انتشار:  چهارشنبه 30 آبان  ::  12:39

مهندس آرزو شکوفا، کارشناس کشاورزی در گفت وگوی تفصیلی با کرد پرس:

توسعه کشت گلخانه ای در کردستان یک الزام است نه انتخاب/ بر خلاف تصور عامه محصولات گلخانه ای سالم تر و با کیفیت تر از سایر محصولات هستند

سرویس کردستان – به اذعان عموم کارشناسان و دست اندرکاران برنامه ریزی، کشاورزی، محور و پایه اساسی رشد و توسعه اقتصادی استان کردستان است. اقتصاد در این منطقه به درازای تاریخ بر پایه این بخش شکل گرفته است و آمار و ارقام و شاخص های اقتصادی هم موید این مسئله است. بر این اساس توسعه کشاورزی نوین باید در صدر برنامه های توسعه ای استان قرار بگیرد.

توسعه کشت گلخانه ای به عنوان یکی از برش های مهم رشد در بخش کشاورزی یکی از شاخه های نوین کشاورزی است بنابراین اگر در برنامه ریزی های توسعه ای قرار است بخش کشاورزی به عنوان پیشران توسعه استان در نظر گرفته شود – که باید این گونه باشد- توجه به توسعه کشت گلخانه ای هم باید یکی از اولویت های مهم در این حوزه باشد.

خانم مهندس آرزو شکوفا، از کارشناسان و فعالان شناخته شده بخش کشاورزی و کارشناس کشت گلخانه ای در گفت وگویی تفصیلی با کرد پرس به بررسی وضعیت کشت گلخانه ای در استان و باید و نبایدهای این بخش پرداخته است که خواندنش خالی از لطف نیست.

برای شروع لطفا تصویری کلی از وضعیت کشت گلخانه ای در استان ارائه دهید؟

در وهله اول باید به این مسئله توجه کنیم که آنچه در توسعه کشت گلخانه ای دارای اهمیت است، فعالیت مجتمع های گلخانه ای با سطح هکتار بالا است. چرا که گلخانه های کوچک مقیاس از نظر اقتصادی چندان نمی تواند به صرفه باشد. در استان کردستان مجتمع گلخانه ای باباریز و چناره دو مجتمع فعالند. متاسفانه مجتمع گلخانه چناره با توجه به عدم امکان سنجی درستِ طرح و مشکلات سوخت رسانی در فصل های پاییز و زمستان رو به تعطیلی می رود. اما وضعیت مجتمع گلخانه ای  باباریز متفاوت است وبا بهره گیری از سوخت  مناسب و اجرای پروژه ایستگاه فشار شکن گاز و استفاده از سوخت گاز از سال ۱۳۸۷  باعث شده این مجتمع در طول 15 سال گذشته بدون وقفه به تولید محصول ادامه دهد.  اولین گلخانه های فعال استان از سال 76 شروع به فعالیت کردند، هر چند سرنوشت این گلخانه ها به دلیل برخی مشکلات تلخ بود و در واقع در حال حاضر اثری از آنها باقی نمانده است اما یک تاثیر مهم داشت و آن اینکه ذهنیت فعالیت کشت گلخانه ای را در استان شکل داد.

با توضیحات شما معلوم می شود بقیه گلخانه های استان در مقیاس های کوچک در حال فعالیت هستند، وضعیت این گلخانه ها چگونه است؟

سایر گلخانه های فعال در استان معمولا گلخانه های کوچک مقیاس و در سطح زیر یک هکتار و حتی بسیار کم تر احداث شده اند و بیشتر از سوی کشاورزان و مالکان زمین های کشاورزی بر اساس علاقه شخصی احداث شده اند. از نظر نظارتی البته سازمان نظام مهندسی کشاورزی الزام کرده است که کارشناس کشاورزی برای نظارت و راهنمایی های لازم  در این گلخانه ها حضور داشته باشد.

یکی از اعتراض های همیشگی شما مربوط به تبلیغات منفی در مورد محصولات گلخانه ای است؟ چرا این دیدگاه در مردم به وجود دارد و نظر شما در این باره چیست؟

