ایشان از چهره های ماندگار کشور و نویسنده و مترجم و محقق برجسته ای بود. دارای تحصیلات حوزوی و دانشگاهی بود و شصت سال در عرصه تدریس و تحقیق زحمت کشید. تدریس را از مدارس روستاهای سبزوار(زادگاهش) آغاز کرد و به دانشگاه فردوسی رفت و چند سال نیز در مصر و سوریه و پاکستان تدریس کرد. در زبان عربی تبحر داشت و بویژه در بلاغت چیره دست و صاحب نظر بود. کتابها و مقالات بسیاری نگاشت و شاگردان فراوانی در سبزوار و مشهد تربیت کرد. انسانی خردمند، اندیشمند، خوش فکر ، آزاده و سخنور و بسیار توانا بودند. در دوره دکترا بخت و افتخار شاگردی شان را داشتم و بسیار به بنده لطف و عنایت داشت و از محضرشان در کلاس و غیر کلاس بهره ها بردم. خاطرات فراوانی از این نادره روزگار دارم که امیدوارم روزی فرصت نگارشش را بیابم. براستی از زبان مولانا باید گفت:

ای دریغا ای دریغا ای دریغ

کانچنان ماهی نهان شد زیر میغ

و به قول رودکی:

از شمار دو چشم یک تن کم

وز شمار خرد هزاران بیش

تألیفات استاد عبارتند از:

در قلمرو بلاغت‌،جلوه جمال (نمونه اعلای بلاغت قرآن)، بررسی آیات حج در قرآن مجید، معانی و بیان، بیست مقاله، تطوّر علوم بلاغت، ترجمهٔ معالم‌البیان، ترجمهٔ الاشباح‌، ترجمه قانونگذاری در اسلام، برگزیده اخلاق ناصری‌، ترجمهٔ المطوّل (بخش بیان)، ترجمهٔ الاشباه و النظایر فی القرآن‌الکریم، ترجمه و تصحیح الفروق فی‌اللغه‌، تصحیح و تعلیق المستخلص فی ترجمان‌ القرآن‌.

بیش از ۱۱۰ مقاله تحقیقی به فارسی دربارهٔ زبان و ادبیات فارسی و اعجاز و بلاغت قرآن که در نشریات ایرانی، مانند: مجله دانشکده ادبیات مشهد، کیهان فرهنگی، کیهان اندیشه، مشکوهٔ، حوزه، اندیشه حوزه، میقات، مجله وحدت اسلامی و نشریات پاکستان و تاجیکستان و چند مقاله به عربی نیز در نشریات کشورهای عربی، از جمله سوریه، اردن، مغرب، و قاهره به چاپ رسیده است.

دکتر علی شریعتی، همشهری مرحوم دکتر محمد علوی مقدم بود. شریعتی اهل مزینان سبزوار و علوی مقدم هم از سبزوار خراسان. و هردو همشهری ابوالفضل بیهقی صاحب تاریخ مشهور بیهقی. شریعتی رساله ای دارد با عنوان معبودهای من! که ذکر خاطراتی است از استادانش از جمله لوئی ماسینیون و گوروویچ در سوربن پاریس. نام کتاب را به تأسی از فرمایش نبوی (من علمنی حرفا فقد صیرنی عبدا) معبودهای من گذاشته.

سبزوار از شهرهای دیرین و فرزانه خیز و عالم پرور ایران است و در طول تاریخ، رادمردان و افتخارآفرینان و سربه داران مبارز و عدالت خواه زیاد به خود دیده است. دانشمندانی چون حکیم ملاهادی سبزواری از این خطه زرخیزاند.

