به گزارش کرد پرس، در نگاه نخست، ماجرا ساده به نظر می رسد؛ سگ هایی در خیابان های سنندج دیده می شوند، شهروندان از حضور آنها گلایه دارند و شهرداری مسئول جمع آوری آنهاست. اما پشت درهای مرکز نگهداری سگ های بلاصاحب شهرداری سنندج، روایت پیچیده تری جریان دارد؛ روایتی که نشان می دهد مدیریت جمعیت حیوانات شهری، به همان اندازه که یک مسئله شهری است، موضوعی بهداشتی، زیست محیطی، اجتماعی و حتی فرهنگی نیز محسوب می شود.

در جریان بازدید اصحاب رسانه از این مرکز، عبدالله قوامی، کارشناس سازمان مدیریت پسماند شهرداری سنندج، از مجموعه ای از مشکلات و برنامه هایی سخن گفت که نشان می دهد شهرداری به تنهایی نمی تواند این مسئله را مدیریت کند.

قوامی با اشاره به آغاز فعالیت های کنترل جمعیت سگ های بلاصاحب در سنندج از سال ۱۳۹۶ اظهار کرد که طی سال های اخیر روش های سنتی کنار گذاشته شده و شهرداری از روش موسوم به CNVR شامل جمع آوری، عقیم سازی، واکسیناسیون و بازگرداندن حیوان به زیستگاه استفاده می کند.

اما مشکل دقیقاً از جایی آغاز می شود که این چرخه در یک محدوده شهری متوقف می ماند.

وقتی شهر پاکسازی می شود اما سگ ها دوباره برمی گردند

به گفته این کارشناس، یکی از چالش های اصلی طرح، اجرای جزیره ای آن است. ممکن است جمعیت سگ ها در یک نقطه از شهر کنترل شود، اما ورود سگ های جدید از روستاها، بخش ها و شهرهای اطراف، دوباره شرایط را به نقطه قبل بازگرداند.

قوامی از این وضعیت با عنوان «نشتی» در طرح یاد کرد و توضیح داد که اگر جمعیت سگ ها در سنندج کنترل شود، اما در مناطق پیرامونی اقدامی هماهنگ صورت نگیرد، تضمینی برای جلوگیری از ورود دوباره سگ ها به شهر وجود ندارد.

این موضوع به ویژه در مناطقی که در حاشیه شهر قرار دارند، اهمیت بیشتری پیدا می کند؛ چرا که به گفته مسئولان، برخی سگ ها اساساً در محیط شهری رشد نکرده اند و رفتار آنها با سگ هایی که به زندگی شهری عادت کرده اند متفاوت است و همین موضوع، روند جمع آوری را دشوارتر می کند.

از همین رو، پیشنهاد شده است طرح کنترل جمعیت سگ ها از محدوده شهری فراتر رود و روستاهای شهرستان، به ویژه روستاهای نزدیک سنندج، نیز در این فرآیند قرار گیرند.

یک طرح، چند متولی

شاید یکی از مهم ترین نکاتی که در این بازدید مطرح شد، نبود یک متولی واحد و تخصصی برای تمام ابعاد مسئله بود.

قوامی با اشاره به ساختار شهرداری ها گفت که در چارت سازمانی شهرداری و مناطق، ظرفیت مشخصی برای به کارگیری دامپزشک متخصص در این حوزه وجود ندارد و شهرداری از نظر تخصصی و سازمانی امکان پوشش همه ابعاد مرتبط با حیوانات شهری را ندارد.

در سوی دیگر، دستگاه هایی مانند دامپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی، مرکز بهداشت و محیط زیست نیز هرکدام در بخشی از این موضوع نقش دارند.

کارگروه های استانی و شهرستانی برای هماهنگی میان دستگاه ها تشکیل شده اند، اما به گفته قوامی، بخشی از وظایفی که پیشتر برای دستگاه های مرتبط تعیین شده بود، عملیاتی نشده است.

همین مسئله موجب شده بخش قابل توجهی از بار مالی و اجرایی طرح همچنان بر دوش شهرداری باقی بماند.

هزینه ۱۰ میلیون تومانی برای هر سگ

مدیریت جمعیت سگ های بلاصاحب تنها به عملیات زنده گیری ختم نمی شود. هزینه جمع آوری، نگهداری، خدمات دامپزشکی و سایر اقدامات نیز باید تأمین شود.

قوامی هزینه فعلی جمع آوری هر قلاده سگ را حدود ۱۰ میلیون تومان اعلام کرد و گفت هزینه های نگهداری و خدمات دامپزشکی جداگانه محاسبه می شود.

این رقم زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که بدانیم شهرداری به گفته این مسئول، به تنهایی توان تأمین تمام نیازهای این طرح را ندارد و انتظار دارد دستگاه های مرتبط متناسب با وظایف خود در این زمینه مشارکت کنند.

در عین حال، مرکز جدید نگهداری سگ های بلاصاحب نیز برای شهرداری هزینه قابل توجهی داشته و برای توسعه و تجهیز آن برنامه هایی پیش بینی شده است. محوطه های مختلف، امکانات شست وشو و حوضچه هایی برای آبتنی سگ ها از جمله امکاناتی است که در مرکز ایجاد شده است.

غذارسانی؛ حمایت یا ایجاد وابستگی؟

یکی دیگر از محورهای قابل توجه این بازدید، موضوع غذارسانی به سگ های بلاصاحب بود؛ مسئله ای که در نگاه اول شاید کاملاً انسانی و حمایتی به نظر برسد، اما از منظر مدیریت جمعیت حیوانات شهری می تواند پیامدهای دیگری داشته باشد.

