به گزارش کردپرس، در اواسط دهه ۱۹۸۰، با شروع فعالیت مسلحانه حزب کارگران کردستان ترکیه (پ.‌ک.‌ک)، دولت ترکیه تصمیم گرفت با ایجاد نیروهای محلی شبه‌نظامی، کنترل روستاها را در دست گیرد. این نیروها که «محافظان روستا» نام گرفتند، قرار بود موقتی باشند و روستاها را در برابر حملات پ.‌ک.‌ک محافظت کنند. اما این نهاد به یک سیستم پایدار و گسترده تبدیل شد که مالکیت زمین، منابع و نظم اجتماعی را بازتعریف کرد.

چارچوب قانونی و تاریخی
مناطق کردنشین ترکیه ترکیه از دیرباز تحت مدیریت استثنایی قرار داشته است. از دهه ۱۹۲۰ تا دوران تعیین مقررات اضطراری بین ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۲، نوعی حکمرانی استثنایی و نظامی در منطقه رایج بود. «محافظان روستا» در همین چارچوب شکل گرفتند و به سرعت در نظارت، جمع‌آوری اطلاعات و عملیات مرزی فعال شدند.
تحقیقات نشان می‌دهد شبه‌نظامیان صرفاً ابزارهای دولت نیستند. آن‌ها محصول شرایط محلی، رقابت‌های قبیله‌ای و فرصت‌های اقتصادی هستند و می‌توانند ساختار اجتماعی و اقتصادی مناطق را بازسازماندهی کنند. در مناطق کردنشین ترکیه، این نیروها نقش مؤثری در بازتوزیع قدرت و منابع محلی ایفا کردند.

پاکسازی و جابه‌جایی جمعیت
با آغاز شورش پ.‌ک‌.ک، روستاها نقش حیاتی در پشتیبانی از این گروه داشتند. در اوایل دهه ۱۹۹۰، دولت با سیاست «تسلط میدانی» مقابله کرد و بیش از ۳۰۰۰ روستا تخلیه شد، میلیون‌ها نفر مجبور به مهاجرت شدند. «محافظان روستا» با شناختی که از وضعیت محلی خود داشتند نقش کلیدی در اجرای این سیاست‌ها ایفا کردند.
به عنوان نمونه، روستای کوی که پیش‌تر به تولید ابریشم معروف بود، در اوایل دهه ۱۹۹۰ صحنه درگیری شد. خانواده‌هایی که به پ‌.ک.‌ک نزدیک بودند یا از پیوستن به محافظان روستا امتناع می‌کردند، تهدید و خانه‌هایشان تخریب شد. آسیاب ها، انبارها و درختان توت عمدتاً نابود شدند تا روستا غیرقابل سکونت شود.

تغییر سلسله‌مراتب اجتماعی
عضویت در محافظان روستا به فقیرترین اعضا امکان داد جایگاه اجتماعی خود را ارتقا دهند و به منابع محدود دسترسی پیدا کنند. جنگ به وسیله‌ای برای تحرک اجتماعی تبدیل شد، اما هزینه‌های شخصی و اجتماعی بالا بود زیرا بسیاری کشته و زخمی شدند و محافظان توسط همسایگان به عنوان خیانتکار تحقیر می‌شدند.
پس از بازگشت اهالی، دولت محل جدید و متمرکزی برای بازسازی پیشنهاد کرد، اما تنها محافظان و خانواده‌هایشان به آنجا نقل مکان کردند. کسانی که به سیستم پیوست نشده بودند، خانه‌های خود را میان خرابه‌ها بازسازی کردند و زندگی فصلی داشتند. نتیجه ایجاد دو سکونتگاه مجزا با هویت و مشروعیت متفاوت بود.

پیامدهای اجتماعی و اقتصادی
نظام محافظان روستا نه‌تنها ابزار امنیتی، بلکه ستون نظم اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در مناطق کردنشین ترکیه است. این سیستم شکاف‌های درون‌جامعه‌ای را عمیق کرده و اختلافات بر سر زمین و منابع را به خصومت‌های سیاسی ماندگار تبدیل کرده است.
برای تحقق صلح و بازسازی در مناطق کردنشین ترکیه، باید علاوه بر حل منازعه دولت و پ.‌ک‌.ک، به شکاف‌ها و تنش‌های داخلی ایجادشده توسط این سیستم نیز توجه شود. جنگ و شبه‌نظامیان می‌توانند ساختارهای اجتماعی، مالکیت منابع و سلسله‌مراتب محلی را بازتعریف کنند. درک کامل تأثیر جنگ کردها و دولت در ترکیه بر جوامع نیازمند پیگیری مسیر انتقال اسلحه‌، کانال‌های آبیاری، مراتع، احشام، درختان توت و خرابه‌های روستا است.
سیستم محافظان روستا از ابزار مقابله با شورش به نهادی تبدیل شد که روابط قدرت، مالکیت زمین و منابع و نظم اجتماعی را بازتعریف کرده است. این تجربه نشان می‌دهد جنگ تنها خشونت نیست، بلکه فرآیندی است که زندگی، اقتصاد و روابط اجتماعی را از پایه تغییر می‌دهد و اثرات آن تا سال‌ها پس از پایان درگیری ادامه دارد.

نویسنده: پروفسور یوست یونگردن استاد دانشگاه در هلند