انتشار:  چهارشنبه 1 خرداد 1398  ::  00:35   

استادیار دانشگاه علامه در گفت‌وگو با کُردپرس؛

معتاد فراتر از بیمار، یک‌ قربانی است

سرویس ایران-استادیار دانشگاه علامه گفت:امروز اعتیاد همه ی دامنه های جنسیت و سن را درنوردیده و تبدیل به یک مسئله‌ای اجتماعی در کشور شده است.

 

امروز در جامعه تقاضا برای مواد بالاست و قبلا گروه‌های خاصی اقدام به استفاده از مواد مخدر می‌کردند اما امروزه میبینیم که آمارهای رسمی و غیر رسمی هیچ محدودیتی باقی نگذاشته‌اند و اعتیاد تبدیل به مسئله  ساده ای شده است. در واقع نابهنجاری اعتیاد از بین رفته و به جریان عادی تبدیل شده و در جامعه ما دیگر چیز عجیب غریبی نیست.برای بررسی این موضوع به سراغ دکتر«ستار پروین»استادیار و عضو هیات علمی گروه مددکاری اجتماعی در دانشگاه علامه طباطبایی رفته‌ایم تا در خصوص اعتیاد در کشور و در استان‌های کمتر برخوردار به گفت‌وگو بپردازیم.این گفت‌وگو را در ادامه بخوانید:

کردپرس-یکی از معضلات جدی و خانمان سوزی که گریبان کشور و مناطق پیرامونی و استان‌ کرمانشاه را گرفته،اعتیاد است.به نظر شما چه عوامل و دلایلی آمار اعتیاد در این استان‌ را افزایش داده است.

امروزه اعتیاد بعنوان یک مسئله اجتماعی از ان یاد میشود و یک مسئله ای است که فراتر از استانهای پیرامونی است و میتوان گفت همه مناطق کشور را متاسفانه در بر گرفته است و از دو دریچه میتوانیم به موضوع اعتیاد نگاه کنیم.یکی بحث عرضه ی مواد مخدر است و دیگری بحث تقاضا برای مصرف مواد مخدر است.در بحث عرضه خیلی زحمات کشیده شده و حتی خیلی خونها ریخته شده و افراد زیادی در این راه جانشان را از دست داده اند و شهید شده اند،ولی تا کنون علی رغم این همه زحمات نتوانسته ایم جلوی پخش مواد مخدر را بگیریم و متاسفانه ما شاهد هستیم افراد به راحتی مواد مخدر را از شهرها و حتی  روستاها تهیه  می کنند.پس یک بحث از قضایا به مسئله عرضه بر میگردد که باید فعالیتهای بیشتری،دقت نظرهای بیشتری در این زمینه صورت بگیرد.بحث مهمتر قضایا موضوع تقاضا برای مواد مخدر است.متاسفانه میبینیم که در جامعه تقاضا برای مواد بالاست و قبلا گروههای خاصی اقدام به استفاده از مواد مخدر میکردند اما امروزه ما میبینیم که آمارهای رسمی و غیر رسمی هیچ محدودیتی باقی نگذاشته است و تبدیل به مسئله ای ساده ای شده است ودر واقع نابهنجاری اعتیاد از بین رفته و بصورت جریان عادی شده ای به او نگریسته میشود ودر جامعه ما دیگر چیزعجیب غریبی نیست،و به نظر من نقش دو عامل ابتدایی که عرض کردم از عوامل بشدت تاثیر گذار در این مورد است. یکی بحث عرضه است که باید فعالیتهای بیشتری انجام شود تا مانع از دسترسی اسان افراد به این مواد شویم و جنبه دیگر بحث عوامل گرایش افراد و تقاضا برای استفاده از مواد مخدر است که این خودش میتواند عوامل و دلایل فراوانی را در بر بگیرد. 

کردپرس-سن اعتیاد در استان به چند سال رسیده است،شما تاثیر گروهای غیر رسمی یا همسالان را از دلایل عمده میدانید یا ساختار اجتماعی منطقه اسیب پذیر است.

خود استان کرمانشاه ویژگی خاصی ندارد یا احتیاج به ویژگی خاصی داشته باشد تا عنوان شود،تقریبا همه کشور ساختارش بمانند هم است و تقریبا عوامل اجتماعی و فرهنگیش به سوی نورم و شکل خاص و سنهای مختلفی سوق یافته و الان به سن و دوران نوجوانی رسیده است.استان کرمانشاه در این زمینه جزء استانهای پر اسیب است و به نسبت کل استان به  شهرهایش امارها کمی باهم متفاوت است.در استان کرمانشاه  و استانهای همجوار مانند لرستان و ایلام این مسئله یعنی پایین امدن سن اعتیاد یک مسئله کاملا جدی است که لازم است تحقیقات میدانی گسترده ای صورت بپذیرد تا دلایل آشکار ونهان این پایین آمدن سن اعتیاد بدرستی مشخص گردد. 

