سرویس کردستان
انتشار:  پنج‌شنبه 19 مهر  ::  15:11

تالاب زریوار؛ فرصت ها و تهدیدها (بخش دوم)/سرور خدری

سرویس کردستان- تالاب زریوار به عنوان یکی از مهمترین سوژه های گردشگری در استان از ظرفیت بالایی جهت بهره وری اقتصادی برخوردار است اما در سالهای اخیر با مشکلات عدیده ای مواجه شده است.

به گزارش کردپرس، گزارش حاضر به انعکاس نقاط ضعف و قوت مرتبط با تالاب زریوار و اقدامات انجام شده و انجام نشده برخی نهادهای مرتبط با این حوزه پرداخته است. معرفی ظرفیت ها و جاذبه های گردشگری، انعكاس ظرفیت ها و توانمندی های اقتصادی منطقه، ظرفیت های امنیتی كشور و زمینه سازی برای جذب سرمایه های داخلی و خارجی در عرصه گردشگری از جمله كاركردهای مهم رسانه در زمینه توسعه گردشگری است.

آنچه از مشاهدات میدانی خبرنگار کردپرس درخصوص دریاچه زریبار حاصل شد و همچنین فاضل نیا و هدایتی (1389: 145-170) بدان اشاره کرده اند در گزارش قبلی "تالاب زریوار؛ فرصتها و تهدیدها( بخش اول)" نقاط قوت و نقاط ضعف یا مشکلات موجود در ارتباط با تالاب زریوار به عنوان سوژه ای محوری در حوزه گردشگری ذکر شد و در گزارش حاضر نیز برخی از مهمترین موارد مذکور در بخش نقاط ضعف و قوت گزارش را با اداره منابع طبیعی، شهرداری، فرمانداری و محیط زیست استان کردستان به بحث گذاشتیم.

اسماعیل منوچهری رئیس اداره‌ منابع طبیعی شهرستان مریوان در پاسخ به پرسشی در مورد تخریب جنگل ها و منابع طبیعی پیرامون دریاچه بیان داشت: با توجه به احداث کمربند حفاظتی حایل بین اراضی ملی و کشاورزی بوسیله بنچ مارک بتنی در محدوده مسیر مرز و اطراف دریاچه کمترین میزان تخریب و تصرف اراضی ملی وجود دارد. ایجاد کمربند حفاظتی و مشخص شدن مرز اراضی ملی از مستثنیات شخصی کشاورزان تا حد زیادی از تصرفات غیر قانونی جلوگیری می‌کند که این مهم در اطراف دریاچه انجام پذیرفته است.

وی در مورد پدیده زغالگیری و توسعه غیرمجاز باغات توسط اهالی روستا افزود: بیشترین میزان زغالگیری در روستاهای مسیر سرشیو است و در حاشیه دریاچه زغالگیری وجود ندارد. در سال 97 تا این تاریخ در شهرستان مریوان تعداد 116 پرونده تخریب و تصرف در شهرستان تشکیل شده است که در مراجع در حال رسیدگی است و دراین شهرستان پاسگاه ویژه حفاظت منابع طبیعی در چارچوب قانون فعالیت مستمر و شبانه روزی دارد.

رئیس سازمان منابع طبیعی شهرستان مریوان در مورد همکاری با سمن ها و انجمن های مردم نهاد گفت: همچون سالهای گذشته مردم مشارکت و همکاری خوبی با منابع طبیعی دارند و سالانه چند هزار تلفن و گزارش مردمی جهت جلوگیری از تخریب و تصرفات منابع طبیعی به یگان حفاظت مخابره می کنند و همکاری مردم با منابع طبیعی می تواند نقشی اساسی در حفاظت از مواهب الهی ایفا کند و بر این اساس سامانه شبانه روزی تلفنی 1504 طراحی شده است تا در صورت مشاهده هر گونه تخریب و تصرف مراتع، جنگلها و آتش سوزی ماموران یگان حفاظت را در جریان بگذارند.

منوچهری بیان داشت: در شهرستان مریوان همکاری با انجمنهای مردم نهاد بیشتر در زمینه اطفای حریق است و سمنها کمتر به مساله آموزش کاهش یا جلوگیری از زغالگیری و تخریب عرصه ها ی منابع طبیعی ورود پیدا کرده اند و با تمهیدات انجام شده با اجرای پروژه ای مرتبط نظیر حفاظت مشارکتی در حوزه های جامع آبخیز می توانیم گامهای موثری برداریم.

