپتامبر 2011 بود که به مهمت اوجالان بردار عبدالله اوجالان اجازه داده شد با وی دیدار کند. دلیل اجازه دادن به دیدار با اوجالان مناسبت عید قربان اعلام شد اما دلیل اصلی این بود که به شایعه درگذشت وی پایان داده شود. دولت ترکیه از آن زمان اجازه نداده دیداری با وی صورت بگیرد از جمله به مناسبت عید گذشته نیز درخواست خانواده وی برای دیدار با اوجالان رد شد.

نمایندگان کرد ترکیه خواستار پایان دادن به انزوای عبدالله اوجالان شده اند. گروههای طرفدار پ.ک.ک در اورپا کمپین و تظاهرات «آزادی اوجالان » را به راه انداخته اند و در حالی لابی کردن در نزد سیاستمداران اروپایی در این راستا هستند. سرنوشت اوجالان هم برای کردها و هم برای کردها اهمیت دارد.

این دانشجوی ترک تحصیل کرده حوزه علوم سیاسی 70 ساله همچنان رهبر بدون چون و چرای پ.ک.ک است. حتی رقبای قسم خورده وی نیز اذعان می کنند که تنها او می تواند به نیابت از پ.ک.ک با دولت ترکیه به توافق برسد. وجهه شخصیتی که عبدالله اوجالان بنیان نهاد- خود او ادعا کرده است که اهمیت نوشته های او از کتاب سرمایه داری کارل ماکس بیشتر است- در شبکه های رسانه های جهانی، انجمن های مدنی و تعداد زیادی از گروههای سیاسی و نظامی که مقامی شبه خدایی به او می دهند، منتشر شده و دست به دست می شود.

حتی یکی از اعضای کابینه دولت اقلیم کرستان با غراق درباره تاثیرپذیری از اوجالان می گوید: « حتی اگر اوجالان از جنگجویانش بخواهد با سر روی زمین بایستند، آنها بدون چون و چرا این کار را خواهند کرد.»

فریدیک گریدینک، یکی از روزنامه نگاران آلمانی که به مدت یک سال برای نوشتن کتابش با نیروهای پ.ک.ک در اقلیم کردستان زندگی کرده، به المانیتور گفت:« هر وقت از یکی از نیروهای جوان سوال می کردم، در ابتدای پاسخش می گفت: « رهبرمان می گوید».

ابراهیم بیلمز، یکی از حقوقدانان و وکلایی که بدون چشم داشت به او خدمت می کند، گفت که تیم حقوقی او از جولای سال 2011،  770 بار درخواست ملاقات با عبدالله اوجالان را داشته اند اما همه این دفعات درخواست آنها رد شده است. این تاریخ آخرین باری بود که وکلا توانستند وی را ببینند. بیلمز به المانیتور گفت: « ما عمیقا درباره سلامتی وی نگران هستیم. و تا زمانی که شواهدی معتبر مبنی بر صحت و سلامتی وی وجود نداشته باشد، نگرانی ما ادامه خواهد داشت.»

کمیته ممانعت از شکنجه و شورای دیده بان اروپا که دیدارهای سرزده از زندانها دارد در ماه مارس آخرین یافته های خود را درباره امرالی منتشر کرد. این گزارش مربوط به بازدید آنها از امرالی در آوریل 2016 بود. کمیته جلوگیری از شکنجه مشاهده کرد که وضعیت زندانی بودن عبدالله اوجالان به طور اساسی بهبود پیدا کرده و خدمات بهداشتی مورد دلخواه در آنجا تامین شده است. اما وضعیت این زندان از نظر ارتبط با بیرون بدتر شده است. ارتباط تلفنی هر 4 زندانی که همه آنها با پ.ک.ک در ارتباط بوده اند، با خارج از این جزیره به طور کامل قطع شده است.