بله متاسفانه یکی از مسائلی که من در این مدت به شدت با آن درگیر بودم تصویری نادرست در مورد کیفیت محصولات گلخانه ای است. البته این فقط مربوط به استان کردستان نیست و در کل کشور معمولا چنین دیدگاهی به  محصولات گلخانه ای وجود دارد. این در حالی است که بنا به دلایلی که در ادامه اشاره می کنم اتفاقا محصولات گلخانه ای سالم تر و با کیفت تر است.  چنانچه گلخانه دار در کشت محصولات خود از سم استفاده کند به ازای هر بار سم پاشی سنکوپ رشد خواهد داشت و پشت بند آن چندین درصد افت محصول را به دنبال دارد. در نتیجه گلخانه دار با توجه به قیمت بالای سموم کشاورزی و افزایش هزینه  های مصرفی از یک طرف و افت محصول تولیدی از طرف دیگر، با افزایش کنترل در سیستم کشت سعی خواهد کرد از میزان سموم کم تری استفاده کند. نکته مهم دیگری که در این مورد قابل توجه است اینکه با توجه به سطح زیر کشت قابل کنترل، کارشناسان کشت گلخانه ای به جزاستفاده از سموم روش های دیگری هم برای کاهش آفات استفاده می کنند که هیچ خللی به محصول وارد نمی کند. از آن جمله می توان به روش مبارزه مکانیکی ، مبارزه تلفیقی و تدخین سموم و .... اشاره کرد خود این مسئله استفاده از سموم را در محصولات گلخانه ای به شدت کاهش می دهد. از سوی دیگر درهر کشتی زمانی که کود بیش از حد مجاز به خاک افزوده شود در بستر باقی مانده و شوری خاک و افزایش ای سی را به دنبال خواهد داشت. به عبارتی دیگر با هر درجه افزایش ای سی در برخی محصولات حساس به ای سی بالا، تا 10 درصد افت محصول ایجاد می شود، برای کاهش ای سی باید از آبشویی استفاده کرد که هم زمانبر است، هم کود مصرف شده هدر خواهد رفت و هم مقدار زیادی آب نیز مصرف می شود   همچنین ای اقدامات باعث افت محصول و شیوع بیماری های قارچی می گردد. با توجه به اینکه در گلخانه ها از «دوزهای» پایین در پی پی ام و میلی لیتر از کودها استفاده می شود،امکان اینکه خاک و یا بستر شور شود بسیار کمتر از کشت های فضای باز است.

 

به عنوان یک کارشناس زمینه توسعه  کشت های گلخانه ای در استان را چقدر مهیا می دانید اساسا کشاورزی در استان نیاز است که به سمت کشت های گلخانه ای متمایل شود؟

در استان های مرکزی به دلیل شوری خاک و کم آبی مفرط ترهمچنین دما و نور مناسب و نیروی کار ارزان و ماهر  نسبت به استان کردستان کشت های گلخانه ای بیشتر مورد توجه و توسعه قرار گرفته واین نوع کشت کشاورزی بیشتر رونق پیدا کرده است. اما به این معنی نیست که در استان هایی مانند کردستان نباید به سراغ کشت های گلخانه ای رفت. به هر حال تغییر اقلیم یک واقعیت است و مشکل کم آبی و از آن مهم تر هدر رفت آب در بخش کشاورزی در استان کردستان هم وجود دارد. بنابراین در استان هم باید کشت های گلخانه ای توسعه یابد. مشکل گرد و غبار، افزایش آفات قرنطینه ای، مصرف بی حد و اندازه آب به دلیل تبخیر و تعرق غیرقابل کنترل از جمله مشکلات محصولات کشاورزی در فضای باز است. اما محصولات گلخانه ای که با پوشش پلاستیکی محافظت می شود کمتر درگیر این مشکلات است. نیاز به کنترل بیشتر بر میزان و نحوه تولید محصول یک اصل در حوزه کشاورزی است.چرا که باید به سمت کشاورزی اقتصادی و با صرفه حرکت کنیم و یکی از مناسب ترین راهکارهای دست یابی به این هدف، کشت گلخانه ای است. نبود زمین های مسطح، بالا بودن هزینه تسطیح خاک برای اجرای طرح های گلخانه ای، نبود سرمایه گذاری از سوی  بخش خصوصی یا سرمایه گذاری با توان کم مالی هم از جمله مشکلات توسعه گلخانه در استان است.

