سرویس ترکیه
آخرین خبرهای ترکیه
انتشار:  سه‌شنبه 18 تیر 1398  ::  20:26   

اختصاصی کردپرس؛

سیاست و تجارت خانوادگی درترکیه

سرویس ترکیه – 17 سال قدرت اردوغان و حزب اسلام گرای وی به سنت فساد مالی رهبران پیشین ترکیه و خانواده هایشان پایان نداده ، بلکه نظام سیاسی کشور را برای تحکیم و تعمیق سیاست و تجارت خانوادگی به شکل دلخواه خود در آورده است.

هفتۀ گذشته در حاشیۀ نشست سران گروه 20 در ژاپن، ایوانکا ترامپ دختر دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده، که حضورش در کنار پدر و در سطوح عالی اجرایی و تصمیم گیری این کشور انتقادهای بسیاری را بر انگیخته، این بار نیز حاشیه ساز شد و با تلاشی ناکام برای شرکت در گفتگوی رهبران، ترزا می نخست وزیر انگلستان، امانوئل ماکرون رئیس جمهور فرانسه، جاستین ترودو نخست وزیر کانادا و کریستین لاگارد رئیس صندوق بین المللی پول، خود را به سوژۀ رسانه ها و فضای مجازی تبدیل کرد.

ایوانکا ماری ترامپ دستیار ویژۀ رئیس جمهور ایالات متحده است و در واقع به جای نامادریش نقش بانوی اول آمریکا را بازی می کند. او همسر جرد کوری کوشنر مشاور ارشد رئیس جمهور ایالات متحده است. این زوج جوان که در سال 2009 ازدواج کرده اند، سابقۀ چندانی در سیاست ندارند، اما از نوجوانی درگیر فعالیت های تجاری پدرانشان در حوزۀ املاک و مستغلات بوده اند. اگرچه بسیاری نقش این زوج را در دولت ترامپ نمایشی می دانند، اما برخی سیاستمداران آمریکایی معتقدند آنها به هر حال روی تصمیمات مهم و کلان دولت تأثیر دارند و حضور آنها را در این سطح مدیریتی به سود کشورشان نمی دانند.

ماجرای دختر ترامپ یک بار دیگر موضوع سیاست و حکومت خانوادگی را، که نپوتیسم از جملۀ مظاهر آن است و در فارسی به خویشاوند گماری و خویشاوند سالاری ترجمه شده است، در محافل سیاسی مطرح کرد. این پدیده در جهان نمونه های بسیاری دارد. از جمله خانوادۀ امام علی رحمان (رحمانوف سابق) در تاجیکستان، که خود وی از سال 1995 رئیس جمهور این کشور است، پسرش رستم شهردار پایتخت، دخترش آزاده رئیس اجرایی نهاد ریاست جمهوری ، دختر دیگرش زرینه معاون بانک آریان، دامادش حسن عبدالله زاده رئیس بانک آریان، داماد دیگرش جمال الدین نور علی اف معاون بانک ملی این کشور و یکی دیگر از دخترانش تهمینه بدون دخالت علنی در سیاست فعالیت های تجاری گسترده و تا حدی غیرقانونی دارد.

این پدیده، در سطوح عالی سیاست، تنها منحصر به منصوب کردن خویشاوندان در پست های مهم و خطیر سیاسی یا اجرایی نیست. گاهی خویشاوند مورد نظر در ویترین سیاست حضور ندارد اما برای پیشبرد اهداف تجاری خود از نفوذ خانوادۀ قدرتمندش استفاده می کند و بر سیاست و تصمیم گیری های کلان تأثیر می گذارد. علاوه بر این ممکن است این فرد اداره کنندۀ یک تجارت خانوادگی مشترک باشد که بقیۀ اعضا برای تسهیل و توسعۀ آن در عرصۀ سیاست تلاش می کنند. پر واضح است که در چنین شرایطی ممکن است تصمیاتی اتخاذ و اجرا شود که منافع ملی برای آنها در اولویت نیست و مصلحت همگانی قربانی منافع خانوادگی سیاستمداران و حاکمان می شود.

