به گزارش کردپرس، یک پژوهش علمی منتشرشده در مجله بینالمللی Heritage از افزایش چشمگیر تخریب و غارت محوطههای باستانی سوریه خبر داد و اعلام کرد که بخش قابل توجهی از میراث فرهنگی این کشور در سالهای اخیر بر اثر حفاریهای غیرقانونی، فعالیتهای نظامی و ساختوسازهای جدید آسیب دیده است.
این پژوهش که توسط گروهی از باستانشناسان به سرپرستی «جسی کاسانا»، استاد دانشگاه دارتموث آمریکا، انجام شد، با استفاده از تصاویر ماهوارهای نزدیک به ۲۰۰ محوطه باستانی در سوریه، وضعیت آثار تاریخی این کشور را ارزیابی کرده است.
بر اساس یافتههای این مطالعه، از میان ۱۹۹ محوطه باستانی مورد بررسی، ۱۱۶ محوطه، معادل ۵۹ درصد، نشانههایی از غارت یا تخریب را نشان میدهند. پژوهشگران تأکید کردند که این رقم نسبت به مطالعه مشابهی که وضعیت آثار تاریخی سوریه را در فاصله سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۶ بررسی کرده بود، افزایش چشمگیری داشته است. در آن پژوهش تنها ۱۳.۴ درصد محوطههای بررسیشده آسیب دیده بودند.
نویسندگان مقاله چهار عامل اصلی تخریب آثار تاریخی سوریه را شامل حفاریهای غیرقانونی سنتی، تخریب گسترده با استفاده از بولدوزر، تبدیل محوطههای باستانی به پایگاههای نظامی و ساخت اردوگاهها یا ساختمانهای جدید روی این محوطهها عنوان کردهاند.
عفرین؛ کانون اصلی تخریب آثار تاریخی
در این پژوهش، منطقه عفرین به عنوان یکی از مهمترین کانونهای تخریب میراث فرهنگی سوریه معرفی شده است. پژوهشگران میگویند این منطقه که دهها تپه و محوطه باستانی را در خود جای داده است، پس از سال ۲۰۱۸ بیشترین میزان حفاریهای غیرقانونی و تخریب سیستماتیک را تجربه کرده است.
در مقاله آمده است که پس از کنترل عفرین توسط ارتش ترکیه و گروههای همپیمان آن، بسیاری از محوطههای باستانی این منطقه با استفاده از ماشینآلات سنگین مورد حفاری قرار گرفتهاند. پژوهشگران با استناد به تصاویر ماهوارهای تأکید کردند که این عملیات در موارد متعددی به صورت سازمانیافته انجام شده و موجب از بین رفتن لایههای ارزشمند باستانشناسی شده است.
عیندارا؛ از بمباران تا حفاری گسترده
یکی از نمونههای مورد اشاره در این تحقیق، محوطه باستانی عیندارا است. بر اساس این پژوهش، این محوطه در آغاز سال ۲۰۱۸ در جریان عملیات نظامی آسیب دید و پس از آن، مجسمه سنگی مشهور شیر عیندارا از محل خارج شد.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که از فوریه ۲۰۱۹ عملیات حفاری گسترده در این محوطه آغاز شده و تا ژانویه ۲۰۲۲ تقریباً تمام تپه باستانی حفاری شده است. پژوهشگران هشدار دادند که این نوع حفاری با بولدوزر، علاوه بر سرقت آثار تاریخی، لایههای باستانشناسی را نیز برای همیشه نابود میکند و امکان مطالعات علمی آینده را از بین میبرد.
تخریب گسترده نبی هوری و دیگر محوطهها
این مطالعه همچنین از تخریب گسترده شهر باستانی نبی هوری (Cyrrhus) در حومه عفرین خبر داد. بر اساس تصاویر ماهوارهای، روند تخریب این محوطه از اواسط سال ۲۰۱۹ آغاز شده و تا اکتبر ۲۰۲۰ بخش بزرگی از آن از بین رفته است.
پژوهشگران همچنین به تخریب محوطهای با کد CRN 4715 اشاره کردند؛ جایی که بولدوزرها ابتدا پوشش گیاهی و درختان زیتون را از بین برده و سپس لایههای باستانشناسی آن را به طور کامل حفاری کردهاند.
تبدیل آثار تاریخی به پایگاه نظامی
بر اساس این پژوهش، بخشی از محوطههای تاریخی سوریه در سالهای جنگ به پایگاههای نظامی تبدیل شدهاند. ایجاد سنگر، استحکامات دفاعی، استقرار تجهیزات نظامی و احداث مواضع توپخانه بر روی تپههای باستانی، از جمله عواملی بوده که به تخریب این آثار منجر شده است.
در این گزارش همچنین آمده است که بخشهایی از شهر باستانی ابلا در استان ادلب و تل قرقور در استان حماه طی سالهای درگیری به مناطق نظامی تبدیل شدند و در نتیجه، لایههای باستانشناسی آنها آسیب جدی دید. به گفته پژوهشگران، بقایای مهمات منفجرنشده نیز همچنان در این مناطق وجود دارد و پاکسازی آنها پیششرط هرگونه فعالیت مرمتی است.
احداث اردوگاه روی محوطههای باستانی
پژوهشگران در بخش دیگری از این مطالعه اعلام کردند که برخی محوطههای تاریخی به محل اسکان آوارگان تبدیل شدهاند. از جمله در تل البیع در شرق رقه، تصاویر ماهوارهای وجود بیش از ۱۲۰ چادر را در فاصله سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ ثبت کردهاند.
اگرچه این اردوگاهها بعداً جمعآوری شدند، اما بررسیها نشان میدهد که استقرار طولانیمدت آنها موجب آسیب جدی به محوطههای تاریخی شده و پس از برچیده شدن اردوگاهها نیز حفاریهای غیرقانونی جدید در این مناطق آغاز شده است.
پژوهشگران در پایان هشدار دادند که ادامه بیثباتی امنیتی، ضعف اجرای قوانین و بحران اقتصادی، خطر تخریب بیشتر میراث فرهنگی سوریه را افزایش داده است. آنان خواستار همکاری نهادهای بینالمللی، دولت سوریه و سازمانهای تخصصی برای حفاظت از آثار تاریخی و جلوگیری از ادامه غارت و تخریب این محوطهها شدهاند.
نظر شما