انتشار:  سه‌شنبه 13 آذر  ::  22:19

هزینۀ 100 میلیارد دلاری سیاست خارجی نو عثمانی گری برای ترکیه / ذوالفقار دوغان

سرویس ترکیه – از آغاز بهار عربی تا کنون، سیاست خارجی غلط ترکیه و حمایت این کشورهای از گروه های اسلام گرای افراطی در عراق، سوریه، مصر و لیبی باعث شده است، عمدتاً در نتیجۀ اقدامات تنبیهی دول این کشورها بازار آنها را از دست بدهد، و به این ترتیب زیانی بیش از 100 میلیارد دلار بر اقتصاد ترکیه تحمیل شود.

در نوامبر سال 2010 رجب طیب اردوغان نخست وزیر وقت ترکیه در لیبی مهمان افتخاری معمر قذافی بود و جایزۀ بین المللی حقوق بشر قذافی را دریافت کرد. اردوغان دیکتاتور لیبی را ستود و او را «برادر» خطاب کرد.

کمتر از یک سال پس از آن، قذافی از داخل یک حلقه لولۀ زهکشی آب که پس از فرار از محاصرۀ شهر سرت در آن پنهان شده بود، بیرون کشیده شد. شورشیان لیبیایی هلهله کنان دیکتاتور سابق را که خون آلود و بهت زده بود، همانند نشان پیروزی به یک خودرو بستند و او را کشتند.

تنها چهار ماه پس از مرگ قذافی، اردوغان میزبان عبدالرحمن الکیب نخست وزیر شورای انتقالی لیبی بود و پیروزی انقلاب را به مهمان خود تبریک گفت. قراردادهای نفتی، تأسیس یک بانک مشترک و شمار زیادی فرصت برای شرکت ها و مقاطعه کاران ترک در لیبی، از موضوعات مورد بحث در این دیدار بودند. دو نخست وزیر به آینده ای چشم دوخته بودند که امیدوار بودند آیندۀ درخشانی برای روابط ترکیه – لیبی باشد.

به نظر بسیاری در اپوزیسیون ترکیه، دولت اردوغان برای درگیر شدن در مناقشۀ لیبی بلافاصله پس از سقوط قذافی شتاب به خرج داد و 300 میلیو دلاری که به دولت شورای انتقالی لیبی داده شد، با اعتراض رو به رو شد.

این نگرانی کاملاً به جا بود. روابط ترکیه با لیبی در شش سال گذشته که آتش جنگ داخلی شعله ور شده، روندی عکس را طی کرده است. این وضعیت در کنفرانس لیبی در پالرموی ایتالیا که ماه گذشته برگزار شد، کاملاً آشکار شد. در این کنفرانس دولت های رقیب تشویق شدند که برای برگزاری انتخابات سراسری به توافق برسند.

یکی از این رقبا خلیفه حفتر فرماندۀ ارتش ملی لیبی است که دولت مستقر در طبرق را رهبری می کند، بر شرق لیبی تسلط دارد و در عرصۀ بین المللی از سوی مصر، عربستان سعودی و سودان و همچنین ایتالیا، فرانسه و روسیه حمایت می شود. اما روابط این دولت با ترکیه چندان خوب نیست؛ در کنفرانس پالرمو طرف حفتر با حضور هیأت ترکیه در نشست مخالفت کرد و این هیأت ناچار شد آن را ترک کند.

فؤاد اوکتای معاون رئیس جمهور ترکیه و هیأت نمایندگی این کشور در نتیجۀ این برخورد کنفرانس مورد انتقاد شدید قرار دادند. اوکتای گفت راه حلی که ترکیه بخشی از آن نباشد در لیبی به نتیجه نخواهد رسید.

گام های اشتباه در لیبی بسیار زود آغاز شدند. آنکارا هیچ گاه فکر نمی کرد قذافی سرنگون می شود؛ حتی بعد از آغاز شورش اردوغان ابتدا با دخالت ناتو مخالف بود.

اما وقتی درگیری ها به اوج رسید این حکومت اردوغان بود که بیشترین حمایت را از شورشیان اسلام گرا به عمل آورد.

با ادامۀ جنگ در لیبی، متحدان ترکیه در ناتو از جمله ایتلیا، فرانسه و آلمان و بلوک متشکل از عربستان سعودی، مصر و امارات متحدۀ عربی از نفوذ خود برای حفظ منافعشان در لیبی استفاده کردند. اما ترکیه از این حلقه بیرون گذاشته شد و سایت های ساخت و ساز پیمان کاران ترک غارت شد، ماشین آلات آنها به آتش کشیده شد و شهروندان ترکیه گروگان گرفته شدند یا اخراج شدند.

