انتشار:  شنبه 6 بهمن 1397  ::  13:45   

ایرانگردی را از ایلامگردی آغاز کنیم؛

سفر به ایلام، یک گردشگری ویژه از جنس تاریخ و طبیعت

سرویس ایلام  - استان ایلام، این سرزمین رویایی که در غرب سرافراز واقع شده باید اذعان داشت که عروس دردانه‌ی زاگرس و زیباترین تابلوهای طبیعت در آن با تاریخ طولانی‌اش تنیده و ترسیم شده است.

به گزارش خبرگزاری کردپرس، دره های شگفت انگیز، رودها و آبشارهای زیبا، غارهای بی نظیر، کوه های سر به فلک کشیده، اقلیم های متنوع آب و هوایی، همجواری دیدنی کوه و دشت، سادگی هزار رنگ طبیعت وحشی، صداقت فرهنگ و هنر و چشم اندازهای بدیع، ایلام را به سرزمین رنگ ها و به شاهکار خلقت ایران تبدیل کرده است. این استان سرزمینی است که نام هایی چون عروس زاگرس، سرزمین رنگ ها، استان چهارفصل و سرزمین طلوع خورشید را بر خود گرفته است.

پیشینه تاریخی استان ایلام

به استناد مطالعات و کاوش های باستانی صورت گرفته در استان، به ویژه موارد مربوط به تپه های علی کش، چغاسفید، سبز و خزینه در دهلران، کزآباد و چشمه ماهی در هلیلان که همگی مربوط به هزاره های پیش از تاریخ هستند، کاوش های منسجم در قبرستان های ورکبود، جوب گوهر، کل نسار، بردبال که به دوران تاریخی تعلق دارند و نیز کاوش در شهر تاریخی دره شهر مربوط به قرون اولیه اسلامی، یشینه ی استقرار در حوزه ی فرهنگی – تاریخی استان به صورت تداوم دوره ها به اثبات رسیده است.

استان ایلام، فروزان از تمدن دیرپای سرزمین ایلام باستان است. پهنه ی این استان بخشی از تمدن عیلام باستان بوده است که در هزاره ی سوم پیش از میلاد به وجود آمد و تا سال 645 پیش از میلاد به حیات خود ادامه داد و در دوران طلایی خود از اقتدار خاصی برخوردار بود. ایلام که در سومری «الام» و در اکدی «الامتو» آمده است به قولی معنی کوهستان یا کشور طلوع خورشید را می دهد.

از دوره های ماد، هخامنشی، سلوکی و اشکانی، اطلاعات چندانی درباره شهرهای استان ایلام در دست نیست در حالی که بیشترین اطلاعات و آثار به جا مانده از استان در پیش از اسلام، مربوط به دوره ی ساسانی است. ایلام در دوران ساسانی به جهت نزدیکی به تیسفون، پایتخت ساسانیان و محل گذر به داخل کشور بیشترین آثار تاریخی خود را از این دوره به میراث دارد.

پهنه ی کنونی استان ایلام در دوره ی ساسانی از استان (خوره در زبان فارسی میانه) ماسبذان با مرکزیت شهر سیروان، در محدوده ی شمالی و مهرگان کدک (مهرجانقذق در دوران اولیه اسلامی) با مرکزیت شهر سیمره در محدوده ی جنوبی تشکیل یافته بود. پس از تصرف ایران از سوی اعراب در دوران اسلامی نیز، بخشی از ایالت بزرگ جبال (کوهستان) که در برگیرنده ی سرزمین های کوهستانی مرکز و غرب ایران بود، به شمار می آمد. در همین زمان بود که المهدی بالله، خلیفه ی چهارم عباسی که در شمار خوشنام ترین آنان نیز بود، در سفری در محرم سال 169 به ماسبذان درگذشت و همان جا در روستای رذ به خاک سپرده شد. بقعه ی او در پارک کودک امروزی در شهر ایلام قرار داشت که اکنون اثری از آن به جای نمانده است.

شهر سیمره از شهرهای استان ایلام تا نیمه ی نخست قرن چهارم هجری به حیات خود ادامه داد و احتمالا پس از وقوع زلزله ای به سال 334 ه ق برای همیشه از بین رفت و تا دوران قاجاریه اطلاعی از آن در دست نیست.

استان ایلام کنونی در زمان حکومت اتابکان لر کوچک (580 تا 1006 قمری) بخشی از آن بود که تقریبا بر استان های لرستان و ایلام کنونی انطباق داشت. پس از انقراض اتابکان لر کوچک به دست شاه عباس یکم در چهارصد سال پیش نیز، بخشی از حکومت والی گری لرستان که جانشین اتابکان لر کوچک بودند به شمار می آمد. مرکز حکومت والیان در آن زمان در خرم آباد و ارگشان قلعه فلک الافلاک بود. تا آن که حسن خان والی در حدود سال 1180 خورشیدی (1216 قمری) برای نزدیکی به مرزهای عثمانی از خرم آباد به «دیوالا» (دهبالا، روستایی که ایلام بعدی در آن شکل گرفت) کوچید. این نخستین اقدام در اهمیت یافتن شهر کنونی ایلام در دوران معاصر بود.