کردپرس-آنچه مسلم است اعتیاد پدیده ای عارضی است و باب شدنش با فرایندهای پیچیده ی نظام سیاسی،اجتماعی،اقتصادی و فرهنگی رابطه ی تنگاتنگی دارد.مشکل ما از کدام خرده نظام است ودر جامعه کدام خرده نظام کج کارکردی از نظام اجتماعی  است.

ما یک نظارتهای رسمی داریم و یک نظارتهای غیر رسمی.ما اگر نهاد خانواده را بعنوان یک نهاد غیر رسمی تعریف بکنیم،این نهاد بخشی از کارکردهای خودش را از دست داده و با آمدن بعضی از نهادها تعدادی از کارکردهای خانوداه را تضعیف شد.تصور خانواده سنتی،خانواده ای بود که درون پیکر داشت و مشخص بود و عوامل فشارش اثر گذار بود ولی امروز کارکرد خانواده توسط بقیه نهادها مثل نهاداقتصاد،رسانه ها،ماهواره ها و فضای اینترنتی پایین آمده و کارکرد غیر رسمی خانواده مقداری ضعیف شده است .بخشی از مسئله به این برمیگرده که خانواده نمی تواند کنترل کننده ی رفتار افراد باشد.امروزه میبینیم خانواده ها با اعتیاد فرزندانش روبرو هستند اما نمیتوانند کاری برایش انجام دهند.در اینجا نقش نهادهای نظارت رسمی خیلی مهم است و باید نظارتهای امنیتی قدری قویتر شوند.و بخش اول که مسئله دسترسی به مواد مخدر است باید محدود شود تا افراد به راحتی نتوانند به این مواد دست یابند. 

کردپرس-اخیرا با پدیده ی تازه مد شده ای به اسم اعتیاد زنان روبرو شده ایم که بصورت تصاعدی در حال افزایش است،به نظر شما عوامل اجتماعی و محیط در معرض برای پدیده ی اعتیاد زنان چه می باشد.

اعتیاد امروزه مرزهای جنسیت و سنیت نمیشناسد،مثلا میبینیم روستاها قبلنا موانعی در این خصوص داشتند و مردم همدیگر را میشناختند وبه راحتی نمیتوانستند مواد تهیه کنند اما امروزه پدیده ی اعتیاد همه ی دامنه ها را درنوردیده وزن،مرد،نوجوان و پیر نمیشناسد.پدیده ی زنانه شدن اعتیاد پدیده ی جدیدی نیست وهمه ان عواملی که در معتاد شدگی مردان دخیلند در زنان نیز قابل بیان اند.

کردپرس-هویداست که اعتیاد تنها مسئله شخص بیمار نیست بلکه شبکه ای از نقش ها و رابطه ها در ان دخیلند.همانطور که به پایگاه خانواده اشاره فرمودید،خانواده بصورت تخصصی چه نقشی در فرایندعدم  یا رشد معتادشدگی افراد ایفا میکند.

همانطور که عرض کردم اگر خانواده را با توجه به شاکله قدیمیش در نظر بگیریم کارکردهای مثبت و اثر گذاری میتواند داشت باشد و افراد را کنترل کند.اما متاسفانه خانواده ضعیف و نهیف شده  وان کارکردهای اثرگذازش مقداری کمرنگ شده است  وتوان کنترل رفتار یک شخص را به تنهایی دارا نیست.در اینجا بقیه ی نهادها هستند که بصورت رسمی یا غیر رسمی در این زمینه اثر گذار باشند واگر بخواهیم خانواده ان جایگاه گذشته را بدست اورد باید تلاشهای جدی صورت بگیرد تا خانواده به جایگاه گذشته خودش باز گردد.اگر خانواده ها بتوانند قوی شوند میتوانند روی رفتار افراد خود کنترل داشته باشند.

کردپرس-انچه که نهادهای قانونی و ضابطین قانون انجام میدهند،یکسری اعمال مجازات گرایانه و قوانینی برای برخورد با پدیده ی اعتیاد است.به نظر شما تنها جبر میتواند به کاهش آمار اعتیاد کمک کند یا این یک برساخت فرهنگی،اموزشی دارد.