ترکیه به عنوان حامی دولت اخوان المسلمین که در طرابلس مستقر است و بر غرب لیبی حکومت می کند، تقریباً کاملاً تنها مانده است. این در حالی است که حفتر هم از حمایت کشورهای غربی برخوردار است و هم از سوی بلوک مصر و عربستان سعودی حمایت می شود.

همان گونه که ثابت شده است حمایت ترکیه از نیروها و احزاب اسلام گرا در سوریه و عراق مخرب است، اردوغان و حکومت حزب عدالت و توسعه (AKP) باید به خاطر سیاست خارجی نو عثمانی گری خود در لیبی نیز هزینۀ هنگفتی بپردازند.

ممکن است شرایط در آینده تغییر کند، اما در وضعیت فعلی این سیاست هزینۀ عظیمی برای اقتصاد ترکیه در خاورمیانه، منطقۀ خلیج فارس و شمال آفریقا داشته است.

لیبی تا سال 2011 بزرگ ترین بازار خارجی برای مقاطعه کاران ترک بود، اما این بازار اینک از دست رفته است. بیش از 600 شرکت ترکیه که در در لیبی سرگرم پروژه هایی به ارزش 28.8 میلیارد دلار بودند، هفت سال است که نتوانسته اند سرمایۀ خود را باز گردانند، شاهد خاکستر شدن پروژه هایشان بوده اند و میلیاردها لیر ماشین آلات و تجهیزات از دست داده اند که آنها را در شرایط نابسامانی قرار داده است.

ترکیه به همین ترتیب و به خاطر سیاست خارجی حمایت از گروه های سیاسی سنی در عراق، بازار این کشور را نیز از دست داد؛ به ویژه حمایت از طارق الهاشمی معاون پیشین رئیس جمهور عراق که به اتهام هدایت گروه های افراط گرا از این کشور گریخت. هاشمی در سال 2012 به صورت غیابی به مرگ محکوم شد اما آنکارا به حمایت خود از این سیاستمدار ادامه داد و به او پناهندگی ترکیه را اعطا کرد. در نتیجه بغداد محدودیت هایی برای واردات کالاهای ترکیه وضع کرد، مقاطعه کاران ترک را از پروژه ها و مناقصه هایی که میلیاردها دلار ارزش داشنتد کنار گذاشت و به این ترتیب ترکیه بازار صادراتی را از دست داد که زمانی بزرگ ترین بازار این کشور بود.

در همین حال بسته شدن گذرگاه های مرزی با سوریه پس از آغاز جنگ داخلی این کشور در ماه می سال 2011 به معنای پایان سهم ترکیه در بازار سوریه بود، که پیش از جنگ تجارتی به ارزش دو میلیارد دلار بود. علاوه بر این، این جنگ یکی از مهم ترین مسیرهایی را قطع کرد که 120 هزار کامیون ترکیه برای صادرات کالا به کشورهای حاشیۀ خلیج فارس از طریق سوریه می پیمودند. در نتیجه اقتصاد جنوب ترکیه به شدت آسیب دید.

حجم تجارت با سوریه که در هفت سال گذشته از دست رفته است حدود 20 میلیارد دلار است. در همین حال، آمارهایی که اردوغان در نشست سران گروه G20 در آرژانتین ارائه کرد نشان می دهد هزینۀ پناه جویان سوری در ترکیه به 33 میلیارد دلار رسیده است. به عبارت دیگر، درآمدهای از دست رفتۀ صادرات، حمل و نقل و تجارت مرزی همراه با هزینه های میلیون ها پناه جوی سوری ساکن ترکیه، تنها در مورد سوریه، زیانی در حدود 50 میلیارد دلار است.

هر روز که جنگ داخلی سوریه به درازا می کشد، این زیان برای ترکیه بیشتر می شود. البته این برآورد پول هزینه شده برای عملیات های نظامی ترکیه در شمال سوریه و کمک های فراهم شده برای گروه های سوری تحت حمایت ترکیه در قالب ارتش آزاد سوریه را حساب نکرده است.

حزب حاکم AKP در کنگرۀ خود در سال 2012 سه مهمان افتخاری داشت: خالد مشعل رهبر گروه اسلام گرای مسلح فلسطینی حماس، مسعود بارزانی رهبر وقت اقلیم کردستان در شمال عراق و محمد مرسی رهبر اخوان المسلمین و نخستین رئیس جمهور منتخب مصر.