علیرغم سکوت دولت ترکیه درباره موضوع، اجتماع در رهبری پ.ک.ک این است که عبدالله اوجالان هنوز زنده است. یکی از اعضای رهبری شاخه سیاسی پ.ک.ک در کردستان سوریه که نخواست نامش فاش شود، به المانیتور گفت: « ما زنده بودن اوجالان را از این منظر که مسئله کردها هنوز از سوی مقامات ترکیه مورد بحث قرار می گیرد احساس کرده ایم.». وی افزود: استراتژیِ آنها این است که او را زیر دیوار سکوت دفن کنند اما آنها در این راه شکست خواهند خورد.»

سلیم جوروکایا، یکی از اعضای پیشین پ.ک.ک و منتقد سرسخت کنونی وی نیز معتقد است که عبدالله اوجالان نمرده است. وی به المانیتور گفت :« دولت ترکیه او را در حال حاضر در انزوای شدید قرار داده و در واقع وی را فریز کرده است. اگر شرایط به نفع آنها فراهم شود او را دوباره نمایان خواهند ساخت.»

مهت اوجالان در سال 2016 و بعد از دیدار با عبدالله اوجالان گفت که بردارش در وضعیت فیزیکی خوبی به سر می برد اگرچه از این که روند صلح با ترکیه شکست خورده، به خشم آمده و از عدم صداقت دولت ترکیه انتقاد کرده بود. با این حال، رهبر پ.ک.ک پیشنهاد از سرگیری روند را در صورت آمادگی دولت ترکیه داده بود تا به این تقابل مسلحانه که جان حداقل 40000 نفر را که بیشتر آنها عضو پ.ک.ک بوده اند گرفته، پایان داده شود.

منبع سوری پ.ک.ک تاکید کرد که :« آقای اوجالان می داند که چه می خواهد. او با عقایدش ازواج کرده و سفت و سخت چسبیده است اما در عین حال به شدت منطقی است. او حتی در شرایط کنونی هم توانایی این را دارد تا سیاست ورزی کند، همپیمانی ایجاد کند و دستاوردهایی متقن برای کردها مهیا کند.»

از این عضو سوری پ.ک.ک سوال شد که آیا پ.ک.ک هنوز هم حاضر است به خواسته های اوجالان گردن نهاد که پاسخ داد:« سخنان اوجالان برای پ.ک.ک حجت است. هر آنچه اوجالان بگوید به هر مناقشه ای در میان پ.ک.ک پایان می دهد و حرف نهایی است.»

الیزا مارکوس، نویسنده کتاب خون و باور و نبرد کردها برای استقلال، معتقد است که این ترکیه است که تصمیم می گیرد کسی از وضع اوجالان باخبر شود. به گفته مارکوس، اوجالان در حال حاضر تاثیری ندارد. ارتباطی با وی وجود ندارد در نتیجه حال حاضر در حد یک نماد است. او تاثرگذار خواهد بود اما مطمئنا فقط زمانی که به وی اجازه داده شود که سخن بگوید.»

در داخل ترکیه، اردوغان تمایلی ندارد به اوجالان اجازه دهد سخن بگوید. مارکوس می گوید:« دولت ترکیه تمایلی به صلح با کردها ندارد. بنابر این، اجازه دادن به اوجالان این تداعی را به ذهن می دهد که اوجالان طرفی است که می شود با او صلح کرد. اما اگر به اوجالان اجازه سخن گفتن داده نشود، برای دولت راحت تر است پ.ک.ک را باعنوان شبه نظامیان دنبال کند یا آن طور که آنکارا می گوید، تروریستانی که فقط باید با روش نظامی با آنها برخورد کرد و نه روش های دیپلماتیک.»

تا زمانی که بر اساس این عقلانیت مرسوم که اردوغان معتقد است با حمایت رای دهندگان کرد طرفدار اوجالان بهتر عمل خواهد کرد، اردوغان رویه ه کنونی خود را تغییر نخواهد داد. در حال حاضر حدود نیمی از رای دهندگان کرد هوادار عبدالله اوجالان هستند. آخرین باری که اردوغان به این موضوع پرداخت در سال 2015 بود.

