فارغ از تمام سلایق، دیدگاهها و نقدهایی که این روزها پیرامون سریال "نون خ" در جریان است، نکتهای پراهمیت و قابل توجه نظر مرا به نگارش این سطور واداشته است و آن نیز پخش صدای برخی از هنرمندان پرآوازه کُرد مانند هنرمند یا دهنگبێژ شاکرو، حسن زیرک، مظهر خالقی و بیژن کامکار است که به نوبه خود برای نخستین بار است که در سطح ملی از صداوسیمای پس از انقلاب به گوش ایرانیان میرسد.
در لابلای این سطور هنرمندی را که نامش عامدانه و یا شاید سهوا در این سریال به فراموشی سپرده شده است را یاد خواهم کرد. بیگمان تاکنون توجهتان به صدای دلنواز خوانندهای که در تیتراژ اول این فیلم میخواند جلب شده است و شاید برایتان سوال باشد که این هنرمند کیست و چه جایگاهی مابین هنرمندان کُرد در سراسر جهان دارد و چرا در دوفصل پیاپی پخش این سریال هیچ اسمی از این هنرمند پرآوازه کُرد ذکر نشده است؟!
ابتدا توجهتان را به این نکته جلب میکنم که یک دستهبندی از گویشهای زبان کُردی وجود دارد که میتوان آن را به گویشهای شمالی موسوم به کُرمانجی، میانی موسوم به سورانی، جنوبی که بیشتر با نام کلهوری شناخته میشود و گویشهای هورامی و زازاکی تقسیم بندی کرد، در این بین هنرمندی که در تیتراژ آغازین این سریال میخواند با نام معروف خود "شاکرو" شناخته میشود. او به گویش شمالی موسوم به کُردی کُرمانجی میخواند و در این ترانه ماجرایی را از دوران زندگی خود با صدایی لطیف در قالب قطعهای دیوانی اجرا مینماید.
موسیقی کُردی پیوندی ناگسستنی با زندگی روزمره کردها دارد. نوعی از موسیقی فولکلور کردی مربوط به بیان حکایتها و داستانها میشود. در این بین ترانههای داستانی نیز خودشان به دو بخش قهرمانی و دلدادگی تقسیم میشوند و نوع ترانهسرایی "دَنگبِژ شاکرو" در این دسته قرار میگیرد. (اصطلاح کُردی دهنگبێژ به معنای خواننده میباشد).
اما هنرمند شاکرو کیست؟!
عبدالکریم سروش فولکلور شناس کُرد ارومیه در معرفی این شاعر این چنین میگوید: "شاکرو دنیز" مشهور به "شاکرێ بهدیهێ محێ" یکی از دنگبژهای مشهور کُرد کرمانج در سال 1936 در الازگر استان آگری(آرارات) به دنیا آمد و خانواده وی نیز در آن دوران همانند میلیونها کُرد دیگر به آناتولی تبعید شد.
استاد سروش میگوید؛ صدایش بر اندام هر کُردی لرزه میانداخت. شاکرو را که وا ره بات، مینامیدند. یعنی کبک نری که در میان کبکها آوازش قویتر و زیباتر است در واقع او را شاه دَنگبِژها لقب دادهاند. او استاد صدا بود. شاکرو از شاگردان رسو بوده و بیشتر آوازهای رسو را نیز خوانده است. رسو هم شاگرد عهودال بوده است. شاکرو دهها ترانه را ضبط نمود و علیرغم امکانات ناچیز آن زمان توانست بخشی مهم از فرهنگ و زبان کُردی را حفظ کند. شاکرو بیسواد بود اما خدمت عظیمی به زبان کُردی کرد، او در سال ۱۹۹۶ در شهر ازمیر ترکیه دار فانی را وداع گفت.
او ادامه میدهد: از دَنگبِژ شاکرو در طول عمر دنگبژیاش بیش از ۲۶۶ ترانه در قالب ۶۵ کاست به یادگار مانده است. از بین ترانههای شاکرو ۳۵ ترانه حماسی، ۱۸۳ ترانه عاشقانه، ۲۷ ترانه در خصوص درگیریهای قبیلهای و عشیرهای، ۳ ترانه داستانی(بیت) و ۱۸ ترانه با موضوع طبیعت در این کاستها ثبت و ضبط شده است.
ترانهی دێران (شوربخت) که بخشی از آن در تیتراژ سریال "نون خ" پخش میشود یکی از ترانههای مشهور شاکرو و مربوط به داستانی در دوران و محل زندگانیاش است.
سخن آخر آنکه انتظار میرفت عوامل این سریال پربیننده که در سطح کشور و حتی جهانی نیز در حال پخش است و به نظر میرسد هدف نهایی آن و سریالهایی دیگر هچون "پایتخت" آشنایی اقوام ایرانی با یکدیگر و نهایتا حفظ همبستگی ملی باشد، با رعایت اصل امانتداری نسبت به معرفی این هنرمند پرآوازه که صدایش چون مرواریدی است که به صدف هویت بخشیده، در تیتراژ آن اقدام مینمود! هرچند هنوز فرصتی برای جبران این اشتباه هست اگر واقعا نیتها برای معرفی اقوام و سرمایههای هنری و معنوی آنها از طریق چنین سریالهایی، صاف و صادقانه باشد.
نظر شما