کشور دیگری که خویشاوند گماری در آن رایج است و سابقه ای دیرینه دارد (و آن هم مانند تاجیکستان همسایۀ ایران است) ترکیه است. ذوالفقار دوغان روزنامه نگار کهنه کار ترک حدود یک سال پیش در یادداشتی که به فساد مالی در گذشته و حال ترکیه پرداخته بود، اشاره ای به این مسأله کرده بود. به نوشتۀ دوغان تورگوت اوزال رئیس جمهور سابق ترکیه و پسران جوانش در دهۀ 1980 با استفاده از قدرت خود هزاران مرده را به عضویت تعاونی های مسکن در آورده و از این طریق مبالغ هنگفتی از بانک دولتی املاک بانک ترکیه دریافت کردند که در نهایت به ورشکستگی بانک و رسوایی مالی اوزال انجامید. پس از اوزال، سلیمان دمیرل در سال 1993 رئیس جمهور ترکیه شد. دمیرل فرزندی نداشت اما برادرزاده ها و خواهرزاده هایش با حمایت دمیرل در فعالیت های اقتصادی کثیف دست داشتند و ثروت کلانی گرد آوردند. تانسو چیلر نخستین نخست وزیر زن ترکیه که استاد اقتصاد بود در دوران ریاست جمهوری دمیرل به نخست وزیری رسید. همسر چیلر مدیرعامل بانک استانبول بود و در پشت پرده همۀ تراکنش ها و مناقصه های دولتی کشور را مدیریت می کرد. چیلر شرایط را برای همسر و پسرش فراهم کرد تا از پول دولت برای سرمایه گذاری در حوزۀ املاک و مستغلات در ایالات متحده استفاده کنند و سودهای کلانی به جیب بزنند. حزب اسلام گرای عدالت و توسعه (AKP) در چنین شرایطی و با وعدۀ پایان دادن به فساد مالی دولتی با تکیه بر موازین اسلامی به قدرت رسید و از اقبال عمومی برخوردار شد.

اما امروزه رجب طیب اردوغان رئیس جمهور مقتدر ترکیه نیز به راه اسلاف خود می رود و چنان که از ظاهر امر بر می آید و مخالفان و منتقدان وی ادعا می کنند، گوی سبقت از پیشینیانش ربوده است. اردوغان دو پسر به نام های بوراک و بلال، دو دختر به نام های اسرا و سمیه و دو داماد به نام های برات البایراک و سلجوق بیرقدار دارد. این شش تن به علاوۀ شوهر خواهرهای اردوغان همه در سیاست و تجارت اردوغان شریک و همکارند و، چنان که توماس زایبرت در عرب ویکلی نوشت، به ویژه پس از عملی شدن سیستم ریاستی، تأثیر زیادی روی سیاست ترکیه دارند.

روزنامۀ آلمانی بیلد در سال 2017 در گزارشی به ثروت کلان فرزندان اردوغان پرداخت که با توجه به درآمد پدر آنها و فعالیت های تجاری آشکار آنان محل شبهه است. در گزارش این روزنامه آمده است که همۀ اعضای خانوادۀ اردوغان، حتی دختر کوچکش سمیه در تجارت دست دارند و متهم به فساد مالی و تجارت غیر قانونی هستند.

به قول دوغان «اینک پسران، دامادها و شوهر خواهرهای اردوغان از ثروتمندترین چهره های ترکیه هستند... کابینۀ جدید اردوغان از تاجران، بوروکرات ها و دوستان نزدیک وی، پسرانش و دخترانش تشکیل شده است. این وزرا، که دارای شرکت هایی در حوزۀ گردشگری، سلامت، تجارت و بخش های دیگر هستند، چگونه می توانند نسبت به رقبای خود بی طرف بمانند و با استفاده از قدرت جدید خود در صدد حذف رقبا از صحنه بر نیایند.» هوارد آیزنشتات تحلیل گر مسائل ترکیه در دانشگاه سن لورنس نیویورک معتقد است اردوغان «همۀ قدرت خود را در خانواده اش متمرکز کرده است.»