فضای باز جدید ایجاد شده توسط حزب عدالت و توسعه به محبوبیت صلاح الدین دمیرتاش، رهبر زندانی سابق حزب طرفدار کرد دموکراتیک خلقها منجر شد. این حزب بزرگترین بلوک سیاسی کرد در پارلمان ترکیه است. کردهای متدین که به طور سنتی به حزب اردوغان رای میدادند به نفع حزب دموکراتیک خلقها رای دادند. در همان حال، پایگاه ناسیونالیستی حزب حاکم از رویکرد صلح طلبانه اردوغان با کردها خشمگین شده و با ترک این حزب به حزب حرکت ملی ترکیه رای دادند. ارتش ترکیه نیز عمیقا از پیش قدمی دولت ترکیه در مقابل پ.ک.ک ناخشنود شد.

نتیجه این شد که حزب حاکم عدالت و توسعه ترکیه برای اولین بار در انتخابات 2015 اکثریت پارلمان را از دست داد. اردوغان که احتمال داده بود ممکن است در انتخابات به دلیل پیش قدمی برای صلح با پ.ک.ک نتیجه بد بگیرد، قبلا از برگزاری انتخابات به روند صلح پایان داد. اولین اقدام وی این بود که به هر گونه ارتباط اوجالان با حزب دموکراتیک خلق ها پایان بدهد. اخرین باری که نمایندگان حزب دموکراتیک خلقها اجازه یافتند تا با اوجالان دیدار کنند، 5 آوریل 2015 بود. اردوغان سپس به بدنام کردن حزب پرداخت و با همراهی پ.ک.ک آتش جنگ با کردها را برافروخت. استراتژی کارگر افتاد؛ حزب عدالت و توسعه در انتخابات زودهنگام 2015 اکثریت پارلمان را دوباره به دست آورد.

اردوغان از آن زمان، همپیمانی با باغچه لی را محکم کرده و پشتیبانی ناسیونالست ها را در انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری را در انتخابات 24 ژوئن مسجل کرد. اردوغان اخیرا گفته است که دوست دارد به همراه حزب حرکت ملی برای انتخابات شهرداریها که قرار است در ماه مارس آینده برگزار شود، نامزد مشترک معرفی کند. فارغ از اینها، از آنجایی که اردوغان قدرت را بعد از کسب پیروزی کم رمق در رفراندوم که منجر به فشار بر دموکراسی برای پدید آوردن ریاست جمهوری اجرایی شد، در چنگ خود دارد، کسب قدرت سیاسی از طریق انتخابات و در نتیجه کسب حمایت کردها دیگر اهمیت ندارد. دولت ترکیه هیچ گونه نشانه ای از رویکرد تعامل گرایانه از خود بروز نداده است. نمادهای ظاهری کردی؛ چه پیکرهای فیلسوفان کرد و چه تابلوها به زبان کردی در ترکیه برداشته شده است.

تا این واخر، هر گونه نشانه ای از بداحوالی اوجالان، موجی از اعتصاب غذا در میان زندانیان پ.ک.ک و نیز اعتصاب عمومی به راه می انداخت. مرگ اوجالان در زندان آنهم در حالی که هیچ ارتباطی با جهان خارج نداشته باعث به راه افتادن تئوری توطئه قتل او در زندان خواهد شد. اما در حال حاضر، حکمرانی مستبدانه حزب عدالت و توسعه، زندانی کردن هزاران سیاستمدار کرد و سرکوب بی رحمانه جریان وابسته به پ.ک.ک در سراسر شهرها و شهرک های عمدتا کردنشین ترکیه در سال 2016 کردها را از آمدن به خیابان ها دور کرده است.

با توجه به این که صلاح الدین دمیرتاش که شخصیت کاریزماتیکی برای کردها دارد برای مدت زمانی نامعلوم در زندان خواهد بود، به نظر می رسد حزب دموکراتیک خلقها یا HDP بدون رهبر و بدون استراتژی باشد. این مسئله باعث می شود که احتمالا دولت ترکیه برای مسئله سوریه از اوجالان کمک بگیرد. با توجه به احتمال زورآزمایی میان نیروهای دولتی سوریه و شوریان تحت حمایت ترکیه در ادلب، آیا این احتمال وجود دارد ترکیه قبل از دولت سوریه مجبور به همکاری با کردها شود؟ نیروهای YPG تمایل خود را برای حمایت از ارتش سوریه در جنگ با شورشیان در ادلب در ازای کمک به کردها برای بیرون راندن ارتش ترکیه و شورشیان تحت حمایت آن از منطقه کردنشین عفرین نشان داده اند.

