بر اساس گزارش مفصل الجزیره انگلیسی، جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران طی حدود پنج ماه گذشته، اقلیم کردستان عراق را با پیامدهای امنیتی و اقتصادی سنگینی روبهرو کرده است. بر همین اساس، با این که منطقه تلاش کرده از درگیری فاصله بگیرد، بیطرف بماند اما با وجود این ، صدها حمله موشکی و پهپادی به اهداف مختلف در اقلیم انجام شده است.
مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کردستان، در گفتوگو با الجزیره اعلام کرد که اقلیم «بهای سنگینی» بابت این جنگ پرداخته است. به گفته او، از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه، اقلیم کردستان بیش از هزار بار مستقیماً هدف موشک و پهپاد قرار گرفته است.
بارزانی گفت: «ما بیش از هزار بار با موشک و پهپاد، مستقیماً هدف قرار گرفتهایم. ما معتقدیم همه این حملات به کردستان غیرقابل توجیه هستند. متأسفانه تلفات دادهایم، مردم خود را از دست دادهایم و بسیاری از زیرساختهای ما بهشدت آسیب دیدهاند.»
نخستوزیر اقلیم تأکید کرد که پیامدهای امنیتی جنگ مستقیماً به اقتصاد منطقه منتقل شده است. او گفت: «درگیری منطقهای و پیامدهای امنیتی آن موجب کاهش ۷۰ درصدی تجارت در سراسر منطقه کردستان عراق شده است.»
خسارت ۱.۵ تریلیون دیناری جنگ
بر اساس دادههای دولت اقلیم کردستان، حملات انجامشده طی ماههای گذشته طیف گستردهای از اهداف؛ از مراکز نظامی و امنیتی گرفته تا تأسیسات انرژی، پایگاهها و مقرهای احزاب معارض کرد را دربر گرفته است.
یکی از مستقیمترین پیامدهای این حملات، آسیب به اقتصاد اقلیم بوده است. بخشهای نفت و گاز، فعالیت شرکتها و جریان سرمایهگذاری خارجی تحت تأثیر ناامنیهای ناشی از جنگ قرار گرفتهاند؛ آن هم در شرایطی که اقلیم کردستان از سالها پیش با بحران مالی مزمن دستوپنجه نرم میکند و همچنان بر سر پرداخت حقوق کارکنان، فروش نفت و درآمدهای عمومی با دولت مرکزی عراق اختلاف دارد.
پِیشوا هورامانی، سخنگوی دولت اقلیم کردستان، میزان خسارتهای واردشده به اقلیم در نتیجه جنگ تا ماه آوریل را حدود یک تریلیون و ۵۰۰ میلیارد دینار عراق، معادل حدود یک میلیارد و ۱۴۰ میلیون دلار، اعلام کرد.
هورامانی به الجزیره گفت: «میزان خسارتهای واردشده به اقلیم کردستان در نتیجه جنگ تا ماه آوریل، یک تریلیون و ۵۰۰ میلیارد دینار عراق، معادل یک میلیارد و ۱۴۰ میلیون دلار، برآورد شده است و این ارقام نیز به دولت عراق ارائه شدهاند.»
او تأکید کرد که اقلیم کردستان نباید هدف حملات قرار میگرفت. او گفت: «هیچ دلیل قانعکنندهای برای حمله به اقلیم کردستان وجود ندارد. ما طرف این جنگ نبودهایم و نخواهیم بود و برای تبدیل کردن خاک اقلیم کردستان به سکوی پرتاب حمله به ایران نیز اقدامی نکردهایم.»
مقامهای کرد میگویند عاملان حملات به اقلیم را شناسایی کرده و اسامی آنها را در اختیار دولت مرکزی بغداد قرار دادهاند، اما تاکنون اقدام مؤثری برای متوقف کردن این حملات صورت نگرفته است.
سخنگوی دولت اقلیم گفت: «ما اسامی این گروهها را در اختیار دولتهای قبلی و کنونی عراق قرار دادهایم. اینها گروههایی هستند که خارج از نهادهای دولتی بهصورت غیرقانونی سلاح حمل میکنند، اما تاکنون دولت عراق، چه دولت قبلی و چه دولت کنونی، هیچ اقدامی علیه این گروهها انجام نداده است.»
در همین حال، بخشهای دیگری از عراق نیز از حملات در امان نماندهاند. فرودگاه بینالمللی بغداد که یک پایگاه نظامی و یک مرکز دیپلماتیک آمریکا را در خود جای داده، همچنین میادین نفتی و دیگر تأسیسات عراق هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفتهاند.
جبار یاور، کارشناس امنیتی و دبیرکل پیشین وزارت پیشمرگه اقلیم کردستان، گفت این گروهها از دستورات دولت عراق تبعیت نمیکنند.
او گفت: «گلولهباران مستمر از سوی گروههای مسلحی صورت می گیرد که خارج از قانون فعالیت میکنند، همه آنها را میشناسند و از تصمیمات فرمانده کل نیروهای مسلح عراق تبعیت نمیکنند، مشکلات امنیتی برای اقلیم کردستان ایجاد میکند.»
او درباره منشأ حملات نیز گفت: «بیشتر عملیات بمباران از مناطق دشت نینوا و مناطقی در نزدیکی کرکوک و صلاحالدین انجام میشود.»