سرمایه گدازی در جایی قابل توجیه است که بازده اقتصادی داشته باشد چرا با وجود موانعی که بر شمردید به کشاورزان توصیه می کنید که کشت گلخانه ای را رونق دهند؟

کشت گلخانه ای با توجه به صرفه جویی که در مصرف آب دارد و همچنین میزان تولید در هکتار نسبت به کشت سنتی از نظر اقتصادی قابل توجیه تر است. همچنین یکی از مزیت های این نوع کشت امکان تولید محصول در فصلی غیر از فصل معمول آن است و این مسئله می تواند از نظر اقتصادی قابل توجیه باشد. توجه داشته باشید برای آبیاری یک وعده، تعداد مشخص بوته از یک گیاه مثلا در یک هکتار فضای باز اگر 200 هزار لیتر آب نیاز باشد درهمان کشت و با همان تعداد بوته در یک گلخانه 1500  مترمربعی برای یک وعده آبیاری 14 هزار لیتر آب نیاز است که در این مقایسه نه تنها مصرف بهینه آب خودنمایی می کند. مقایسه سطح کشت و امکان بهروری نیز درخور توجه است. یعنی شما می توانید از یک دهم مساحت کشت فضای بازتان در گلخانه همان مقدار و چه بسا بسیار بیشتر برداشت محصول داشته باشید.

نه تنها در بخش گلخانه که حتی در سایر بخش ها نیز با فقر سرمایه روبه رو هستیم و بخش دولتی نیز به این موضوع اهمیتی نمی دهد، شما به عنوان یک کارشناس فعال در این حوزه چه پیشنهادی دارید؟

 هر چند سازمان جهاد کشاورزی کمی دیر به اهمیت توسعه بخش گلخانه ها و همچنین تربیت و آموزش کارشناس و نیروی مجرب کارآزموده برای کار در این عرصه پی برد ولی در حال حاضر و با توجه به سیاست های کلی نظام مبنی بر توسعه کشت های گلخانه ای کارهای در نوع خود مثبت و آینده نگرانه ای در زمینه رونق این صنعت در استان در حال شکل گیری است. این در حالی  است که گلخانه داری جولانگاه خوبی برای ایجاد کارآفرینی است ولی در این عرصه نیروی کار خام نمی تواند پیشرفتی داشته باشد بنابراین یکی از خلاء های حال حاضر خلاء آموزشی است.

 چرا وام کم بهره به جای اینکه در اختیار سرمایه گذار باشد در اختیار کارشناس قرار می گیرد؟

متاسفانه غالبا در استان های پیشرو در زمینه گلخانه داری مشاهده شده افرادی که تسهیلات دریافت کرده اند تسهیلات دریافتی را در ساخت پروژه و جذب کارشناس فارغ التحصیل بیکار هزینه نمی کنند.البته شرکت شهرک های گلخانه ای- کشاورزی در چند سال اخیر با همکاری سازمان جهاد کشاورزی شروع به اجرای پروژه هایی کرده اند که مسئولیت آن ایجاد شهرک ها و اجرا و آماده سازی زیر ساخت ها با بهره اندک و در نهایت واگذار کردن به کارشناسان و نیروهای کار آزموده برای اجرای طرح های گلخانه ای است، که می تواند افق خوبی را پیش روی علاقه مندان  به حضور در این عرصه بگشاید.

 کشاورز باید از چه امکاناتی برخوردار باشد که فکر ایجاد گلخانه باشد ؟

کاهش سطح گلخانه ها از ارزش اقتصادی آن می کاهد. داشتن زمین مسطح در وسعت بالا، داشتن امتیاز چاه آب و امتیاز برق و در حالت بهینه متصل بودن به شبکه گاز بهترین حالت برای شروع به کار در زمینه گلخانه است، به عنوان مثال گلخانه های گل رز و سایر گل های زینتی در کمتر از یک هکتار و گلخانه صیفی جات کمتر از 5 هزار متر مربع ارزش کار اقتصادی چندانی به همراه ندارد.بنابراین هر شخصی با هر زمین و امکاناتی نمی تواند درصدد احداث گل خانه باشد بلکه بهتر است سطح گل خانه ها کلان باشد.

برای احداث گلخانه یک هکتاری چقد هزینه لازم است؟

بستگی به نوع استفاده و کشت گلخانه دارد به عنوان مثال برای کشت صیفی جات می توان با گلخانه نه چندان مدرن هم به تولید بهینه دست یافت ولی گلخانه توت فرنگی یا گل های زینتی و گلخانه های تولید نشاء و گلخانه های تولید نهال های پیوندی باید مدرن باشند در حالی که گلخانه های موجود در استان در حال حاضر بهترینشان از گلخانه های ازرده خارج کشورهای اروپایی هم سطح پایین تری را دارا هستند. برای اجرای گلخانه های مدرن در هر متر مربع بنا به ویژگی ها و هوشمند سازی گلخانه بین 200 هزار تا 400 هزار تومان شاید نیاز به هزینه کردن باشد که به عبارتی برای هر هکتار 2 میلیارد تومان هزینه می شود.متاسفانه زمین کشاورزی آورده محسوب نمی شود تنها بانک کشاورزی ۷۰ درصد زمین را به عنوان آورده مجری طرح می پذیرد.هرچند در پرداخت وام به گلخانه داران محدودیت سقفی وجود ندارد اما باید 10 درصد مبلغ وام آورده گلخانه دار باشد که غالبا این امر برای سرمایه گذار به آسانی مقدور نیست.