پرداختن به همۀ جنبه های فعالیت های سیاسی و تجاری خانوادۀ اردوغان خارج از حوصلۀ یک و حتی چند یادداشت است. آنچه در ادامه می آید، تنها اشاره ای است به این موضوع.

احمد بوراک اردوغان 40 ساله، مالک 99 درصد سهام شرکت چند صد میلیون دلاری MB Denizcilik است که در زمینۀ حمل و نقل دریایی فعالیت می کند. در سال 2013 که روابط میان ترکیه و اسرائیل تقریباً قطع شده بود و حکومت ترکیه این رژیم را به نحوی تحریم کرده بود، کشتی های این شرکت میان بندرهای ترکیه و اسرائیل در رفت و آمد بودند. چنان که روزنامۀ حریت گزارش کرده است، این موضوع در پارلمان ترکیه مطرح شد اما به نتیجه ای نرسید. در سال 2017 حزب جمهوری خواه خلق ترکیه (CHP) اسنادی را منتشر کرد که بر اساس آنها خانوادۀ اردوغان برای فرار از مالیات و سرمایه گذاری در خارج از ترکیه بیش از 10 میلیون دلار پول (کثیف) را از طریق یک شرکت سوری به جزیرۀ مَن (Isle of Man) که یک بهشت مالیاتی محسوب می شود منتقل کرده اند. سه و نیم میلیون دلار از این پول توسط بوراک منتقل شده بود. بر اساس گزارش The Black Sea، این شرکت Bumerz نام دارد که سرواژه ای است برای نام سه مؤسس آن که عبارتند از بوراک، مصطفی اردوغان برادر رجب طیب اردوغان و ضیا ایلگن شوهر خواهر این دو. سرمایۀ اولیۀ این شرکت یک پوند استرلینگ بود.

علاوه بر بوراک، مصطفی اردوغان، ایلگن، عثمان کتانچی پدرزن بوراک و مصطفی گوندوغان مباشر کتانچی نیز در انتقال پول به جزیرۀ من دست داشته اند. بر اساس مستنداتی که CHP از تراکنش های سوئیفت ارائه کرد، چنان که در روزنامۀ حریت آمده است، این افراد در مجموع 13 میلیون و 750 هزار دلار به نام شرکت مذکور از ترکیه خارج کرده اند.

نجم الدین بلال اردوغان 38 ساله، مالک اصلی شرکت حمل و نقل دریایی BMZ Group است. شرکای بلال در این شرکت مصطفی اردوغان و ضیا ایلگن هستند. روزنامۀ زمان، که پس از کودتای نافرجام 2016 توقیف شد، در سال 2015 گزارش داد (باز نشر شده در وبسایت World Maritime News) این شرکت پس از قبضۀ قدرت توسط اردوغان هم در سمت ریاست جمهوری و هم در درون حزب عدالت و توسعه (AKP) رشدی شتابان داشته و (تا زمان انتشار گزارش زمان) دو کشتی خود را به پنج کشتی افزایش داده است. به گزارش مرکز آزادی استکهلم (Stockholm Center for Freedom)، در سال 2014 یک مکالمۀ صوتی از اردوغان و پسرش بلال افشا و در یوتیوب منتشر شد که در آن اردوغان که هنوز نخست وزیر بود، به بلال گفته بود مبلغ 10 میلیون دلار را از تاجری به نام سیتکی آیان قبول نکند چون مبلغ ناچیزی است. آیان مالک شرکت Som Petrol بود که برای احداث خط لولۀ نفت از ایران به ترکیه از حکومت ترکیه مشوق های مالی معاف از مالیات دریافت کرده بود. از این گزارش پیدا است که بلال چه نقشی در معاملات پدرش دارد و همچنین سود آیان از رانت دولت چقدر بوده است که 10 میلیون دلار دستخوش در مقابل آن مبلغ ناچیزی به شمار می رود.