قوامی معتقد است تغذیه بدون ضابطه موجب وابستگی سگ ها به منابع غذایی انسانی شده و می تواند رفتار آنها را تغییر دهد. به گفته او، سگ های شهری دارای ساختار اجتماعی و قلمرو مشخص هستند و غذارسانی نامنظم می تواند در برخی شرایط بر رفتار آنها اثر بگذارد.

این موضوع البته به معنای نفی حمایت از حیوانات نیست؛ بلکه نشان می دهد حمایت از حیوانات شهری نیز نیازمند ضابطه، دانش و هماهنگی است.

حامیان حیوانات؛ بخشی از راه حل یا بخشی از چالش؟

در سال های اخیر، گروه های مختلفی از شهروندان و حامیان حیوانات در سنندج نسبت به وضعیت سگ های بلاصاحب حساس بوده اند. حالا شهرداری می گوید این ظرفیت اجتماعی می تواند به بخشی از راه حل تبدیل شود؛ البته در چارچوبی مشخص و هماهنگ.

قوامی تأکید کرد که درهای مرکز به روی حامیان باز است و آنها می توانند با هماهنگی سازمان از مرکز بازدید کرده و در چارچوب ضوابط با شهرداری همکاری کنند.

از نگاه مدیریت شهری، حضور حامیان واقعی می تواند در روند نگهداری، ساماندهی و حتی واگذاری سگ ها نقش داشته باشد؛ مشروط بر اینکه فعالیت ها هماهنگ و مسئولانه باشد.

یک طرف ماجرا شهروندان هستند

در این میان اما شاید مهم ترین ضلع ماجرا، شهروندان باشند. نه تنها به دلیل اینکه بیشترین مواجهه را با سگ های بلاصاحب دارند، بلکه از این جهت که رفتار شهروندان می تواند بر وضعیت جمعیت حیوانات شهری نیز اثرگذار باشد.

رسانه ها در این میان نقشی فراتر از انتشار خبر دارند. قوامی بر نقش رسانه ها، شبکه های اجتماعی و صداوسیما در آموزش عمومی و فرهنگ سازی درباره نحوه مواجهه با حیوانات شهری تأکید کرد.

در واقع، اگر شهروند نداند هنگام مواجهه با سگ چگونه رفتار کند، اگر غذارسانی بدون ضابطه ادامه پیدا کند و اگر روستاها و مناطق پیرامونی از طرح کنترل جمعیت خارج باشند، هیچ برنامه شهری به تنهایی نمی تواند مسئله را برای همیشه حل کند.

یک هشدار جدی؛ گزش سگ را نباید ساده گرفت

در میان مباحث مطرح شده، موضوع سلامت شهروندان نیز جایگاه ویژه ای داشت. قوامی با اشاره به خطر گزش سگ ها گفت در صورت وقوع گزش، محل آسیب باید حداقل ۱۵ دقیقه به طور کامل با آب و صابون شسته شود و فرد آسیب دیده بلافاصله برای دریافت خدمات درمانی و اقدامات پیشگیرانه هاری به مراکز درمانی مراجعه کند.

این توصیه نشان می دهد که مسئله سگ های بلاصاحب تنها در چارچوب مدیریت شهری قابل بررسی نیست و بُعد سلامت عمومی آن نیز باید جدی گرفته شود.

سنندج چقدر ظرفیت حضور سگ دارد؟

یکی از پرسش های اساسی که هنوز پاسخ روشنی برای آن وجود ندارد، میزان ظرفیت زیست بوم شهری سنندج برای حضور سگ هاست.

قوامی می گوید برای پاسخ به این پرسش باید نظر کارشناسان دستگاه های تخصصی، به ویژه محیط زیست، مورد استفاده قرار گیرد.

به گفته او، حذف کامل یک گونه از چرخه زیستی نیز ممکن است پیامدهایی داشته باشد و حتی موجب افزایش جمعیت سایر حیوانات شهری شود؛ بنابراین تصمیم گیری درباره جمعیت حیوانات شهری باید مبتنی بر مطالعه زیست بوم و نظر کارشناسان باشد.

از این منظر، مسئله دیگر تنها «جمع آوری سگ» نیست؛ بلکه پرسش اصلی این است که چه تعداد حیوان، در چه محدوده ای و تحت چه شرایطی می تواند در یک زیست بوم شهری حضور داشته باشد؟

از سگ تا گرگ و روباه؛ شهری که در حال تغییر است

موضوع حتی به سگ های بلاصاحب نیز محدود نمی شود. قوامی احتمال نزدیک شدن گونه هایی مانند گرگ، روباه و شغال به محدوده های شهری را نیز مطرح کرد؛ به ویژه در فصل های سرد سال که کاهش منابع غذایی در طبیعت ممکن است حیات وحش را به سمت مناطق مسکونی سوق دهد.

این بخش از سخنان او، مسئله حیوانات شهری را وارد حوزه گسترده تری می کند؛ حوزه ای که در آن مدیریت شهری، محیط زیست، بهداشت، دامپزشکی و دستگاه های انتظامی باید در کنار یکدیگر قرار گیرند.

آنچه از بازدید خبرنگاران از مرکز جمع آوری سگ های بلاصاحب شهرداری سنندج می توان دریافت، این است که این موضوع بیش از آنکه یک پروژه صرفاً خدماتی باشد، یک مسئله چندلایه شهری است.

شهرداری مسئول جمع آوری و ساماندهی است، اما برای کنترل پایدار جمعیت، همکاری دامپزشکی، مرکز بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی، محیط زیست، بخشداری ها، نیروی انتظامی، سازمان های مردم نهاد و البته شهروندان ضروری است.