کرد پرس- این رویداد که در سال دهم هجری و در جریان گفت‌وگوی پیامبر اکرم(ص) با هیئت مسیحیان نجران رخ داد، از جهات مختلف تاریخی، تفسیری و کلامی مورد توجه دانشمندان مسلمان قرار گرفته است. اهمیت مباهله در آن است که قرآن کریم آن را به عنوان راهی برای اثبات حقانیت دعوت نبوی مطرح کرده و شخصیت‌های حاضر در آن را با تعابیری ویژه معرفی نموده است.
آیه مباهله
خاستگاه این رویداد، آیه ۶۱ سوره آل عمران است:
«فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَکُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَکُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَی الْکَاذِبِینَ» (آل عمران: ۶۱).
بر اساس گزارش‌های تاریخی، پس از آنکه مناظرات میان پیامبر اسلام(ص) و هیئت مسیحیان نجران درباره حقیقت حضرت عیسی(ع) به نتیجه نرسید، این آیه نازل شد و طرفین به مباهله دعوت شدند.
روایت مباهله در منابع معتبر اهل سنت یکی از مهم‌ترین اسناد اهل سنت درباره مباهله، روایت مشهور «صحیح مسلم» است. مسلم بن حجاج از سعد بن ابی‌وقاص نقل می‌کند:
«هنگامی که آیه مباهله نازل شد، رسول خدا(ص) علی، فاطمه، حسن و حسین را فراخواند و فرمود: خدایا، اینان اهل بیت من هستند.»
منبع: صحیح مسلم، کتاب فضائل الصحابة، باب فضائل علی بن ابی طالب، حدیث 2404.
همچنین این روایت در آثار متعدد اهل سنت از جمله «سنن ترمذی»، «مسند احمد بن حنبل»، «المستدرک علی الصحیحین» حاکم نیشابوری و «السنن الکبری» بیهقی نقل شده است.
دیدگاه مفسران اهل سنت
۱. طبری
محمد بن جریر طبری (م ۳۱۰ ق) در تفسیر خود ذیل آیه مباهله، روایات متعددی را نقل می‌کند که بر حضور علی، فاطمه، حسن و حسین(رضی الله عنهم) در روز مباهله دلالت دارد.
منبع: طبری، جامع البیان، ج ۶، ص ۴۸۶-۴۸۸.
۲. زمخشری
محمود زمخشری (م ۵۳۸ ق) در تفسیر «الکشاف» می‌نویسد:
«این آیه قوی‌ترین دلیل بر فضیلت اصحاب کساء است و دلیلی روشن بر برتری آنان به شمار می‌رود.»
منبع: الزمخشری، الکشاف، ج ۱، ص ۳۶۸.
۳. فخر رازی
فخرالدین رازی (م ۶۰۶ ق) پس از نقل روایت مباهله تصریح می‌کند:
«این روایت مورد اتفاق اهل تفسیر و حدیث است.»
وی آیه مباهله را از مهم‌ترین دلایل بر فضیلت اهل بیت پیامبر(ص) می‌داند.
منبع: التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، ج ۸، ص ۲۴۷.
۴. ابن کثیر
ابن کثیر دمشقی (م ۷۷۴ ق) نیز در تفسیر خود روایات مربوط به مباهله را از طرق مختلف نقل کرده و حضور اهل بیت پیامبر(ص) را در این واقعه تأیید نموده است.
منبع: تفسیر القرآن العظیم، ج ۲، ص ۴۸-۵۰.
۵. سیوطی
جلال‌الدین سیوطی (م ۹۱۱ ق) در «الدر المنثور» روایات فراوانی از مسلم، ترمذی، احمد بن حنبل و دیگران درباره شأن نزول آیه مباهله گردآوری کرده است.
منبع: الدر المنثور، ج ۲، ص ۳۸-۴۰.
دلالت‌های آیه از نگاه اهل سنت
دانشمندان اهل سنت عموماً اتفاق نظر دارند که:
مقصود از «أبنائنا» در آیه، حسن و حسین(رضی الله عنهما) هستند.
مقصود از «نسائنا»، حضرت فاطمه زهرا(رضی الله عنها) است.
مقصود از «أنفسنا»، حضرت علی بن ابی طالب(رضی الله عنه) است.
قاضی بیضاوی، نسفی، آلوسی و بسیاری دیگر از مفسران اهل سنت نیز همین دیدگاه را پذیرفته‌اند.
این تفسیر نشان می‌دهد که پیامبر اکرم(ص) نزدیک‌ترین و شایسته‌ترین افراد خاندان خویش را برای حضور در چنین صحنه سرنوشت‌سازی برگزیده است؛ موضوعی که از نگاه اهل سنت بیانگر جایگاه ممتاز اهل بیت در امت اسلامی است.
پیام‌های ماندگار مباهله
واقعه مباهله چند پیام مهم برای جهان اسلام دارد:
نخست، اهمیت گفت‌وگوی منطقی و استدلالی در مواجهه با اختلافات اعتقادی؛ دوم، اعتماد کامل پیامبر(ص) به حقانیت رسالت خویش؛ سوم، آشکار شدن منزلت ویژه اهل بیت پیامبر(ص)؛ و چهارم، تأکید بر وحدت امت اسلامی بر محور محبت و احترام به خاندان رسول خدا(ص).
نتیجه‌گیری
واقعه مباهله از جمله رخدادهایی است که اصالت آن در منابع معتبر اهل سنت به روشنی ثبت شده است. روایات صحیح و گزارش‌های تفسیری متعدد نشان می‌دهد که پیامبر اکرم(ص) در اجرای فرمان الهی، حضرت علی، حضرت فاطمه، امام حسن و امام حسین(علیهم السلام) را همراه خود برد و آنان را مصادیق آیه معرفی کرد. از این رو، مباهله نه تنها نشانه‌ای از حقانیت اسلام، بلکه گواهی روشن بر جایگاه والای اهل بیت پیامبر(ص) در اندیشه اسلامی و میراث مشترک همه مسلمانان به شمار می‌آید.

منابع
مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، کتاب فضائل الصحابة، حدیث 2404.
ترمذی، سنن الترمذی، کتاب المناقب، حدیث 2999.
احمد بن حنبل، المسند، ج 1.
طبری، جامع البیان، ج 6.
زمخشری، الکشاف، ج 1.
فخر رازی، التفسیر الکبیر، ج 8.
ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج 2.
سیوطی، الدر المنثور، ج 2.
حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج 3.
بیهقی، السنن الکبری، ج ۷

**روحانی اهل سنت محقق وپژوهشگر ادیان ومذاهب اسلامی