پس از این دوره و در زمان حسینقلی خان (حدود 1236 تا 1278 خورشیدی) که پسر حیدرخان و نواده ی حسن خان بود، اقداماتی در گسترش دیوالا که اکنون دیگر حسین آباد نامیده می شد، انجام شد اما اقدامات غلامرضاخان (حدود 1278 تا 1307 خورشیدی) آخرین والی پشتکوه در گسترش حسین آباد و ساخت و ساز و عمران در آن، مهم تر از اقدامات پدرش بود. مهم ترین بنای ساخته شده در این دوره کاخ والی ست، که پایان ساخت آن در سال 1287 خورشیدی بوده است. غلامرضاخان که هم آخرین والی پشتکوه و هم واپسین حاکم دوران ملوک الطوایفی ایران بود، در سال 1307 با خودداری از رویارویی با حکومت مرکزی رضاشاه، بی جنگ و ستیز، حسین آباد را به قصد عراق ترک کرد و در همان جا درگذشت.

در شهریور 1314 به موجب تصویب نامه ی هیات وزیران و به منظور یادآوری عظمت و شکوه تمدن ایلام باستان، نام قصبه ی حسین آباد به ایلام تغییر یافت. در سال 1316 ایلام با نام شهرستان ایلام بخشی از استان پنجم یعنی کرمانشاهان شد. سپس در 1343 با بخش ها و شهرهای تابعه به یک واحد مستقل به نام فرمانداری کل ایلام و پشتکوه ارتقا یافت تا این که سرانجام در 17 فروردین 1353 به استان تبدیل گردید. استان ایلام در حال حاضر دارای 10 شهرستان به نام‌های ایلام، آبدانان، ایوان، بدره، چراداول، دره‌شهر، سیروان، دهلران، ملکشاهی و مهران است و بیش از 600 هزار نفر جمعیت دارد. مردمان استان ایلام ترکیبی از اقوام کرد، لر، لک و عرب هستند که اکثریت با کُردها است.

صنایع دستی و سوغات استان ایلام

زندگی عشیره ای و مبتنی بر اقتصاد شبانی از دیرباز تاکنون باعث رشد و رونق صنایع دستی مرتبط شده است. مهم ترین محصول صنایع دستی شهرهای استان ایلام که به دست هنرمندانه زنان و دختران ایلامی و برای اولین بار در استان ایلام بافته شده، گلیم نقش برجسته است که از نظر اصالت و تولید مهم ترین و شاخص ترین صنعت دستی و بومی استان بوده و نقش و نگاره های آن از طبیعت و تاریخ و فرهنگ این منطقه الهام گرفته شده است.

سایر صنایع دستی شهرهای استان ایلام عبارتنداز: جاجیم، نمد، گیوه بافی، عبابافی، چیت بافی، صنایع چوبی مانند معرق و منبت، احرامی بافی، بافت سیاه چادر، حصیربافی، گلیم ساده و...

مهم ترین سوغاتی های محلی در ایلام که بیشتر حاصل نعمات خدادادی است عبارتنداز: روغن حیوانی و کره محلی با طعم بسیار لذیذ، عسل کوهی و ناب مناطق سورگه و شلم (تیرطاف، مانشت، کانی کل)، کشک، کنجد و گردو، ترخینه (نوعی سوپ محلی که از گندم، دوغ، ادویه و سبزیجات تهیه می‌شود)، سقز محلی (شیره ی درخت بنه که به وفور در کوه های استان وجود دارد)، شیرینی بژی برساق، شیرینی کله کنجی و حلوای بَگِل (ترکیبی از پودر کشک و خرما و روغن حیوانی)

موسیقی و رقص بومی ایلام

در موسیقی ایلام از سازهای دوزله، جفتان، سرنا، تنبک، دهل، شمشال، نی و کمانچه استفاده می شود و این سازها در آیین هایی مانند: عروسی، جنگ و عزا کاربرد دارند. دوزله و جفتان برخلاف سازهای دیگر ایرانی که تک صدا هستند، دو صدایی هستند و قابلیت همراهی با سازهای چند صدایی را دارند.

رقص کُردی در ایلام به صورت انفرادی و دسته جمعی اجرا می شود. موسیقی کردی در منطقه در گذشته افزون بر کاربرد هنری و موسیقایی به عنوان آمادگی رزمی و بدنی نیز کارایی داشته است. فتاپاشا، لرزانه، سوار سوار، صی سماع، قلاوی، سه حار، چپی و گریان از جمله نواها و ریتم های رقص کردی است که در مناطق کرد و لر نشین کشور رایج است.

هوره نیز که از آوازها و نیایش های اساطیری ایران است، از هزاره های پیش تا به امروز رواج دارد. موسیقی آیین های سوگواری نوع دیگری از موسیقی در استان ایلام است که در آیین چمری با سرنا و دهل اجرا می شود و در این مراسم مردم ایل ها و روستاها در محلی به نان چمر جمع می شوند و همراه با نوای ساز و دهل و آواز همسرایان نوعی رقص را ارائه می دهند.