«دریابندری» و «قاضی»، مترجمان ادبیِ نامکرّر/احمد احمدیان
سرویس آذربایجان غربی- احمد احمدیان، زبانشناس و پژوهشگر بە بهانەی سالگرد درگذشت مترجم بی‌همال؛ نجف دریابندری؛ می نویسد: شباهت‌های فراوان و نیز تفاوت های وافر بین آثار و شخصیت قاضی و دریابندری وجود دارد. هر دو روشنفکر و دغدغە‌مند و متوغّل در عوالم روشنفکری بودند؛ هردو خودساختە و خودآموخته بودند؛هر دو پرکار و پرثمر بودند.

اردیبهشت‌ماه 1381 بود و اکنون بعد از گذشت 19سال، درست در تقارن زمانی آن یادبود قرار داریم کە در نمایشگاە بین‌المللی کتاب تهران همایش یادبودی برای نجف دریابندری ترتیب داده‌ بودند و این بندە از بخت بلند خود در آن‌ جمع‌ حضور داشتم. سخنرانی‌های ممتّع و مشبع دانشمندان و بزرگانی چون استاد بهاالدین خرمشاهی، زنده‌یاد دکتر علیمحمد حق‌شناس، زبانشناس و مترجم و فرهنگ‌نگار بلندآوازه‌ی ایران (که همزمان‌با آن در دانشگاه علامه‌طباطبایی استاد مدعو بود و این بنده افتخار تلمذ در محضر پربرکتشان را در دوره‌ی کارشناسی ارشد داشتم)، دکتر معصومی همدانی ، استاد  کیوان ، استاد علی دهباشی، استاد عبداللە کوثری، مترجم ادبی شهیر و پرکار و ممتاز، اسداللە امرایی ، مترجم‌‌‌ ادبی بزرگ معاصر را به گوش جان نیوشیدم.

بعد از پایان همایش، که آخرین سخنران خود ایشان بود و خیلی طنزپردازانه و صمیمانه  و در عین حال دانشورانه و اندیشورانه سخن راندند، حضور دریابندری صمیمی و دوست‌داشتنی و بزرگ رفتم و ضمن  اظهار ارادت  و ابراز اینکه از خواندن ترجمه‌هایش  به‌غایت  متلذّذ و و متمتّع و بهره‌یاب گشته و درسها آموخته‌ام ، پیشنهاد مصاحبه‌ی کوتاهی در خصوص زنده‌یاد استاد محمد قاضی را به او دادم و گفتم همشهری قاضی‌ام و زبانشناسی خوانده‌ام و شاگرد دکتر حق‌شناس‌‌بوده‌ام و هستم. ایشان با انگشت سبابه‌اش اشاره‌ای به جمعیت بیشماری کرد که در همایش یادبود او بودند(کە غالبا" ارباب ادب و هنر و اهل بخیە بودند) و با لحنی سوزناک و از سر شوق و درد و دریغ و با قاطعیت تمام گفتند:"پسرم ! قاضی هنرمندی نامکرّر و مترجمی نامکررّ و انسانی نامکرّر بود  و با  تمام این عالیجنابانی‌ کە اینجا می‌بینی، از هر‌ جنبه، متفاوت و متمایز بود، مثل  هیچ یک  از اینان نبود،  قاضی نامکرّر بود در ترجمه‌ی‌ادبی ودر خلاقیت ادبی و در هنر انسان بودن". بعدها  همین  سخنان  دریابندری عزیز را  همراە فرازهایی چند کە همان لحظه گفتند  و من یادداشت  می کردم ، چندین بار در یادبودهای استاد محمد قاضی در نشریات گونه گون انتشار داده‌ام(و از جملە در روزنامە اطلاعات در سال 1389)، آری بدین صمیمیت و سادگی مصاحبه با من را درخصوص قاضی بزرگ پذیرا شدند .

شباهت‌های فراوان و نیز تفاوت های وافر بین آثار و شخصیت قاضی و دریابندری وجود دارد.

 رئوس اهمِ شباهت‌های استادان قاضی و دریابندری:

هر دو شهرستانی بودند ودر پایتخت و بە تبع آن درایران به اوج اشتهار ادبی و فرهنگی رسیدند؛

هر دو محبوب و مرادِ طیفهای متعدد و گونه‌گون و وسیعِ ادبی ، هنری ، فرهنگی ، روشنفکری و سیاسی معاصر بودند؛

هر دو روشنفکر و دغدغە‌مند و متوغّل در عوالم روشنفکری بودند؛

هردو خودساختە و خودآموخته بودند؛

هر دو پرکار و پرثمر بودند؛

هر دو از زبان اصلی ترجمه می‌کردند و هردو به‌غایت درجه و در حد اعلی مسلط بر "زبانِ" مبدا و مقصد و نیز بر "ادبیات"ِ زبان مبدا و مقصد و نیز بر "فرهنگ"ِ زبان مبدا و مقصد بودند؛

هر دو متوغّل و مستغرق در دریای پهناورِ ادبیات  کلاسیک فارسی بودند؛

هردو طنز پرداز و طنزنویس بودند ؛

هر دو در تشویق و تحریض و دستگیری و استعانت ِ مستعدان  به جدّ  شایق و علاقمند بودند؛

هر دو مترجمان ادبی نامکرّری بودند ، قاضی  در ترجمه‌ی ادبیات فرانسه و دریابندری در ترجمه‌ی ادبیات انگلیسی.

 برخی از تفاوت‌ها  و تمایز‌هایشان :

دریابندری در حوزەهای متعدد و متکثری ترجمه کرده‌اند از سیاست و ادبیات گرفته تا فلسفه و سینما و هنر و در جمیع این زمینه‌ها تلالو و درخششی مشعشع و فروزان داشت  ولی قاضی تنها در سپهر ترجمه‌ی ادبیات داستانی کلاسیک خرامان درخشید و به میزانی کمتر در سپهر ادبیات سیاسی و ادبیات کودکان و نوجوانان ؛

دریابندری  در  روزنامە‌نگاری و مقالە‌نویسی و نقدنگاری و بویژە در هنر شامخ ویرایش استادی سترگ بود ، ولی قاضی در سرایش شعر فارسی چیره و توانا بود و نیز در بداهه‌سرایی و گپ و گفتِ طنزپردازانه‌   و رندانه‌ی محفلی و ارتجالی؛

دریابندری سیاسی‌تر بود و چند سالی  پس از  جریانات 28 مرداد در فضای محبس تنفس‌کرده‌بود

دریابندری متفنّن بود و خطر می‌کرد و نبردگاههای نوینی را می‌آزمود و غالبا" بە طرز چشمگیری کامیاب و پیروز از گود بیرون می‌آمد، مثال بارز آن نگارش کتاب شاهکار"کتاب مستطاب آشپزی،از سیر تا پیاز " دردو مجلد بزرگ است کە شگفتی جمیع ارباب هنر و ادب و فن را بە بار آورد و این کتاب بسیار نفیس و شاذ از هر لحاظ مورد مداقه و تامل و ارزیابی قرار گرفت حتی از منظر دانش مردم‌شناسی ، نیز از  دریچه‌ی دانش معادل‌گذاری و مورد تجلیل و تبجیل بزرگانی چون دکتر شفیعی کدکنی و دکتر انوری و دیگران قرار گرفت ؛ قاضی اما  محتاط پیش می‌رفت و خطر نمی‌کرد چون هزینه‌ی هنگفت‌اش را چند مرتبە پرداخته‌ بود.