در زمینه­ پوشش گیاهی و جانوری حوزه تالاب زریوار نیز به سراغ اداره محیط زیست استان رفتیم تا با دریافت آمار و داده­های لازم فرصتها و تهدیدهای مرتبط با این حوزه را واکاویم.

پوشش گیاهی، گونه‌ مهم جانوری و تغییرات عمده‌ اکولوژیک تالاب زریوار

پوشش گیاهی عمده

نی (Phragmites australis)، لویی (بوربا) (Typha latifolia)، سیپروس (Cyprus)، سازو (Juncos latifolia)، هزار نی (Butomus umbellatus)، اویار سلام (Cyperus longus)، بوریا (Scirpus maritimus)، جگن (Cares nigera)، پر طاووسی سنبله ای (Myriophyllum spicatum)، پروانه باتلاقی (Utricularia neglecta)، بارهنک آبی (Potamogeton lucens)، هفت بند آبی (Polygonum amphibiu)، نیلوفر آبی (Nymphaea alba).

گونه های مهم جانوری

ماهیان: سیاه ماهی خالدار (Capoeta Trotta)، عروس ماهی (Squalius Cephalus)، آلبرنوئید (مروارید ماهی) (Alburnus Mossulensis)، مار ماهی خالدار (Mastacemblus Mastacembus).

پرندگان: اردک بلوطی (Aythya nyroca)، پرستوی دریایی گونه سفید (Chlidonias hybrid)، چنگر (Fulica atra)، شنگ (سگ آبی) (Lutra lutra).

تغییرات عمده اکولوژیک

ایجاد دایک خاکی در سال 1374 در سرریز طبیعی دریاچه مانع تخم ریزی برخی از گونه های بومی در آب های جاری شده و موجب انقراض گونه مارماهی، عروس ماهی، سیاه ماهی خالدار و معمولی گردید، ورود ماهی آمور، کپور و فیتوفاک در اوایل دهه 70 باعث رقابت غذایی با گونه های بومی گردید، آتش سوزی عمدی و غیرعمدی در نیزارهای زریوار منجر به تهدید تنوع زیستی تالاب می شود. انتقال آب بی حوضه ای قزلچه سو به زریوار هر چند در تعادل نیاز آبی اکولوژیک موثر بوده اما در برخی موارد سیلابی باعث ورود رسوب از کانال خاکی به تالاب شده است. تغییر کاربری اراضی (ساخت و سازهای غیرمجاز) و کشاورزی در محدوده تالاب منجر به انتقال کود و سموم کشاورزی به تالاب و تغذیه گرایی شده است. برداشت نیلوفر آبی جهت مصارف دارویی هر ساله جمعیت پرندگان کنار آبزی (انواع اکایی، پرستو دریایی و...) را با خطر تخریب آشیانه آنها و از بین رفتن تخم ها مواجه می کند. انتقال گونه های زینتی به تالاب توسط مردم بومی محلی منجر به تغییر اکولوژیک خواهد شد.

 

در جدول فوق که برگرفته از اداره محیط زیست استان کردستان است چندین نمونه از گونه های گیاهی عمده حاشیه دریاچه زریبار معرفی شده اند که بسیاری از آنها خاصیت دارویی و گیاهی دارند که در زیر به اختصار به آنها پرداخته می شود:

1- نی (Phragmites australis): براساس یافته های پژوهشی که طبیبی و همکاران (1395: 95-105) انجام داده اند این گونه گیاهی در کاهش و حذف کلر موجود از پساب کارخانجات کلر آلکالی موثر بوده است.

2- لویی (بوربا) (Typha latifolia): گرده این گونه گیاهی دارای خواص دارویی بسیاری است که برای معالجه و تسکین دردهای پشت و کمر و التیام دهنده زخم موثر می باشد و تب بر می باشد.