ابراهیم اوکور رئیس سابق هیأت عالی قضات و دادستان های ترکیه، سپتامبر سال گذشته زمانی که به اتهام عضویت در جنبش گولن محاکمه می شد در دادگاه گفت اردوغان در سال 2013 پس از آن که موضوع فساد مالی خانوادۀ وی مطرح شد با او تماس گرفته و گفته است یک دادستان می خواهد بلال را به اتهام فساد دستگیر کند و اوکور باید از این اقدام جلوگیری کند. به گزارش جمهوریت اوکور چنین گفت: «آقای نخست وزیر [اردوغان] به من گفت زکریا اوز [معاون وقت دادستان کل استانبول] کارهای غیر قانونی می کند. بر اساس اطلاعاتی که به ما رسیده اوز می خواهد بلال را دستگیر کند. او از من کمک خواست و گفت جلوی این اقدامات غیر قانونی را بگیرم.» و همان شب دادستان کل استانبول فرمانی صادر کرد تا پلیس از دستور اوز پیروی نکند و بدین ترتیب بلال از مهلکه خلاص شد. برخورد اردوغان با این موضوع بسیار شدید بود، به نحوی که ده ها دادستان و افسر پلیس در این رابطه برکنار، محاکمه و زندانی شدند و حتی همسران برخی از افسران پلیسی که در این پرونده دخالت داشتند به اتهام عضویت در جماعت گولن به شش سال و نیم حبس محکوم شدند.

سمیه اردوغان بیرقدار 34 ساله آخرین فرزند رئیس جمهور ترکیه است. او در 25 سالگی به عنوان مشاور روابط خارجی معاون حزب عدالت و توسعه مشغول به کار شد و در همان ایام در یک شرکت تولید مواد غذایی با برادرش بلال شریک شد و وارد دنیای تجارت شد. یکی از نقش های کلیدی سمیه، که به خاطر منصب حزبیش در رصد کردن رسانه ها در آن تجربه کسب کرده بود، برخورد با رسانه ها و افرادی بود که در جریان رسوایی مالی خانواده اش در سال 2013، اخبار این پرونده را پوشش می دادند. از فایل های صوتی افشا شده ای که پیشتر به آنها اشاره شد مشخص شده است که سمیه نیز مانند برادرش بلال در برخی از بده بستان های مالی مخفیانۀ پدرش نقش داشته است.

برات البایراک همسر اسرا دختر دیگر اردوغان، احتمالاً در شرایط فعلی بعد از اردوغان کلیدی ترین و قدرتمند شخصیت سیاسی ترکیه است. گفتنی دربارۀ او بسیار است. او از سال 2015 و از بدو ورود حرفه ایش به سیاست تا کنون، نمایندگی پارلمان، وزارت انرژی و منابع طبیعی و وزارت خزانه داری و دارایی ترکیه را در کارنامۀ خود دارد. البایراک که به خاطر توجه ویژه و نقش پدرزنش در پیشرفت وی به «دامات» شهرت دارد، در زمان نخست وزیری احمد داود اوغلو و بینالی یلدریم از سوی اپوزیسیون به عنوان نخست وزیر در سایه شناخته می شد. البایراک به رغم قلت دانش و تجربه به کابینه تحمیل شد و علی رغم انتقاد برخی از اعضای حزب، از جمله داود اوغلو، در سیستم ریاستی جدید نیز سکان کلیدی ترین وزارتخانۀ اقتصادی ترکیه را به دست گرفت.