در سال 2013 وقتی مرسی توسط ارتش مصر سرنگون شد، ژنرال عبدالفتاح السیسی که جای وی را گرفته بود ترکیه را به دست اندازی در امور داخلی مصر و حمایت از اخوان المسلمین و حماس (که دولت وی هر دو را سازمان های تروریستی اعلام کرده است) متهم کرد. روابط اقتصادی و سیاسی دو جانبه قطع شد و هر دو کشور متقابلاً سفرای خود را فرا خواندند.

قاهره تا جایی پیش رفت که پخش سریال های عامه پسند ترکی را از تلویزیون های مصری ممنوع کرد و حتی نام های عثمانی خیابان ها را تغییر داد. ده ها ترک به اتهام جاسوسی دستگیر شدند و اخذ ویزای تجاری [مصر برای شهروندان ترکیه] بسیار دشوار شد.

قراردادی که توسط دولت مرسی امضا شده بود و به لندیگراف های ترکیه اجازۀ دسترسی به مصر و از طریق بندر مصری اسکندریه به آفریقا را می داد، تمدید نشد و یک کانال دیگر صادرات ترکیه مسدود شد که به ضرری 15 میلیارد دلاری در شش سال گذشته منتهی شد.

به این ترتیب، مجموع زیان هایی که از زمان آغاز بهار عربی، به واسطۀ اشتباهات سیاست خارجی AKP به اقتصاد ترکیه تحمیل شده است، از 100 میلیارد دلار در هفت سال فراتر می رود.

این زیان های همچنان رو به افزایش هستند. حتی در مورد روسیه نیز، که روابط با این کشور از سال 2016 و پس از عذرخواهی اردوغان به خاطر ساقط کردن جت جنگندۀ روسیه به روال عادی باز گشته است، ترکیه هنوز نتوانسته است حجم تجارت و روابط اقتصادی خود را با این کشور به سطح پیش از سقوط جت روسی و بحران متعاقب آن در سال 2015 برساند.

اگر چه ترکیه مجوز سفر بدون ویزا را برای اتباع روسیه تمدید کرده است، اما ترک ها هنوز باید برای سفر به روسیه ویزا درخواست کنند و هنوز بسیاری از محدودیت ها برای کالاها، کارگران و شرکت های ترکیه به قوت خود باقی هستند.

روس ها در پروژۀ 22 میلیارد دلاری آک کویو برای ساخت نخستین نیروگاه اتمی ترکیه قراداد بسیار سود آوری با این کشور منعقد کردند، علاوه بر این، یک قرارداد 4 میلیارد دلاری نیز برای فروش سامانۀ دفاع موشکی S-400 با ترکیه به امضا رساندند. در عین حال، پروژۀ خط لولۀ گاز ترک استریم از زیر دریای سیاه، سالانه میلیاردها متر معکب گاز طبیعی را از روسیه به ترکیه منتقل می کند تا وابستگی آنکارا به مسکو را بیش از پیش عمیق تر کند.

مشوق هایی که حکومت ترکیه در پروژۀ آک کویو متعهد شده است، حدود 10 میلیارد دلار است، یعنی حدود نیمی از هزینۀ پروژه. شرایط این قراردادها که به سود روسیه است مورد انتقاد شدید قرار گرفته است، اما دست کم آنکارا توانسته است یک قرارداد ببندد.

همان گونه که وقتی هیأت ترکیه کنفرانس لیبی را از دست داد مجدداً شاهد بودیم، اشتباهات سیاست خارجی ترکیه باعث می شود کشور دست خالی بماند و احتمالاً ترکیه در سال های آینده نیز همچنان هزینه خواهد داد.

 

منبع: پایگاه خبری – تحلیلی احوال

ترجمه: خبرگزاری کردپرس – سرویس ترکیه

 

بیشتر بخوانید:

آوارگان غوطۀ شرقی در عفرین؛ تقابل آداب و رسوم و سبک زندگی / خالد الخاطب

طاهر الچی وکیل نبود، پدر و برادر بود / فاروق بالیکچی

ملت سازی در ترکیه؛ از گذشته تا حال / علی آغجاکولو

شکاف میان ترکیه و آمریکا در سوریه عمیق تر می شود / مراد یتکین

«شهر نوح» در کردستان ترکیه؛ عاری از زندگی / نورجان بایسل

دمیرتاش در زندان؛ تهدیدی برای قدرت اردوغان / یحیی مادرا

چرا ارمنی های سوریه از ترکیه روی گردانند / سیبل هورتاس

12 سال 13 گلوله: داستان کشته شدن یک کودک کرد در ترکیه

اردوغان در مقابل آتاترک: نبرد اسطوره ها / یاووز بایدار

چرا HDP محبوبیت خود را از دست داد؟/ مهمت دمیر