 

با وجود تحریم ها چه اندازه به تکنولوژی ساخت گل خانه دسترسی داریم؟

می توان گفت متاسفانه در ایران به جای استقبال از تکنولوژی های نوین اروپایی به دلیل همین تحریم ها و پایین آمدن ارزش ریال به کپی برداری از طرح های اروپایی رو آورده شده که از گلخانه های کشورهای دیگر کپی برداری کرده و به صورت غیر حرفه ای اجرا می گردد و به عواقب بعد از آن توجهی نمی شود.این در حالی است که اجرای طرح های گلخانه ای به روش کپی برداری فاقد تضمین و گارانتی بابت مشکلات احتمالی در اجرای سازه و همچنین خسارت های احتمالی به کشت است و همین امر مشکلات زیادی را برای گلخانه دار به وجود می آورد.

 به عنوان یک کارشناس پیش بینی شما در مورد آینده صنعت گلخانه  در استان و کشور چیست؟

حرکت در جهت توسعه کشت های گلخانه ای به دلیل اجبار طبیعی به نظر من یک ضرورت است و راهی جز این وجود ندارد. بنابراین برای تامین سلامت و امنیت غذایی جامعه و همچنین بهره گیری از ظرفیت های بخش کشاورزی در آینده راهی جز توسعه کشت های گلخانه ای وجود نخواهد داشت. در چند سال اخیر هم وزارت جهاد کشاورزی به این مسئله اهمیت داده و برنامه ریزی های مناسبی هم در این عرصه در حال انجام است. استان کردستان هم نباید از این قافله عقب بماند. در استان می توان با توسعه کشت های گلخانه ای حتی به سمت بهره گیری از «گردشگری کشاورزی» یا همان آگرو توریست، در حاشیه شهرها و آشنایی افراد ناآشنا ولی مشتاق به این صنعت با چگونگی فرآیند تولید در این کشت گاه ها هم حرکت کرد که خودش یک مبحث مهم است و می تواند تاثیرات مناسبی در اشتغال زایی و درآمد زایی برای استان داشته باشد.

درسطح کلان سیاست های کشاورزی  چه اندازه تغییر جهت درزمینه گلخانه احساس شده است؟

 در بخش اشتغال پایدار روستایی تسهیلاتی کم بهره برای درخواست کنندگان اجرای پروژه های گلخانه ای در نظر گرفته شده، همچنین شرکت شهرک های کشاورزی توانسته است مشکلات پیش رو را برای کشاورزان و دانشجوهای فارغ التحصیل بیکار تا حدودی با اجرا و تحویل زیر ساختها، کمتر کرده و بر سرعت اجرای پروژه ها بیافزاید اما ازحرف تا عمل فاصله زیادی وجود دارد. مدیریت گل و گیاهان زینتی در وزارت جهاد کشاورزی و شرکت ملی نفت وگاز کشور جهت تشویق گلخانه داران و حمایت از این صنف بهای گاز مصرفی گلخانه های کشت گل و گیاهان زینتی را با قیمت کمتر محاسبه می کنند که ای کاش این آوانس تمام کشت های گلخانه ای را در برمی گرفت.

 در توسعه گلخانه ها دو آیتم اساسی در نظر گرفته می شود که یکی اصلاح الگوی کشت و دیگری بحث مصرف آب است، گلخانه  تا چه اندازه در کاهش سقف مصرف آب تاثیر دارد؟

 مصرف آب در کشاورزی سنتی  بی رویه، بدون برنامه و بدون تفکر است و حتی رویکردهای جدید، از جمله اجرای سیستم آبیاری بارانی و قطره ای درزمین های کشاورزی امکان دارد ناخواسته مشکلات زیر ساختی و زیست محیطی زیادی به وجود آورد. در طولانی مدت استفاده از سیستم آبیاری قطره ای  در صورت عدم آگاهی کشاورزاز رفرش کردن خاک می تواند باعث ایجاد بحران شوری خاک و همچنین ایجاد معضل زیست محیطی پسماند نوار تیپ های آبیاری شود. بنابراین دنبال کردن سیاست توسعه گلخانه ها با توجه به مقایسه ای که قبلا داشتیم از راه کارهای مهم کاهش مصرف آب  در بخش کشاورزی است.

گفت  و گو: سحر ملایی