به هر صورت نظارتهای رسمی مشخصا دارای اهمیت بسزایی در مبحث اعتیاد  هستند.یک بخش نظارتهای قانونی است که ما در این زمینه قانون صریح داریم.در گذشته فرد معتاد را بعنوان مجرم میدیدند،اما فکر عوض شده و به شکل یک فرد بیمار نگریسته میشود که بایستی دزمان شود.وقتی فردی درگیر مسئله ای به اسم اعتیاد میشود تقریبا خیلی  از جایگاه های اجتماعیش را از دست میدهد.طرد اجتماعی به دنبالش است واز طرف دیگر نادیده گرفته میشود وخیلی از نقش های اجتماعی را از دست میدهد.به عنوان مثال تصور کنید پدر خانواده ای معتاد شود یا مادر خانواده ضعیف شود بنیان خانواده از هم میپاشد.

کردپرس-انچه که تا اکنون به تحلیلش پرداختیم،چگونگی شرایط و عوامل در اعتیاد بود،کمی هم به راهکارها بپردازیم.چگونه قالب فرهنگی و اجتماعی این منطقه ،یا خصوصیات و ریشه هایدرون فرهنگی مناطق کردنشین  میتواند برای این معضل راهکاری ارائه کند.

برای راهکارها هم ما باید دو جنبه ای که به آن اشاره کردیم را مد نظر قرار دهیم.یکی نظارتها سفت و سخت بشود و از طرف دیگر عمدتا قشر جوان مارا درگیر موضوع کرده  واین ریشه در فشارهای اجتماعی  وسختیهای زندگی ومحدودیتهای جوانان ونبود فضای نشاط در جامعه دارد.یک بخش از مسئله ریشه یابی این هست که چرا در جوانان تقاضا برای استعمال مواد مخدر رو به فزونی است.باید بدنبال جایگزین ها باشیم ،فضای با نشاط در جامعه ایجاد کنیم.ممکن است در بعضی مناطق استان کرمانشاه و خرده فرهنگها مواد مخدر تایید خرده فرهنگی داشته باشد،یعنی در آن خرده فرهنگ کشیدن مواد مخدر و استفاده در مهمانیها امری عادی تلقی شود و یک نوع احترام به مهمان در نظر گرفته شود.در بافت فرهنگی و بخشی از مناطق استان کرمانشاه این تایید دارد که باید راهی برایش پیدا کرد. 

کردپرس-در یک سو نقش نهادهای مدنی و از سوی دیگر نقش نهادهای قانونی و دولتی در مبارزه علیه اعتیاد در استان کرمانشاه چگونه است و یاد چگونه باید باشد.وایا باید از یک مدل سرزمینی بهره برد.

هم نهادهای مدنی و ngoها و هم نهادهای دولتی در بحث اگاهی سازی و در درمان و پیشگیری خیلینقش بسزایی دارند وباید روی انها کار کرد و درر جامعه فعال شوند تا در درمان و پیشگیری مثمر ثمر واقع شوند.ونهادهای دولتی خیلی اثرگذارترند و میتوانند با اموزش و پیشگیری ومعرفی مواد مخدر و پیامدهای بعد از ان جامعه را اگاه تر نمایند.با اینکه در این زمینه کارهای زیادی انجام گرفته شده اما متاسفانه هنوز نتوانسته ایم موفقیت چندانی بدست اوریم.پس همه نهادها باید همگام شوند تا مانع دسترسی افراد به این موادها شویم.در راستای هم باید از دو مدل کمک گرفته شودمثلا بحث گودالی که در قسمت مرز با افغانستان دارد کشیده میشود خیلی میتواند تاثیر گذار باشد ومانع از ترانزیت مواد مخدر به کشور شودو بخشی از فعالیتها هم مشخصا مربوط به کلیت سرزمین ایران است که باید کلان دیده شود  وبخش دیگر استان کرمانشاه است که براساس ویژگیهای استانی مدل منطقه ای و استانی رغا برایش تعریف کنیم  ودر راستای هم به انها نگاه کنیم.

کردپرس-یکی از سوالهای مهمی که همواره مطرح میشود این است که ایا معتاد بیمار است یا مجرم؟

در گذشته به معتاد به عنوان مجرم نگاه میشود اما فایده ای نداشت و هنجارها بیشتر شکسته شد وتلقی کردن جرم به تنها نمیتواندبه درمان وپیشگیری اعتیاد کمک کند و امروزه ما میبینیم که معتاد را ما بعنوان شخصی بیمار در نظر میاوریم . من میگویم که شاید فراتر از بیمار باشد و یک قربانی است.فرد معتاد و قتی که بیمار شد قربانی سیستمی میشود تقریبا هویت زندگی،زن ،بچه و همه چیز را ازدست میدهد.در عین حال که قربانی است همه نهادها از جمله دولت خانواده ،رسانه ها و...همه باید به او کمک کنند تا به زندگی عادی بازگردد.قربانی ساختارهای انسانی است  که باید به حیات دوباره بازگردد.