اما البایراک بیشتر شهرت خود را در محافل سیاسی و بین المللی مدیون خرید و فروش نفت گروه تروریستی دولت اسلامی عراق و شام (داعش) است که گفته می شود منشأ ثروت کلانی برای وی و اردوغان شده است. هنگامی که روسیه برای نخستین بار حکومت ترکیه را به تجارت نفت با داعش متهم کرد، نام البایراک نیز در کنار بلال به عنوان هماهنگ کننده های این تجارت مطرح شد. روزنامۀ آلمانی بیلد نیز به نقش البایراک و بلال و عده ای از تجار نزدیک به اردوغان در تجارت نفت داعش اشاره کرده است. دیوید فیلیپس مدیر برنامۀ تثبیت صلح و حقوق بشر مؤسسۀ مطالعات حقوق بشر دانشگاه کلمبیا در سال 2015 و 2016 در مقاله ای که در هافینگتن پست منتشر شد، خانوادۀ اردوغان و شخص البایراک را به دست داشتن در تجارت نفت داعش با گردش مالی سالانه حدود 500 میلیون دلار متهم کرد.

لورا پیتل روزنامه نگار و تحلیل گر مسائل ترکیه در فایننشال تایمز در مقاله ای البایراک را به جرد کوشنر داماد دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده تشبیه کرد، اما با این تفاوت که البایراک به مراتب قدرت بیشتری دارد. پیتل معتقد است انتخاب البایراک «جوان وکم تجربه» برای مهم ترین وزارتخانۀ اقتصادی ترکیه در شرایط اقتصادی نابسامان این کشور تصمیم درستی نبود. عملکرد ضعیف دامات سقوط بیش از پیش ارزش پول ملی ترکیه، فرار سرمایه گذاران خارجی و بحران اقتصادی را در پی داشت، اما ظاهراً هنوز دلایلی برای ادامۀ تصدی وی بر گاو صندوق ترکیه (نامی که اقتصاد دانان به وزارت خزانه داری و دارایی ترکیه داده اند) وجود دارد، که رئیس بانک مرکزی ترکیه برکنار می شود اما وزیری که بیشترین نقش را در اقتصاد کشور دارد همچنان به عنوان وزیر دست و پا می زند و با اقتصاد آشوب زدۀ ترکیه آزمون و خطا می کند.

به گفتۀ دوغان «اردوغان مرد فقیری بود که در محلۀ فقیر نشین قاسم پاشا در استانبول بزرگ شد»، اما اینک «وی و خانواده اش از ثروتمندترین افراد ترکیه هستند.» آشکارا می توان دید که 17 سال قدرت اردوغان و حزب اسلام گرای وی به سنت فساد مالی رهبران پیشین و خانواده هایشان پایان نداده ، بلکه نظام سیاسی کشور را برای تحکیم و تعمیق سیاست و تجارت کثیف خانوادگی به شکل دلخواه خود در آورده است. و نیازی به گفتن ندارد که آنچه در این میان قربانی شده رسانه های آزاد، جریان آزاد اطلاعات، تشکل های جامعۀ مدنی، بی طرفی و استقلال قضات و نظام قضایی، حس انجام وظیفه و دموکراسی است.

 

خبرگزاری کردپرس سرویس ترکیه

 

بیشتر بخوانید:

یادداشت جمیل بایک در واشنگتن پست؛ امید به صلح یا نا امیدی

به بهانۀ نسل کشی آشوری های ترکیه؛ تراژدی یک مشت شاه توت

‌آک پارتی برای رفع اتهام دخالت در نامۀ اوجالان تلاش می کند

روز بعد کردهای ترکیه / چنگیز آکتار

برندگان و بازندگان انتخابات مجدد شهرداری استانبول

شکست دوم استانبول؛ تلخ ترین شکست اردوغان

ورود اوجالان به منازعه انتخابات شهرداری استانبول

مسألۀ کردها پس از انتخابات شهرداری استانبول

روزی روزگاری کردهایی بودند

پروسۀ آشتی؛ مسألۀ کردهای ترکیه یا مسألۀ کردهای سوریه؟

برچسب‌ها:
#ترکیه
#رجب طیب اردوغان