ترکیه منطقه کردنشین عفرین را با نظر موافق روسیه از نیروهای YPG گرفت و این مسئله باعث صدمه زدن به روحیه این نیرو و پرستیژ آن شد. همزمان که ترکیه به پاکسازی نژادی در عفرین و بدرفتاری با کردهای این منطقه از طریق شبه نظامیان وابسته به آنکارا متهم می شود، نیروهای YPG حملات جسته گریخته ای علیه ترکیه در عفرین به راه انداخته اند. قربانیان YPG در این حملات عمدتا نیروهای ارتش آزاد هستند که فقط ممکن است به اختلافت کردی-عربی دامن بزند. ممکن است دولت سوریه بیشترین سود را از این موضوع ببرد.

ترکیه نیز از این موضوع سود می برد و فشار در راستای رویکرد مورد دلخواه این کشور است. شاید این موضوع که اردوغان تهدید کرده مجازات اعدام را در ترکیه باز می گرداند تصادفی نباشد. مجازات اعدام که برای اوجالان مقررشد در آخرین جلسات دادگاه او لغو شد اما بعدا در راستای پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا برچیده شد. برخی می گویند که آیا ممکن است این مسئله برای وادار کردن اوجالان و پ.ک.ک به تمکین کردن نیروهای کرد سوریه به خواسته های ترکیه باشد؟ این تاکتیک در آخرین دور مذاکرات صلح ترکیه با پ.ک.ک به کار گرفته شد اما موفقیت آمیز نبود. این مسئله در عمل به معنی خروج کامل نیروهای پ.ک.ک از ترکیه و زمین گذاشتن سلاح هایشان است. آخرین امید ترکیه به YPG این است که که این نیروارتباط خود را با پ.ک.ک قطع کند  و قدرت را با کردهای مورد حمایت آنکارا در اقلیم کردستان تحت نام شورای میهنی کرد سوریه تقسیم کند. اوجالان و پ.ک.ک از همراهی در این امر خودداری کرده اند و بر اساس همان دلیل به نظر نمی رسد که الان هم بخواهند همراهی کنند. ترکیه تاکنون هر گونه تغییر در قانون را که به کردها خودمختاری بیشتری را اعطا کند منع کرده است که به معنای پایه و اساسی برای صلحی جامع خواهد بود. کوچکترین تغییری در قانون تا این لحظه و در این راستا ایجاد نشده است.

بدبین ها ادعا می کنند که پ.ک.ک هرگز وارد معامله ای نخواهد شد که به کوتاه شدن دست آن از اقمارش منجر شود. برخی حتی تا آن جا پیش می روند که پ.ک.ک به این خاطر روند صلح را مختل کرد تا محبوبیت فزاینده صلاح الدین دمیرتاش را تحت تاثیر قرار دهد. یک دیپلمات غربی که اطلاعات وسیعی از منطقه دارد تاکید می کند که « مهم ترین هدف پ.ک.ک سرپا نگاهداشتن و زنده نگاه داشتن سازمان است.»

این عقیده که آمریکا می تواند با مداخله خود مسائل را در مورد کردها راست و ریست کند، در بهترین حالت رویاست. دستاوردهای خیره کننده کردها از هنگام آغاز شورش در سوریه در سال 2011 تاکنون و مهم تر از همه، همکاری و شراکت YPG با ائتلاف به رهبری آمریکا، ترس ترکیه را از برنامه موسوم غرب برای ایجاد کیان مستقل کردی زنده کرده است. این مسئله ترکیه را به اجرای عملیات نظامی در سوریه به منظور پاکسازی داعش از مرزهایش اما مهم تر از همه جلوگیری از پیشروی نیروهای کرد سوریه برای پیوستن عفرین به دیگر مناطق تحت کنترل کردهای سوریه وادار کرد.