به گفته یاور، یکی از مشکلات اصلی اقلیم و دولت مرکزی عراق، فقدان یک سامانه جامع دفاع هوایی است؛ موضوعی که آسیبپذیری اقلیم را در برابر حملات موشکی و پهپادی افزایش داده است.
شوک بسته شدن تنگه هرمز و بحران نفت عراق
به نوشته الجزیره، پیامدهای اقتصادی جنگ تنها به اقلیم کردستان محدود نمانده و کل اقتصاد عراق را تحت فشار قرار داده است. وزارت نفت عراق در واکنش به اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز و توقف بخش عمده صادرات نفت خام کشور، در تمامی میادین نفتی تحت توسعه شرکتهای خارجی وضعیت «اضطراری» اعلام کرده است.
در چارچوب این تصمیم، دولت عراق دستور توقف تولید نفت را صادر کرده و بر اساس قراردادهای موجود، شرکتهای خارجی بابت نفت تولیدنشده غرامتی دریافت نخواهند کرد.
این بحران در شرایطی رخ داده که دولت علی الزیدی، نخستوزیر برنامه اقتصادی جدیدی را بر توسعه پروژه «جاده توسعه»، گسترش همکاری با بخش خصوصی و افزایش مشارکت شرکتهای بینالمللی استوار کرده بود که هدف آن بازسازی ساختار اقتصادی عراق و کاهش وابستگی شدید کشور به درآمدهای نفتی بود.
اما بسته شدن مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز محدودیتهای ساختاری اقتصاد عراق را آشکار کرد. توقف صادرات نفت باعث کاهش شدید درآمدهای دولت شد و همزمان، اختلافات سیاسی چندینساله مانع از توسعه مسیرهای جایگزین صادرات نفت از طریق ترکیه، سوریه، اردن و عربستان سعودی شده است.
در نتیجه، دولت عراق با فشار مالی کمسابقهای مواجه شده است که در صورت طولانی شدن جنگ میتواند آثار آن را بر اقلیم کردستان نیز تشدید کند.
برای اربیل، ادامه یا گسترش جنگ میتواند بحران امنیتی کنونی را به یک بحران اقتصادی عمیقتر تبدیل کند؛ بهویژه اگر توقف تولید نفت و گاز طولانی شود یا حملات به تأسیسات انرژی ادامه پیدا کند.
الند کریم صالح، پژوهشگر اقتصادی و معاون بنیاد مطالعات راهبردی ویژن، هشدار داد که توقف کامل صادرات نفت میتواند برای اقلیم کردستان پیامدهای فاجعهباری داشته باشد.
او گفت: «اگر جنگ ادامه پیدا کند و گستردهتر شود، آسیب بسیار بزرگی به بخش انرژی، از جمله نفت و گاز، وارد خواهد کرد و میزان خسارت میتواند به ۱۰۰ درصد برسد.»
صالح همچنین توقف فعالیت میدان گازی کورمور را یکی از پیامدهای مستقیم حملات دانست و گفت این وضعیت بر تأمین برق اقلیم کردستان نیز تأثیر گذاشته است.
او درباره وضعیت تولید نفت اقلیم گفت: «بر اساس توافقی که با دولت مرکزی وجود دارد، قرار است روزانه ۲۰۰ هزار بشکه نفت صادر شود. اکنون تولید به تنها ۳۰ هزار بشکه کاهش یافته است. این ارقام بر اساس تحولات امنیتی تغییر میکنند.»
به گفته این پژوهشگر، جنگ بحران مالی پیشین اقلیم را نیز تشدید کرده است. او گفت: «اقلیم کردستان سالهاست با بحران مالی مواجه است و با آغاز این جنگ، درآمدهای غیرنفتی آن حدود ۷۰ درصد کاهش یافته است؛ رقمی که حتی پاسخگوی نیازهای اساسی دستگاههای دولتی نیست.»
صالح افزود که پیامدهای اقتصادی جنگ به بازار مسکن نیز سرایت کرده است: «حتی بازار املاک نیز در نتیجه جنگ با کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی قیمتها مواجه شده است.»
نگرانی از تبدیل اقلیم کردستان به میدان دائمی درگیری
در شهرهای اصلی اقلیم، از جمله اربیل، سلیمانیه و دهوک، نگرانی تنها به حملات موشکی و پهپادی محدود نیست. گسترش جنگ این نگرانی را افزایش داده که اقلیم کردستان، با وجود تلاشهایش برای دور ماندن از مناقشه، به عرصهای دائمی برای تسویه حساب تبدیل شود.
این وضعیت برای اقلیم کردستان که همزمان با بحران مالی، اختلافات حلنشده با بغداد، کاهش درآمدهای غیرنفتی و آسیبپذیری زیرساختهای انرژی روبهرو است، میتواند پیامدهایی فراتر از خسارتهای کوتاهمدت جنگ داشته باشد.
الجزیره در پایان گزارش نوشت: اگر حملات ادامه یابد و بحران تنگه هرمز نیز صادرات نفت عراق و اقلیم را برای مدت طولانی مختل کند، اقلیم ممکن است با ترکیبی از بحران امنیتی، کاهش سرمایهگذاری، افت تجارت، اختلال در انرژی و تشدید بحران مالی مواجه شود. چنین وضعیتی میتواند فشار بر دولت اقلیم و روابط آن با بغداد را نیز افزایش دهد.
نظر شما