دو روز است که نتوانسته ام حتی برای چند دقیقه خود را از امواج مهاجم خاطرات و مهربانی ها و مرور درس ها و کلاس ها و همصحبتی هایم با آن دانشمند و انسان کامل فقید، که نمونه اعلای انسانیت و دانش و تواضع و شخصیت و عبودیت خدا بود رها کنم. دکتر محمد علوی مقدم، یکی از مصادیق و نمونه های فرمایش خداوند متعال در برابر سؤال فرشتگان است که از حضرت پروردگار سؤال کردند که انسان را برای چه می آفرینی در حالی که خطا خواهد کرد؟ الله تعالی فرمود: إنی أعلم مالاتعلمون.... آری اکنون پروردگار به فرشتگان می فرماید شما که به تعریض می گفتید چرا انسان می آفرینی؟ شما در اشتباه بودید. درست است انسانهایی هستند که فساد می کنند و خون می ریزند اما نمونه هایی هم چون علوی مقدم هستند که برتر از شما فرشتگان اند. براستی رودکی بحق گفته است که به ظاهر از شمار دو چشم، یک تن کم شدن ولی از شمار خرد بیش از هزاران تن کم شده اند!

کلمات سحرآسا و انسان ساز این استاد را در کلاس هرگز فراموش نمی کنم؛ حتی نگاهش و سکوتش و اشارات دستش، درس و تعلیم بود و لبخندش بهشتی از ملاحت و شیرینی.

در دوره دانشجویی، اتومبیل رنویی داشتم بعد از کلاس، استاد، متواضعانه افتخار می داد و بدور از هرگونه کبر و غرور، سوار رنوی من می شد و تا خانه اش ایشان را همراهی کرده می رساندم و در راه، کلامش و حرفها و خاطراتش باز درس بود و انتقال معرفت به من. و من چقدر خود را خوشبخت حس می کردم که شاگرد همچو اویی بودم گویی بزرگترین امپراتور جهان را همراهی می کنم.

تعریف می کرد که در کودکی بسیار زود یتیم شد و کار می کرد و زحمت می کشید اما عطش دانستن او را به حوزه کشاند و بعد دانشگاه را هم تجربه کرد و ذوالجناحین شد. معلم شد و تدریس را از روستاهای سبزوار آغازید تا به دانشگاه رفت. برایم از خاطرات دوران دانشجویی اش با استاد نابغه اش، عبدالحمید بدیع الزمانی کردستانی، و دیانت و شخصیت و حافظه و علمش می گفت. از خاطراتش در مأموریتش به مصر و درک محضر علمای ازهر شریف در آنجا و جلسات امثال عبدالحمید الکشک، عالم و خطیب مشهور در قاهره. او که خود عالم به تمام معنا در دانش بلاغت بود از فصاحت و بلاغت و سخنرانیهای چند ساعته و بدون مکث و خطا و تکرار عبدالحمید الکشک با اعجاب یاد می کرد. از دوستی و ارادتش به استادانی چون دکتر محمد فاضلی که می گفت من به ایشان افتخار می کنم و می گفت که در خراسان ایشان در عربی دانی و تسلط از همه ما سرتر است.

آنچه خوبان همه داشتند علوی مقدم به تنهایی داشت. خوشبختانه از ایشان مقالات و کتابهای فراوان و اثرگذاری برجای مانده که نام و یاد ایشان را برای نسلهای بعد و تا همیشه جاوید خواهد ساخت.

قال رسول الله (ص)

اذا مات العالم ثلم فی الاسلام ثلمة لایسدها شیء

وقتی عالمی، فوت کند در اسلام رخنه و حفره‌ای ایجاد می‌شود که هیچ چیزی نمی‌تواند جای آن را پر کند.

این مصیبت بزرگ را ابتدا به دانشجویان و شاگردان و همکاران ایشان و قاطبه دانشگاهیان بویژه فرزند فرزانه و دانشمندشان، آقای دکتر مهیار علوی مقدم، تسلیت عرض می کنم. از خداوند برای همگی صبر و شکیبایی خواهانم و امیدوارم که خداوند متعال، روح زلال و پرفتوح این دانشمند باتقوا و آزاده را به ارواح طیبه انبیا و اولیایش در فردوس اعلایش جای دهد.