در بهترین حالت، آمریکا می تواند از حملات ترکیه به نیروهای کرد و یا بالعکس در مناطق تحت کنترل خود جلوگیری کند.از نگاه آنکارا و قندیل، این اقدام آمریکا برای جلوگیری کردن از ادامه جنگ های آنها کافی نیست. غلاف آمریکا موقتی است. همان طور که برخی مقامات دولت ترامپ ابراز کرده اند، به نظر نمی رسد که نیروهای آمریکا برای همیشه در سوریه بمانند. علاوه بر آن، با وجودی که پنتاگون به ارسال سلاح برای YPG ادامه می دهد همزمان، به همکاری اطلاعاتی با ترکیه در مورد پ.ک.ک در عراق ادامه می دهد. این مئسله آمریکا را به یک عامل دو رو و منفعت طلب به جای یک مداخله گر صادق تبدیل کرده است.

مظلوم کوبانی، یکی از رهبران کرد نیروهای دموکراتیک سوریه در مصاحبه سپتامبر 2017 خود با المانیتور اذعان کرد که همکاری و حمایت آمریکا برای کردها هزینه هایی داشته است. مظلوم کوبانی که بیشتر با نام شاهین جلو در زمان حضور وی در داخل پ.ک.ک شناخته شده گفت: « تا زمانی که آمریکا وارد سوریه نشده بود رابطه ما با ترکیه خوب بود. سیاستمداران ما مرتب برای دیدار با مقامات ترکیه به آنکارا سفر می کردند.»

انتشار دقایقی از گفتگوی نشستها میان نمایندگان دموکراتیک خلقها با عبدالله اوجالان در نوامبر 2015 ، اطلاعات بسیار ارزشمندی از این که چگونه تلاش برای ایجاد صلح آغاز شد به دست می دهد. این اطلاعات نشان داد که که نه تنها مقامات کرد سوریه با مقامات ترکیه در داخل این کشور دیدار کردند بلکه مقامات ترکیه حداقل برای یک بار با آقای جلو در داخل سوریه دیدار کرده اند. پروین بولدان، که اکنون رهبر مشترک حزب دموکراتیک خلقهاست، در دیدار با اوجالان در 4 فوریه 2015 می گوید که مقامات ترکیه در جریان نشست با جلو امکان گشودن گذرگاه مرزی میان عفرین و این کشور را مورد بررسی قرار داده اند. اکنون جلو یا مظلوم کوبانی در لیست افراد تحت تعقیب آنکارا به عنوان تروریست قرار دارد.

بنابر این، اگر احتمال داشته باشد، از سرگیری روند صلح با اوجالان چه پیامدی برای ترکیه خواهد داشت؟ آیا همانطور که برخی تحلیلگران احتمال داده اند، این امر باعث ایجاد موج جدیدی از حملات پ.ک.ک به شهروندان و نشان دادن آشوب در شهرهای بزرگ ترکیه آن هم در زمان دست و پنجه نرم کردن ترکیه با بحران اقتصادی خواهد شد؟ این احتمال به نظر نمی رسد. نه به این خاطر که آمریکا دیگر نمی تواند ادامه همکاری خود با نیروهای YPG را توجیه کند، بلکه به این خاطر که پ.ک.ک خود می داند که اقداماتی از قبیل ترور در شهرها توسط خود کُردها محکوم می شود.

گریدینک اشاره کرد که :« اگر مردم حمایت از پ.ک.ک را متوقف کنند،آنها کنار خواهند آمد.»  واضح ترین دلیل برای این که ترکیه باید برای صلح با اوجالان وارد شود این است که اگر اوجالان بمیرد، ممانعت از ادامه تقابل میان طرفین که جان افراد دو طرف را گرفته سخت تر خواهد شد. اما با توجه به این هدف در اینجا صلح نیست، دست یابی به آن در کار نخواهد بود. گریدینک نتیجه می گیرد:« صلح واژه ای جادویی در میان مردم است.»

منبع: المانیتور

نویسنده: امبرین زمان

ترجمه: خبرگزاری کردپرس- سرویس جهان

کد خبرنگار: 40101