3- اویار سلام (Cyperus longus): ضماد تهیه شده از آن، خارش و ناراحتی های پوستی مانند اگزما و گال را درمان می کند. مصرف آن بینایی را تقویت و ناراحتی های چشمی را برطرف می کند. مصرف پودر اویارسلام، سیستم گوارشی را بهبود می بخشد و انگل روده را دفع می کند. برای درمان بیماری صرع مفید است. زخم ها را بهبود می بخشد و بدن را تقویت می کند. حالت تهوع، اسهال، قولنج، سوء هاضمه و طعم بد دهان را برطرف می کند. بهترین گیاه برای درمان تب به حساب می آید. ریشه آن برای تقویت ذهن به کار برده می شود. سرفه و آسم را برطرف می کند. خاصیت ضد باکتریایی و مسکن دارد. این گیاه به عملکرد طحال، کبد و لوزالمعده کمک می کند و تشنگی را رفع می کند.

4- بوریا (Scirpus maritimus): از جوشانده مغز ساقه آن به عنوان خرد کننده سنگ، خنک کننده، مدر، خون ساز، مسکن و آرام بخش استفاده می شود. برای رفع بی خوابی نیز تجویز می شود و در موارد التهاب گلو و حلق و سرفه مفید است. برای معالجه استسقا نیز نافع می باشد. در استعمال خارجی برای بند آوردن خون مصرف می شود، ریشه گیاه نیز مدر است

.

اداره حفاظت محیط زیست استان کردستان در مورد تهدیدات پیرامون گونه های گیاهی و جانواری تالاب زریبار اشاره کرد که آتش سوزی، تخریب، برداشت بعضی از گونه ها (نیلوفر آبی) و ورود فاضلاب و پساب های شهری و روستایی، ورود گونه های غیربومی و تهدید گونه های بومی، شکار و صید غیرمجاز و ایجاد ناامنی در زیستگاه (تالاب)، انتقال کود و سموم کشاورزی به تالاب و تغذیه گرایی از مهمترین علل تهدید گونه های گیاهی و جانواری تالاب زریبار محسوب می شوند.

اداره حفاظت محیط زیست استان کردستان مهمترین ارزش های اکولوژیک در حوزه تالاب زریبار را بیان داشت که عبارتند از: محل زیست جنس های مختلفی از فیتوپلانکتونها و زئوپلانکتون ها، محل رویش گیاهان مختلف آبزی و کنار آبزی، محل زیست انواع ماهیان، زیستگاه پرندگان مهاجر و بومی است و محل معیشت ساکنان بومی و محلی (صید ماهی)، علوفه (نی پیت)، گیاهان دارویی و در منطقه کشاورزی سیفیجات و تا حدودی هم به صورت انواع محصولات باغی است. برداشت علوفه، تفریح و تفرج، تحقیقات علمی و پژوهشی، ارزش های فرهنگی و سنتی و تاریخی.

اداره کل حفاظت محیط زیست استان کردستان در خصوص اقدامات لازم برای تالاب زریبار به تهیه و تدوین برنامه جامع زیست بومی برای تالاب زریوار، اجرای برنامه های طرح کسب و کار، مجهز کردن تالاب به دوربین مدار بسته که هنوز اجرایی نشده، سامانه اسکله قایقرانی، تجهیز دو واحد محیط بانی در زریوار، ایستگاه پایش آنلاین، ایستگاه تراکستور، تهیه و تدوین برنام صید و صیادی، احیا و بازسازی قزلچه سو و زهکشهای منتهی به کانال و یک فروند قایق موتوری رودفایر برای مهار آتش سوزی اشاره کرد.

به کارگیری این گونه های گیاهی در زمینه صنعت گیاهان دارویی از ظرفیتهای مغفول مانده دریاچه زریوار به شمار می ­آید که علاوه بر بازدهی اقتصادی و ایجاد فرصتهای شغلی در استان محروم کردستان ظرفیت مناسبی جهت توسعه­ی گردشگری خواهد بود.

فرمانداری مریوان به دلیل این که از سوی سرپرست اداره می شود حاضر نشد جواب سوالات خبرنگار کردپرس را بدهد.

شهرداری مریوان نیز حاضر نشد جواب سوال خبرنگار کردپرس در خصوص کمبود امکانات بهداشتی تالاب زریوار، اقدامات لازم برای سامان دادن دستفروشان و بوفه داران، قایق های اجاره ای و... را بدهد.